KH&CN nước ngoài

Số hóa di sản bằng công nghệ thực tế ảo: Dấu ấn của người trẻ qua dự án "Chu Du"

GL • 16/11/2026 14:18

Ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) trong dự án "Chu Du" tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 không chỉ mang đến trải nghiệm di sản độc đáo mà còn minh chứng cho tinh thần của thế hệ trẻ trong hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Tại không gian trưng bày bên hồ Hoàn Kiếm, bốn tấm pano được thiết kế theo hình thức bốn trang nhật ký khổ lớn với đường viền cắt răng cưa mô phỏng tem thư. Bên trong hệ thống trưng bày này là mô hình vật lý Khuê Văn Các đặt trong hộp mica, kết hợp cùng hệ thống mã QR tích hợp công nghệ thực tế tăng cường (AR) cho phép hiển thị mô hình Nhà thờ Lớn hay bia Tiến sĩ trực tiếp trên thiết bị di động, bên cạnh hình ảnh tạo hình nhân vật trung tâm của dự án.

Khai mạc tối 13/11 tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm với chủ đề "Thăng Long Kẻ Nghệ", Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra trong 16 ngày với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo, quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế và chuyên gia trong nước, quốc tế.

Trong bức tranh chung đó, "Chu Du" tạo điểm nhấn nhờ cách tiếp cận mang tính hệ thống: thay vì chỉ giới thiệu một sản phẩm hoàn chỉnh, nhóm tác giả công bố toàn bộ quy trình chuyển hóa tư liệu văn hóa thành một sản phẩm nội dung số hoàn chỉnh.

910420875_1639476981547139_1927296522533511053_n.jpg
Không gian trưng bày dự án "Chu Du" tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 giới thiệu quy trình số hóa di sản thông qua hệ thống pano và mô hình vật lý trực quan. Nguồn: FPT Arena Multimedia Hà Nội.

Chuỗi quy trình 4 giai đoạn hình thành sản phẩm nội dung số

Hệ thống pano trưng bày được tổ chức thành bốn giai đoạn kỹ thuật trong chu trình phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa số, tương ứng với các lĩnh vực chuyên môn đặc thù:

Giai đoạn 1 - "Khởi nguồn" (Thiết kế đồ họa và nhận diện thị giác)

Khởi khảo từ các chất liệu văn hóa đặc trưng của Hà Nội, nhóm tác giả xây dựng hệ thống nhận diện đồng bộ gồm biểu trưng (logo), bảng màu, hệ thống chữ (typography), ấn phẩm truyền thông và vật phẩm lưu niệm nhằm chuẩn hóa ngôn ngữ thị giác phù hợp với thị hiếu công chúng trẻ.

Giai đoạn 2 - "Kiến tạo" (Sản xuất video và dựng hình 3D)

Thông qua kỹ thuật xử lý hình ảnh và đồ họa ba chiều, các câu chuyện văn hóa được chuyển hóa thành nội dung nghe nhìn trực quan. Song song đó, các không gian kiến trúc tiêu biểu như khu phố cổ và Văn Miếu - Quốc Tử Giám được số hóa thành các mô hình 3D (3D modeling) làm môi trường nền cho trò chơi.

Khách tham quan có thể xem đoạn giới thiệu trực tiếp hoặc quét mã QR để tương tác với các mô hình thực tế tăng cường (AR) của Nhà thờ Lớn, Khuê Văn Các và bia Tiến sĩ trên thiết bị di động.

Giai đoạn 3 - "Thổi hồn" (Hoạt hình 3D và kỹ xảo hậu kỳ)

Đây là khâu xử lý chuyển động và tối ưu hiệu ứng thị giác, nơi các nhân vật được tạo hình chi tiết và lập trình hành vi nhằm tạo độ sinh động trong tương tác.

Giai đoạn 4 - "Chuyển hóa" (Đồ họa thời gian thực và phát triển game)

Toàn bộ tài nguyên số được tích hợp thông qua công nghệ đồ họa 3D thời gian thực (real-time 3D graphics) kết hợp kỹ thuật lập trình game để hoàn thiện ứng dụng trên nền tảng di động và thực tế ảo. Tại khu vực trải nghiệm, công chúng có thể trực tiếp điều khiển nhân vật qua tay cầm chuyên dụng để tương tác trong không gian ảo bằng kính VR.

Cách tổ chức trưng bày theo chuỗi quy trình giúp người trải nghiệm nhận diện rõ cấu trúc liên ngành của một sản phẩm công nghiệp nội dung số, đồng thời tạo sự kết nối logic giữa các công đoạn kỹ thuật.

1794797640765_2059563226403346235_7193222770938982013_8a8ef5af7fb55fead0f8ed6182167272.jpg
Người trẻ trải nghiệm không gian phố cổ qua kính thực tế ảo (VR) - bước tiến mới trong hoạt động số hóa di sản của Thủ đô. Ảnh: GL.

Số hóa yếu tố văn hóa thông qua hệ thống thiết kế nhân vật và bối cảnh

Dưới góc độ kỹ thuật đồ họa và thiết kế nhân vật, dự án thể hiện sự đầu tư bài bản trong việc xây dựng hệ sinh thái tài nguyên số. Quy trình phát triển nhân vật được minh bạch hóa qua các bước: phác thảo ý tưởng, thiết kế tạo hình, bản vẽ đa góc nhìn, xây dựng hệ thống khung xương 3D và lập trình chuyển động. Yếu tố bản địa được lồng ghép khi trang phục hiện đại của nhân vật điểm xuyết họa tiết mây và hoa văn truyền thống.

Bên cạnh đó, hệ thống nhân vật phụ (NPC) đại diện cho các lát cắt xã hội học đô thị Hà Nội đương đại (như hình tượng ông đồ, học sinh, thanh niên phong cách đường phố, bảo vệ) phản ánh sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.

Về mặt không gian, khu phố cổ đại diện cho ký ức đô thị, trong khi Văn Miếu - Quốc Tử Giám đại diện cho bản sắc giáo dục. Ngoài nền tảng số, các nhân vật còn được thương mại hóa thành mô hình hộp mù và ấn phẩm in ấn, cho thấy định hướng phát triển chuỗi giá trị khép kín.

Ứng dụng thực tế ảo để số hóa di sản và bảo tồn văn hóa

Điểm nhấn công nghệ của dự án nằm ở trải nghiệm thực tế ảo (VR) tại giai đoạn "Chuyển hóa". Nếu màn hình điện thoại giới hạn góc nhìn trong khung hình phẳng thì kính VR xóa bỏ rào cản này bằng không gian 360 độ. Các mô hình kiến trúc bao quanh người dùng theo thời gian thực, cho phép quan sát chi tiết mái Khuê Văn Các, hệ thống bia Tiến sĩ và di chuyển theo tuyến nhân vật.

Giá trị cốt lõi của công nghệ VR là tạo ra cảm giác "hiện diện", giúp người trải nghiệm tiếp nhận thông tin qua hành vi khám phá chủ động, đồng thời đóng vai trò là công cụ du lịch ảo (virtual tourism) quảng bá điểm đến cho công chúng ở xa.

Ở góc độ chuyên môn, các công nghệ như VR, AR và trí tuệ nhân tạo (AI) đang khẳng định vai trò lớn trong số hóa di sản. Theo ThS.KTS Lê Đình Trinh (Khoa Đa phương tiện, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông), các công nghệ này đã được ứng dụng từ quét laser 3D tại Thành Nhà Hồ, phục dựng cung điện Huế đến VR Tour360 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Tuy nhiên, tác giả nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: dữ liệu cần được xác minh từ nhiều nguồn tư liệu (ảnh lưu trữ, bản vẽ kỹ thuật, báo cáo khảo cổ) để tránh phục dựng cảm tính; các ứng dụng VR/AR cần được kiểm chứng bởi chuyên gia văn hóa để bảo đảm tính xác thực lịch sử. Đây là bài toán dung hòa giữa tính sáng tạo nghệ thuật và sự nghiêm ngặt của tư liệu khoa học.

Từ mô hình sáng tạo đến mục tiêu phát triển kinh tế số quốc gia

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP; Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số, phát triển AI và công nghệ số; tầm nhìn đến năm 2045 thuộc nhóm 30 quốc gia dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo.

Những dự án như "Chu Du" là minh chứng cụ thể hóa các mục tiêu vĩ mô đó. Để hoàn thiện sản phẩm ứng dụng VR/AR, nhóm phát triển phải làm chủ đồng bộ chuỗi kỹ năng từ thiết kế đồ họa, xử lý 3D, hoạt hình đến lập trình - những năng lực cốt lõi cấu thành ngành công nghiệp nội dung số. Khi lực lượng lao động trẻ làm chủ công nghệ và kết hợp hiệu quả với chất liệu văn hóa bản địa, sản phẩm tạo ra góp phần hình thành hệ sinh thái di sản số quốc gia.

Phát biểu tại lễ khai mạc Lễ hội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh Lễ hội triển khai theo mạch kết nối "Thị - Phố - Nghề" với ba trụ cột: kinh tế sáng tạo, nghệ thuật liên ngành và đồng sáng tạo. Cùng với ứng dụng du lịch thông minh HanoiGo, các mô hình hợp tác giữa nghệ nhân và giới trẻ minh chứng cho cam kết của Hà Nội từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019.

Từ góc nhìn khoa học và công nghệ, trải nghiệm khám phá di sản bằng kính VR của "Chu Du" là mô hình thu nhỏ của quá trình chuyển đổi số văn hóa - du lịch: dữ liệu chuẩn hóa, nội dung sáng tạo bởi nhân lực trẻ làm chủ công nghệ, và nền tảng số đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng.

Khi các giá trị di sản được tiếp cận thông qua lăng kính khoa học, công nghệ và tư duy đổi mới sáng tạo của thế hệ trẻ, bản sắc văn hóa được bảo tồn và mở rộng không gian lan tỏa. Sức sống của dự án "Chu Du" khẳng định yếu tố quyết định trong chuyển đổi số vẫn là con người: những người trẻ làm chủ quy trình công nghệ từ thiết kế đến lập trình thực tế ảo, đồng thời giữ thái độ trân trọng tính xác thực của tư liệu lịch sử. Qua đó, tinh thần đổi mới sáng tạo gắn với khoa học công nghệ từng bước đưa các mục tiêu kinh tế số đi vào chiều sâu, tạo động lực phát triển bền vững cho Thủ đô và đất nước./.

Tài liệu tham khảo

  1. ThS.KTS Lê Đình Trinh, "Xu hướng ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và công nghệ thực tế tăng cường (AR) trong trải nghiệm không gian di sản kiến trúc tại Việt Nam", Tạp chí Kiến trúc, số 08-2026.
  2. Tạp chí Du lịch Việt Nam (VNTravel), Hà Nội khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026.

GL