KH&CN nước ngoài

Điều trị bệnh bằng sóng siêu âm thế hệ mới: Tiềm năng và những bằng chứng khoa học ban đầu

TC • 16/11/2026 06:47

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đang tập trung khai thác tiềm năng của sóng siêu âm trong điều trị bệnh, từ phá hủy khối u mà không cần phẫu thuật đến hỗ trợ đưa hoạt chất điều trị vào não và kiểm soát các triệu chứng thần kinh. Những kết quả bước đầu mở ra triển vọng ứng dụng công nghệ này trong y học, song hiệu quả và tính an toàn của từng phương pháp vẫn cần được kiểm chứng qua các thử nghiệm lâm sàng.

Mở rộng ứng dụng sóng siêu âm trong điều trị ung thư

Tại Hồng Kông (Trung Quốc), ba bệnh viện dự kiến triển khai thử nghiệm phương pháp histotripsy trên 30 bệnh nhân ung thư thận. Đây là kỹ thuật điều trị không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm hội tụ để phá hủy mô đích, đang được nghiên cứu như một hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư.

ung-dung-song-sieu-am-tai-hong-kong-trung-quoc.jpg
Thiết bị histotripsy tại Trung tâm Y tế của Đại học Trung Văn Hồng Kông (Ảnh: Karma Lo/South China Morning Post).

Quỹ Li Ka Shing, tổ chức từ thiện do tỷ phú Lý Gia Thành sáng lập, cho biết Hồng Kông (Trung Quốc) trở thành thành phố đầu tiên tại châu Á triển khai đánh giá tính an toàn và hiệu quả của phương pháp histotripsy trong điều trị các bệnh lý về thận. Theo đó, Trung tâm Y tế của Đại học Trung Văn Hồng Kông, Bệnh viện Gleneagles Hồng Kông và Bệnh viện Sanatorium Hồng Kông sẽ tham gia triển khai các thử nghiệm này.

Histotripsy sử dụng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao để phá vỡ cấu trúc tế bào trong mô đích thành những mảnh rất nhỏ, sau đó được cơ thể xử lý và hấp thụ theo thời gian. Năm 2023, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã cấp phép cho công nghệ này để sử dụng trong điều trị u gan. Trong khi đó, các thử nghiệm lâm sàng tại Anh và Mỹ đang tiếp tục nghiên cứu khả năng ứng dụng phương pháp này trong điều trị ung thư thận.

Theo Quỹ Li Ka Shing, hơn 400 bệnh nhân tại Hồng Kông (Trung Quốc) đã được điều trị bằng histotripsy. Kể từ khi bắt đầu triển khai các thử nghiệm vào tháng 3, Bệnh viện Gleneagles Hồng Kông đã thực hiện 20 ca điều trị ung thư tuyến tụy, trong khi Trung tâm Y tế của Đại học Trung Văn Hồng Kông đã thực hiện 6 ca kể từ tháng 6/2026.

Những năm gần đây, Quỹ Li Ka Shing gia tăng hỗ trợ đối với công nghệ này, nhấn mạnh tiềm năng của histotripsy như một phương pháp điều trị không cần phẫu thuật, hạn chế xâm lấn đối với bệnh nhân ung thư.

Kể từ năm 2024, Quỹ đã tài trợ ba hệ thống histotripsy, mỗi hệ thống trị giá 3 triệu USD, cho Khoa Y Li Ka Shing thuộc Đại học Hồng Kông, Khoa Y thuộc Đại học Trung Văn Hồng Kông và Bệnh viện Sanatorium Hồng Kông.

Tháng 5 vừa qua, Quỹ thông báo sẽ hỗ trợ chi phí điều trị cho 200 bệnh nhân trong ba năm tới. Những bệnh nhân đủ điều kiện có thể thực hiện thủ thuật với mức phí 50.000 HKD (tương đương 6.372 USD), thấp hơn đáng kể so với mức chi phí thông thường khoảng 260.000 HKD.

Mặc dù histotripsy ngày càng thu hút sự quan tâm, các bằng chứng lâm sàng về khả năng ứng dụng rộng rãi của công nghệ này vẫn còn hạn chế. Đây là nhận định của các nhà khoa học, trong đó có PGS. TS. Hop S Tran Cao (Khoa Ung thư học Ngoại khoa, Bộ môn Ngoại khoa, Trung tâm Ung thư MD Anderson, Đại học Texas, Mỹ).

Trong một bài báo công bố trên Tạp chí Annals of Surgical Oncology vào tháng 9/2026, PGS.TS. Hop S Tran Cao và cộng sự đánh giá histotripsy là một bước tiến đáng chú ý, song cho rằng hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng để đưa ra kết luận dứt khoát về giá trị lâm sàng thực sự của phương pháp. Nhóm tác giả cũng lưu ý sự quan tâm của công chúng và hoạt động quảng bá thương mại đang phát triển nhanh hơn so với các bằng chứng lâm sàng hiện có.

Từ tác động lên não đến hỗ trợ đưa hoạt chất điều trị qua hàng rào máu não

Không chỉ được nghiên cứu trong điều trị ung thư, sóng siêu âm hội tụ còn mở ra những hướng ứng dụng mới trong lĩnh vực thần kinh học. Các nhà khoa học đang tìm hiểu khả năng sử dụng công nghệ này để tác động đến những vùng não liên quan đến triệu chứng bệnh, cũng như hỗ trợ đưa các phân tử có tác dụng điều trị đến những khu vực khó tiếp cận.

Mới đây, các chuyên gia tại Đại học California (San Francisco, Mỹ) đã khởi động thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1, lần đầu tiên trên người, nhằm đánh giá tính an toàn và khả thi của phương pháp sử dụng sóng siêu âm hội tụ cường độ thấp (LIFU) để giảm tình trạng ảo thanh ở người mắc bệnh tâm thần phân liệt.

Nghiên cứu do TS. Karuna Subramaniam, chuyên gia tâm thần học tại Đại học California (San Francisco, Mỹ), dẫn đầu. Nhóm tác giả hướng sóng siêu âm đến vùng nhân đuôi (caudate) - một cấu trúc nằm sâu trong não, thuộc thể vân và được cho là có liên quan đến các quá trình thần kinh có thể góp phần gây ra triệu chứng ảo thanh.

sóng siêu âm trong điều trị bệnh liên quan đến thần kinh
Bệnh nhân đeo thiết bị của Attune Neurosciences (Ảnh: Focused Ultrasound Foundation).

Nhóm sử dụng một thiết bị đeo không xâm lấn do Công ty Attune Neurosciences phát triển. Thử nghiệm này vẫn đang tuyển người tham gia nhằm tìm hiểu liệu việc điều trị nhiều lần có thể giúp giảm triệu chứng ảo thanh và duy trì hiệu quả trong thời gian dài hay không.

Một số người tham gia thử nghiệm ban đầu cho biết tình trạng ảo thanh có dấu hiệu thuyên giảm sau nhiều lần điều trị bằng LIFU.

Bên cạnh việc tác động trực tiếp đến các vùng não, sóng siêu âm hội tụ còn được nghiên cứu như một công cụ hỗ trợ đưa hoạt chất điều trị vượt qua hàng rào máu não - một trong những trở ngại lớn đối với việc điều trị các bệnh lý thần kinh và ung thư não.

Tháng 6 vừa qua, Đại học Virginia (Mỹ) công bố công trình thực nghiệm sử dụng sóng siêu âm hội tụ để đưa các phân tử microRNA có tác dụng điều trị vào não, hướng tới phát triển phương pháp điều trị ung thư não.

Nhóm tác giả do GS. Roger Abounader (Khoa Vi sinh, Miễn dịch học và Sinh học Ung thư, Trường Y, Đại học Virginia, Mỹ) dẫn dắt. Các nhà khoa học sử dụng sóng siêu âm hội tụ định hướng bởi kỹ thuật chụp cộng hưởng từ (MRI), cho phép định hướng sóng âm chính xác đến khu vực cần tác động.

Trong phương pháp này, sóng siêu âm được sử dụng kết hợp với các vi bọt khí (microbubble) để tạm thời làm tăng tính thấm của hàng rào máu não. Nhờ đó, các hạt nano mang microRNA có thể đi qua hàng rào này và tiếp cận mô não, nơi các phân tử microRNA tác động đến những gene liên quan đến sự phát triển của khối u.

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật mắc u nguyên bào thần kinh đệm. Kết quả ban đầu cho thấy, liệu pháp microRNA làm chậm sự phát triển của khối u và kéo dài thời gian sống của động vật thí nghiệm.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Journal of Clinical Investigation. Công trình nhận được tài trợ từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), thông qua Viện Ung thư Quốc gia Mỹ và Viện Quốc gia về Rối loạn Thần kinh và Đột quỵ thuộc NIH.

Những nghiên cứu trên cho thấy, sóng siêu âm đang được khai thác theo nhiều hướng khác nhau trong y học: từ phá hủy mô bệnh mà không cần phẫu thuật, tác động đến hoạt động của các vùng não đến hỗ trợ đưa hoạt chất điều trị vượt qua hàng rào máu não. Tuy nhiên, phần lớn các ứng dụng mới vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và thử nghiệm. Việc tiếp tục đánh giá tính an toàn, hiệu quả và khả năng duy trì tác dụng điều trị sẽ là cơ sở để xác định phạm vi ứng dụng thực tế của công nghệ này trong tương lai./.

Tài liệu tham khảo:

[1] South China Morning Post (2026), "Next-gen ultrasound cancer treatment advances: Does the evidence match commercial hype", https://www.scmp.com/business/companies/article/3374076/next-gen-ultrasound-cancer-treatment-advances-does-evidence-match-commercial-hype?module=top_story&pgtype=section, truy cập ngày 11/11/2026.
[2] Focused Ultrasound Foundation (2026), "Reducing hallucinations in schizophrenia with focused ultrasound: First-in-human clinical trial begins", https://www.fusfoundation.org/posts/reducing-hallucinations-in-schizophrenia-with-focused-ultrasound-first-in-human-clinical-trial-begins/, truy cập ngày 11/11/2026.
[3] Science Daily (2026), "Scientists use sound waves to deliver a new attack on deadly brain cancer", https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261030003017.htm, truy cập ngày 11/11/2026.

TC