Làm chủ thiết kế chip bảo mật: Bước tiến mới bảo vệ chủ quyền số quốc gia
Việc phát triển thành công chip bảo mật VGC v1.0 và nền tảng bán dẫn bảo mật do Việt Nam làm chủ thiết kế mở ra hướng đi mới trong bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin. Không chỉ tạo ra một sản phẩm vi mạch, kết quả này còn đặt nền móng cho năng lực tự chủ công nghệ bảo mật ngay từ cấp độ phần cứng, góp phần bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
Đưa năng lực bảo mật xuống cấp độ phần cứng
Trong nền kinh tế số, dữ liệu ngày càng trở thành tài sản có giá trị đặc biệt. Từ thông tin cá nhân, hồ sơ hành chính, giao dịch tài chính đến dữ liệu vận hành các hệ thống hạ tầng trọng yếu, mọi hoạt động đều phụ thuộc vào thiết bị số và nền tảng kết nối. Vì vậy, bảo vệ thông tin không thể chỉ dựa vào phần mềm mà cần được triển khai ngay từ cấp độ phần cứng.
Đối với các thiết bị sử dụng chip nhập khẩu, việc phụ thuộc vào công nghệ và quy trình của nhà cung cấp nước ngoài đặt ra thách thức trong kiểm soát toàn diện chuỗi bảo mật. Những lỗ hổng ở khâu thiết kế, sản xuất hoặc tích hợp linh kiện có thể trở thành nguy cơ đối với dữ liệu và hệ thống thông tin quan trọng.
Trong hơn 80 năm xây dựng và phát triển, ngành Cơ yếu Việt Nam đã làm chủ các thuật toán mật mã trên nền tảng phần mềm để bảo vệ bí mật nhà nước. Tuy nhiên, yêu cầu mới là phải đưa năng lực bảo mật trực tiếp vào phần cứng, thông qua các chip chuyên dụng có khả năng thực hiện những chức năng mã hóa, giải mã và bảo vệ dữ liệu.
Đây là cơ sở để Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) phối hợp nghiên cứu, phát triển chip bảo mật VGC v1.0 cùng nền tảng bán dẫn bảo mật đầu tiên do Việt Nam làm chủ thiết kế.
VGC v1.0: Làm chủ công nghệ mật mã trên chip
Điểm đáng chú ý của VGC v1.0 là sự kết hợp giữa năng lực chuyên sâu về mật mã và năng lực thiết kế vi mạch trong nước. Theo phân công, Ban Cơ yếu Chính phủ xác định yêu cầu bảo mật, xây dựng thuật toán mật mã và tiêu chí đánh giá; Trung tâm Bán dẫn Viettel đảm nhiệm thiết kế vi mạch và hiện thực hóa bản thiết kế thành sản phẩm chip.
VGC v1.0 có kích thước đóng gói 10x10 mm, tích hợp khoảng 300 triệu bóng bán dẫn (transistor), được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm. Theo kết quả đo kiểm được công bố, tốc độ mã hóa và giải mã của chip nhanh gấp khoảng 15 lần so với giải pháp thuần phần mềm khi thực hiện cùng tác vụ.

Việc chuyên dụng hóa chức năng mật mã trên phần cứng giúp nâng cao hiệu quả xử lý, giảm sự phụ thuộc vào năng lực của bộ vi xử lý đa dụng, đáp ứng yêu cầu của những hệ thống cần xử lý dữ liệu với tốc độ cao.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo vệ bản thiết kế vi mạch. Theo thông tin công bố, đội ngũ kỹ sư đã áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ thiết kế trước khi chuyển tới nhà máy chế tạo, hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc dịch ngược thiết kế. Đây là khâu then chốt nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ và các giải pháp công nghệ trong quá trình phát triển chip.
Trên thế giới, nhiều hãng công nghệ đã tích hợp phần cứng bảo mật chuyên dụng vào thiết bị, tiêu biểu như Titan M trên một số thiết bị Pixel của Google hay Secure Enclave trong các nền tảng của Apple. VGC v1.0 cũng được phát triển theo định hướng này, nhưng mục tiêu là làm chủ thiết kế và tích hợp các thuật toán mật mã theo yêu cầu bảo mật của Việt Nam.
Trong quý I/2026, lô chip VGC v1.0 đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được cấp giấy chứng nhận với phạm vi sử dụng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội. Kết quả này tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, triển khai các thiết bị ứng dụng.
Nền tảng bán dẫn tạo khả năng phát triển các thế hệ chip tiếp theo
Nếu VGC v1.0 là sản phẩm cụ thể đầu tiên thì nền tảng bán dẫn bảo mật có ý nghĩa lâu dài hơn đối với năng lực công nghệ trong nước.
Trong lĩnh vực bán dẫn, việc phát triển từng con chip riêng lẻ đòi hỏi nhiều nguồn lực và thời gian. Muốn hình thành năng lực phát triển sản phẩm liên tục, các đơn vị nghiên cứu cần có nền tảng thiết kế có khả năng kế thừa, mở rộng và tái sử dụng.

Một trong những lựa chọn công nghệ đáng chú ý của nền tảng này là kiến trúc tập lệnh mở RISC-V. Kiến trúc này cho phép các nhà thiết kế chủ động nghiên cứu, điều chỉnh và phát triển bộ xử lý theo nhu cầu ứng dụng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một kiến trúc độc quyền.
Nhờ đó, đội ngũ kỹ sư có thể tùy biến cấu trúc bộ xử lý, tích hợp các thành phần chuyên dụng và xây dựng giải pháp phù hợp với từng hệ thống. Các kết quả thiết kế, kiểm chứng đã có cũng trở thành cơ sở để phát triển những sản phẩm tiếp theo, giảm yêu cầu phải bắt đầu lại từ đầu.
Đây là hướng đi phù hợp với định hướng tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa làm chủ thiết kế chip và làm chủ toàn bộ chuỗi sản xuất bán dẫn. Kết quả VGC v1.0 trước hết khẳng định năng lực thiết kế sản phẩm bán dẫn bảo mật và xây dựng nền tảng công nghệ liên quan. Để tiến tới tự chủ sâu hơn, Việt Nam vẫn cần tiếp tục phát triển năng lực chế tạo, đóng gói, kiểm thử và hệ sinh thái cung ứng linh kiện.
Mở rộng ứng dụng từ quốc phòng đến kinh tế số
Một trong những hướng ứng dụng trước mắt của VGC v1.0 là các thiết bị lưu trữ an toàn phục vụ cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Tiếp theo, chip được định hướng triển khai trong hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia, lĩnh vực hiện có hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành.
Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chip bảo mật có tiềm năng hỗ trợ bảo vệ hồ sơ, hợp đồng, thông tin khách hàng và giao dịch điện tử. Đây là những hoạt động đòi hỏi khả năng xác thực và bảo vệ dữ liệu ở mức cao.
Đối với các thiết bị kết nối Internet vạn vật (IoT), như camera giám sát, cảm biến môi trường và trạm quan trắc, việc tích hợp phần cứng bảo mật chuyên dụng có thể hỗ trợ mã hóa, xác thực và bảo vệ dữ liệu trong quá trình truyền nhận. Giải pháp này cũng có tiềm năng ứng dụng tại các hệ thống thông tin thuộc hạ tầng trọng yếu quốc gia trong lĩnh vực điện, nước, dầu khí và viễn thông.
Tuy nhiên, khả năng triển khai cần được đánh giá theo yêu cầu cụ thể của từng hệ thống. Việc chip vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng ngay trong mọi môi trường.
Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng Ban Cơ yếu Chính phủ, nhấn mạnh VGC v1.0 mới là bước khởi đầu. Các chip và thiết bị ứng dụng cần tiếp tục được hoàn thiện, kiểm thử, đánh giá và kiểm định theo yêu cầu của từng môi trường sử dụng. Đặc biệt, sản phẩm phục vụ bảo vệ bí mật nhà nước phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định.
Hợp tác phát triển công nghệ và nguồn nhân lực
Bên cạnh sản phẩm cụ thể, xây dựng đội ngũ nhân lực đủ khả năng nghiên cứu, thiết kế và kiểm chứng vi mạch là yêu cầu quan trọng đối với ngành bán dẫn. Riêng chip bảo mật còn đòi hỏi sự kết hợp kiến thức về thiết kế phần cứng, mật mã học và an toàn thông tin.
Tại lễ công bố, Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel đã ký thỏa thuận hợp tác với bốn trụ cột trọng tâm.
Thứ nhất, triển khai phương án đưa VGC v1.0 vào sản xuất loạt, hướng tới trang bị cho các thiết bị bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ.
Thứ hai, phối hợp phát triển nền tảng vi mạch bảo mật đa lõi, tích hợp các thành phần mật mã chuyên dụng cho những ứng dụng quy mô lớn.
Thứ ba, đào tạo nhân lực chuyên sâu về thiết kế vi mạch, mật mã và an toàn phần cứng.
Thứ tư, thử nghiệm sản phẩm trên thiết bị thực tế, tổ chức kiểm định và đánh giá trước khi đưa vào sử dụng.

Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel, nghiên cứu, thiết kế và phát triển chip bán dẫn bảo mật là lĩnh vực rất khó, đòi hỏi sự tích lũy lâu dài về tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu có chiến lược đúng, tập trung nguồn lực và kiên trì theo đuổi mục tiêu, Việt Nam có thể từng bước rút ngắn khoảng cách, tiến tới làm chủ những công nghệ chiến lược.
Cùng với đó, nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao tại Hòa Lạc đang được Viettel xây dựng được kỳ vọng bổ sung năng lực cho hệ sinh thái bán dẫn trong nước. Khi năng lực thiết kế được kết nối với chế tạo, đóng gói và kiểm thử, Việt Nam sẽ có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.
Củng cố chủ quyền số từ công nghệ lõi
Phát biểu tại lễ công bố, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nhấn mạnh chip bán dẫn đã trở thành tài nguyên chiến lược; chip là nền tảng của thiết bị số, còn mật mã giữ vai trò bảo vệ thông tin và dữ liệu. Làm chủ nền tảng bán dẫn bảo mật không chỉ là nhiệm vụ khoa học và công nghệ mà còn là nội dung thiết thực trong bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.
Thực tế, năng lực bảo vệ dữ liệu và hệ thống thông tin quan trọng ngày càng gắn chặt với khả năng kiểm soát các công nghệ nền tảng. Vì vậy, việc kết hợp năng lực mật mã với thiết kế bán dẫn trong nước có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu giảm phụ thuộc công nghệ và tăng cường khả năng tự chủ.
Dẫu vậy, VGC v1.0 mới là bước khởi đầu. Việc hoàn thiện thiết kế, kiểm chứng an toàn trong môi trường thực tế, mở rộng quy mô sản xuất và đào tạo nhân lực đều cần quá trình đầu tư dài hạn.
Giá trị chiến lược của sản phẩm sẽ được khẳng định qua khả năng phát triển các thế hệ chip tiếp theo và ứng dụng hiệu quả trong những hệ thống thiết yếu. Đây cũng là đóng góp cụ thể vào mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn, bảo đảm an toàn thông tin và củng cố chủ quyền số quốc gia trong giai đoạn mới.