Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả quản trị giáo dục
Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực có điều kiện ứng dụng công nghệ sâu rộng, tác động trực tiếp đến người dân và chất lượng nguồn nhân lực. Từ số hóa hồ sơ, học bạ đến xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý và giảng dạy, công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức vận hành của các cơ sở giáo dục. Đây không đơn thuần là việc đưa phần mềm vào trường học, mà là quá trình chuyển đổi phương thức quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.
Từ số hóa thủ tục đến quản trị thông minh
.png)
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước. Trong đó, giáo dục vừa là lĩnh vực thụ hưởng thành quả công nghệ, vừa giữ vai trò đào tạo nguồn nhân lực và hình thành năng lực số cho xã hội.
Trước đó, Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030. Đề án đặt mục tiêu đổi mới phương thức tổ chức, quản lý giáo dục; phát triển nền tảng số, học liệu số và các dịch vụ phục vụ dạy, học trên môi trường mạng.
Những kết quả bước đầu cho thấy quy mô số hóa của ngành Giáo dục đang được mở rộng. Đến nay, toàn ngành đã số hóa 66,6 triệu văn bằng, chứng chỉ; phát hành hơn 19 triệu học bạ số, đạt gần 98,7% học bạ năm học 2025-2026. Các nền tảng dữ liệu ngành từng bước được đưa vào sử dụng thống nhất; 16 địa phương đăng ký nhu cầu triển khai nền tảng quản trị cơ sở giáo dục, trong đó 6 địa phương đang triển khai vận hành [1].
Đồng thời, Bộ GD&ĐT đang thúc đẩy phát triển kho học liệu số, nền tảng dạy học và các ứng dụng AI. Kho học liệu hiện có hơn 9.130 bài giảng điện tử, hơn 2.000 video, 200 thí nghiệm ảo và khoảng 35.000 câu hỏi. Một số mô hình gia sư AI cũng được thử nghiệm, hướng đến hỗ trợ học sinh tự tìm tòi, khám phá kiến thức và cá thể hóa quá trình học tập [1].
Đây là bước chuyển quan trọng từ việc số hóa từng loại hồ sơ riêng lẻ sang xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý trên phạm vi toàn ngành. Khi thông tin về người học, nhà giáo, cơ sở giáo dục và kết quả đào tạo được chuẩn hóa, kết nối, các cơ quan quản lý có thêm cơ sở để theo dõi, tổng hợp và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế.
Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế về tiến độ làm sạch, xác thực và khai thác dữ liệu; hạ tầng công nghệ và nhân lực chưa đồng đều. Việc kết nối, chia sẻ thông tin giữa các hệ thống còn chưa hiệu quả, vẫn xuất hiện tình trạng yêu cầu người dân nộp hồ sơ giấy dù dữ liệu đã được số hóa. Điều này cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành số hóa mà phải khai thác dữ liệu thực chất, giảm các thủ tục không cần thiết.
Các địa phương tích cực tham gia chuyển đổi số giáo dục
Tại Hưng Yên, quy mô dữ liệu giáo dục cho thấy yêu cầu cấp thiết của việc xây dựng hệ thống quản trị tập trung. Toàn tỉnh hiện có 1.254 cơ sở giáo dục trên địa bàn 104 xã, phường. Cơ sở dữ liệu ngành đang quản lý thông tin của gần 743.000 học sinh và hơn 44.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên; tỷ lệ dữ liệu định danh được làm sạch đạt trên 98,5% [2].
Đáng chú ý, địa phương đã đồng bộ hơn 600.000 học bạ số cấp tiểu học năm học 2025-2026 lên hệ thống quốc gia, số hóa gần 3 triệu hồ sơ văn bằng, chứng chỉ giai đoạn 1976-2025 và triển khai tuyển sinh trực tuyến tích hợp xác thực VNeID. Toàn bộ cơ sở giáo dục công lập và tư thục trên địa bàn đã triển khai thu học phí không dùng tiền mặt [2].
Những kết quả này cho thấy, dữ liệu số đang được sử dụng trong nhiều khâu của hoạt động giáo dục, từ quản lý người học, xác thực thông tin đến tuyển sinh và giải quyết các thủ tục hành chính. Khi thông tin được liên thông, người dân có thể giảm thời gian cung cấp lại giấy tờ, trong khi cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong việc kiểm tra, đối chiếu và khai thác dữ liệu.
Tại Lâm Đồng, năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có 694.634 hồ sơ học bạ phổ thông và giáo dục thường xuyên; trong đó 692.930 học bạ được phát hành thành công lên cơ sở dữ liệu học bạ số của Bộ GD&ĐT, đạt 99,75%. Đặc biệt, 762.785 bằng tốt nghiệp THPT đã được số hóa lên hệ thống quản lý văn bằng, chứng chỉ, đạt 100% [3].
Bên cạnh đó, ngành giáo dục tỉnh tiếp tục số hóa bằng tốt nghiệp THCS, chứng chỉ; chuẩn hóa dữ liệu trường, lớp, đội ngũ nhà giáo và học sinh. Việc khai thác dữ liệu dân cư phục vụ tuyển sinh đầu cấp, xác thực hồ sơ và kết nối các hệ thống thông tin cũng được đẩy mạnh, góp phần giảm giấy tờ, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Hoàn thiện hệ sinh thái giáo dục số
Một dấu mốc quan trọng trong quá trình chuẩn hóa dữ liệu giáo dục là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 70/2026/TT-BGDĐT ngày 22/8/2026, quy định về quản lý và sử dụng học bạ số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên, có hiệu lực từ ngày 8/10/2026 [4].
Theo quy định, học bạ số phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, có khả năng kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo, phục vụ tra cứu, xác thực và lưu trữ lâu dài. Mỗi người học được tạo lập một học bạ số duy nhất gắn với mã số hồ sơ học tập suốt đời.
Việc chuẩn hóa học bạ số có ý nghĩa vượt ra ngoài thay thế hồ sơ giấy. Khi dữ liệu học tập được quản lý thống nhất, các thủ tục tuyển sinh, chuyển trường, xác minh kết quả học tập và văn bằng có thể được thực hiện thuận lợi hơn. Đây cũng là cơ sở để hình thành hồ sơ học tập xuyên suốt, hỗ trợ quá trình học tập suốt đời của mỗi người.
Cùng với dữ liệu, ứng dụng AI và phát triển học liệu số là những hướng đi cần được chú trọng. Theo định hướng nhiệm vụ năm học 2026-2027, ngành Giáo dục đẩy mạnh xây dựng kho học liệu số, phát triển nền tảng quản trị giáo dục và ứng dụng AI trong quản lý, dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành khung nội dung giáo dục AI và khung năng lực số cho người học, tạo cơ sở triển khai trong nhà trường.
Dẫu vậy, chuyển đổi số giáo dục cần được triển khai đồng bộ với bảo đảm an toàn dữ liệu, nâng cao năng lực số của đội ngũ giáo viên và thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền. AI có thể hỗ trợ xây dựng học liệu, tìm kiếm thông tin và cá thể hóa hoạt động học tập, nhưng cần được sử dụng có kiểm soát, không thay thế vai trò định hướng, kiểm chứng kiến thức của giáo viên.
Từ những kết quả số hóa trên phạm vi toàn ngành đến các mô hình quản trị dữ liệu tại địa phương, chuyển đổi số giáo dục đang từng bước chuyển sang giai đoạn khai thác và kết nối dữ liệu thực chất. Khi các nền tảng được liên thông, thủ tục hành chính được đơn giản hóa và công nghệ được sử dụng hiệu quả trong dạy học, giáo dục sẽ có thêm điều kiện nâng cao chất lượng quản trị, phục vụ người dân và đóng góp vào mục tiêu xây dựng chính phủ số, xã hội số./.
Tài liệu tham khảo
[1] Cổng TTĐT Bộ GD&ĐT (2026), "Đưa chuyển đổi số thực sự trở thành thế mạnh của ngành giáo dục và đào tạo", https://baochinhphu.vn/dua-chuyen-doi-so-thuc-su-tro-thanh-the-manh-cua-nganh-giao-duc-va-dao-tao-102261106121535467.htm.
[2] Cổng TTĐT UBND tỉnh Hưng Yên (2026), "Hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số ngành giáo dục", https://hungyen.gov.vn/hoi-nghi-truc-tuyen-toan-quoc-ve-chuyen-doi-so-nganh-giao-duc-c287835.html.
[3] Báo Lâm Đồng (2026), "Đẩy mạnh chuyển đổi số ngành giáo dục", https://baolamdong.vn/day-manh-chuyen-doi-so-nganh-giao-duc-473126.html.
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026), Thông tư số 70/2026/TT-BGDĐT ngày 22/8/2026, quy định về quản lý và sử dụng học bạ số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên.