Ý kiến chuyên gia

AI có thể giúp điều dưỡng có thêm thời gian chăm sóc người bệnh

TXB • 05/11/2026 16:47

Theo chuyên gia Đại học (ĐH) RMIT Việt Nam, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giảm gánh nặng hành chính cho điều dưỡng, nhưng chỉ nên đóng vai trò trợ lý, quyết định chuyên môn vẫn phải thuộc về nhân viên y tế.

AI nên là “cơ phó”, không phải người quyết định

Điều dưỡng là lực lượng trực tiếp gắn với người bệnh nhưng đồng thời phải xử lý nhiều công việc phía sau hoạt động chăm sóc, từ lập hồ sơ, tổng hợp thông tin đến chuẩn bị tài liệu và các nhiệm vụ hành chính. Theo ông Tom Huynh, giảng viên ngành Công nghệ thông tin tại RMIT Việt Nam, đây chính là những khoảng việc mà các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có thể hỗ trợ để điều dưỡng có thêm thời gian dành cho người bệnh.

450-202610051532001.jpg
Nhờ LLM, điều dưỡng có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc quan sát, giao tiếp, trấn an người bệnh và đánh giá lâm sàng (Nguồn: Magnific).

Nghiên cứu “Transforming nursing with large language models: From concept to practice” (Tạm dịch: Chuyển đổi hoạt động điều dưỡng với các mô hình ngôn ngữ lớn: Từ khái niệm đến thực tiễn, do Tom Huynh cùng cộng sự thực hiện và đăng trên Tạp chí European Journal of Cardiovascular Nursing năm 2024, đã xem xét tiềm năng của LLM trong hoạt động điều dưỡng, đồng thời phân tích những rủi ro cần tính đến khi đưa công nghệ này vào môi trường chăm sóc sức khỏe.

Theo nhóm nghiên cứu, LLM có thể hỗ trợ nhiều công việc như tóm tắt hồ sơ dài, sắp xếp thông tin lâm sàng, soạn thảo hoặc dịch tài liệu giáo dục sức khỏe. Công nghệ cũng có thể hỗ trợ đào tạo liên tục, xây dựng các tình huống phục vụ sinh viên điều dưỡng và một số hoạt động nghiên cứu.

Điểm quan trọng nằm ở cách xác định vai trò của AI. Thay vì xem LLM là công cụ thay thế nhân viên y tế, nhóm nghiên cứu coi đây như một “cơ phó” hỗ trợ xử lý công việc thường ngày. Điều dưỡng vẫn phải kiểm tra thông tin, đặt kết quả của AI trong hoàn cảnh cụ thể của từng người bệnh và đưa ra quyết định cuối cùng.

Quan điểm này cũng phù hợp với kết luận của nghiên cứu: LLM có tiềm năng hỗ trợ giáo dục người bệnh, chẩn đoán, đề xuất điều trị và các nhiệm vụ hành chính, nhưng không thể thay thế năng lực chuyên môn và phán đoán của nhân viên y tế.

Cẩn trọng với những câu trả lời nghe rất thuyết phục

Theo các nhà khoa học, một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất khi sử dụng LLM trong y tế là người dùng có thể đánh đồng khả năng diễn đạt với độ chính xác.

Một mô hình có thể tạo ra câu trả lời mạch lạc, tự tin và phù hợp với câu hỏi, nhưng nội dung vẫn có thể sai. Hiện tượng này, thường được gọi là “ảo giác AI”, trở nên đặc biệt đáng lưu ý trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe bởi một thông tin không chính xác có thể ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc người bệnh.

Bên cạnh độ chính xác, dữ liệu cũng là vấn đề quan trọng. Hồ sơ y tế chứa nhiều thông tin nhạy cảm, do đó việc sử dụng LLM phải đi cùng các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư và an toàn dữ liệu. Nghiên cứu đề cập đến một số hướng kỹ thuật nhằm cải thiện độ tin cậy và bảo mật của hệ thống, trong đó có thiết kế câu lệnh, điều chỉnh mô hình, tinh chỉnh mô hình bằng dữ liệu chuyên ngành và triển khai mô hình trong hệ thống nội bộ.

Đối với Việt Nam, bài toán còn liên quan đến dữ liệu tiếng Việt. Khả năng của một mô hình không nhất thiết giống nhau ở mọi ngôn ngữ, đặc biệt khi nguồn dữ liệu phục vụ huấn luyện có sự chênh lệch lớn. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện một mô hình mã nguồn mở được sử dụng rộng rãi có dữ liệu huấn luyện gồm 89,7% tiếng Anh, nhưng chỉ 0,08% tiếng Việt.

Đây là lý do nhóm nghiên cứu cho rằng Việt Nam cần thận trọng khi đánh giá các hệ thống AI dành cho y tế. Một công cụ cho kết quả tốt trong môi trường tiếng Anh chưa đủ để khẳng định công cụ đó có thể hoạt động tương tự trong môi trường tiếng Việt.

Vấn đề không chỉ nằm ở bản thân mô hình mà còn ở chất lượng của “hạ tầng ngôn ngữ” phía sau AI. Nếu dữ liệu tiếng Việt, đặc biệt dữ liệu y khoa chất lượng cao, còn hạn chế thì khả năng ứng dụng AI trong những công việc đòi hỏi độ chính xác cao cũng bị ảnh hưởng.

450-202610051532002.jpg
Ông Tom Huynh, giảng viên ngành Công nghệ thông tin tại ĐH RMIT Việt Nam, cho rằng AI nên đóng vai trò hỗ trợ điều dưỡng thay vì thay thế phán đoán chuyên môn của nhân viên y tế (Nguồn: RMIT).

Xây dựng lộ trình triển khai từng bước

Từ góc nhìn của nhóm nghiên cứu, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để nghiên cứu và thử nghiệm AI trong y tế, từ đội ngũ nghiên cứu, các trường đại học đến những cơ sở y tế sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng không nên được đánh giá chỉ bằng khả năng tạo ra một câu trả lời tự nhiên của mô hình.

Một lộ trình từng bước sẽ phù hợp hơn. Những ứng dụng có mức rủi ro thấp có thể được ưu tiên trước, chẳng hạn hỗ trợ đào tạo nhân viên hoặc chuẩn bị các tài liệu hành chính không chứa thông tin nhạy cảm. Những công cụ hỗ trợ cung cấp thông tin sức khỏe cho người bệnh cũng cần có sự kiểm chứng của nhân viên y tế.

Các ứng dụng liên quan đến hồ sơ người bệnh đòi hỏi yêu cầu cao hơn về bảo mật và phải được đánh giá trong điều kiện thực tế tại Việt Nam. Với những công cụ có khả năng tác động trực tiếp đến quyết định lâm sàng, mức độ thận trọng càng phải cao hơn.

Theo hướng tiếp cận này, Việt Nam cần đồng thời phát triển dữ liệu y khoa bằng tiếng Việt, tăng cường đánh giá độc lập, bảo đảm quyền riêng tư và an ninh mạng, làm rõ trách nhiệm nghề nghiệp và đào tạo nhân viên y tế về cách sử dụng AI.

Điều này cũng đặt ra một yêu cầu quan trọng: AI trong y tế phải được đánh giá không chỉ bằng việc nó làm được gì, mà còn bằng mức độ an toàn khi được sử dụng trong thực tế.

Nghiên cứu cho thấy tiềm năng của LLM trong điều dưỡng là đáng kể, từ hỗ trợ thông tin, giáo dục người bệnh đến hồ sơ và đào tạo. Tuy nhiên, chính những giới hạn của công nghệ lại cho thấy vai trò của con người vẫn là yếu tố quyết định.

Với nhóm nghiên cứu, tương lai của AI trong điều dưỡng không nằm ở việc công nghệ đảm nhiệm ngày càng nhiều phần việc thay con người, mà ở khả năng giúp nhân viên y tế giảm những nhiệm vụ không cần thiết để tập trung vào công việc cốt lõi.

Ở góc độ đó, giá trị của AI có thể được đo bằng một câu hỏi đơn giản hơn: công nghệ có giúp điều dưỡng có thêm thời gian, sự tập trung và năng lực để chăm sóc người bệnh tốt hơn hay không? Đó cũng là ranh giới cần được giữ vững khi AI ngày càng đi sâu vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe./.

TXB