Truyền thông

Hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, thúc đẩy cải cách hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số

CM • 15/11/2026 10:29

Chính phủ ban hành Nghị định số 401/2026/NĐ-CP ngày 4/11/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, có hiệu lực từ ngày 22/12/2026. Nghị định góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động quản lý nhà nước, đồng thời tạo cơ sở thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, minh bạch hóa trách nhiệm của cơ quan quản lý và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển công nghiệp công nghệ số.

Hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch trong quản lý nhà nước

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, công nghiệp công nghệ số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Sự phát triển nhanh chóng của các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến quản lý, giám sát và xử lý vi phạm hành chính.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 401/2026/NĐ-CP là bước cụ thể hóa các quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số, góp phần thiết lập cơ chế xử lý vi phạm phù hợp với đặc thù của lĩnh vực mới. Không chỉ xác định rõ hành vi vi phạm và chế tài xử lý, Nghị định còn có ý nghĩa đối với tiến trình cải cách hành chính thông qua việc làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền và quy trình thực thi pháp luật.

Một trong những nội dung đáng chú ý là Nghị định xác lập phạm vi điều chỉnh tương đối toàn diện đối với các hoạt động công nghiệp công nghệ số.

Theo đó, các hành vi vi phạm liên quan đến việc cung cấp, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu; hoạt động nghiên cứu, phát triển, sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ công nghệ số; chính sách ưu đãi, hỗ trợ; thử nghiệm có kiểm soát và hoạt động của các khu công nghệ số tập trung đều được quy định cụ thể.

455-202611131556421.png
Nghị định số 401/2026/NĐ-CP góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm quản lý dữ liệu và thúc đẩy cải cách hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Việc xác định rõ từng nhóm hành vi vi phạm giúp cơ quan quản lý có căn cứ pháp lý thống nhất khi kiểm tra, phát hiện và xử lý sai phạm. Đồng thời, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có thể chủ động nhận diện các nghĩa vụ phải tuân thủ, hạn chế tình trạng lúng túng trong quá trình thực hiện chính sách.

Dưới góc độ cải cách hành chính, việc cụ thể hóa các hành vi vi phạm và trách nhiệm pháp lý có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan thực thi. Khi các quy định được xác định rõ ràng, hoạt động kiểm tra, xử lý có điều kiện được thực hiện thống nhất, hạn chế sự tùy nghi trong áp dụng pháp luật và góp phần nâng cao tính dự báo của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định quy định cụ thể thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính và cách xác định thời điểm tính thời hiệu đối với từng loại hành vi. Đối với một số vi phạm liên quan đến cung cấp, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu, thời điểm tính thời hiệu được xác định theo đặc điểm của hành vi đang thực hiện hoặc đã kết thúc.

Quy định này góp phần làm rõ căn cứ xử lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong quá trình kiểm tra, xác minh và ra quyết định xử phạt.

Gắn cải cách hành chính với quản lý dữ liệu và trách nhiệm thực thi

Một trong những nội dung nổi bật của Nghị định 401/2026/NĐ-CP là tăng cường trách nhiệm đối với hoạt động cung cấp, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Theo Điều 8, hành vi cung cấp, cập nhật thông tin trực tuyến hoặc áp dụng phương thức kết nối, chia sẻ dữ liệu trực tuyến vào cơ sở dữ liệu công nghiệp công nghệ số quá thời hạn quy định có thể bị phạt cảnh cáo. Ngoài hình thức xử phạt, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị buộc cung cấp, cập nhật thông tin đầy đủ, chính xác; thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu đúng quy định và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Các quy định này cho thấy yêu cầu về quản lý dữ liệu không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích ứng dụng công nghệ mà còn gắn với trách nhiệm pháp lý cụ thể. Đây là yếu tố quan trọng để thúc đẩy hình thành môi trường quản lý dựa trên dữ liệu, trong đó thông tin được cập nhật đầy đủ, chính xác và có khả năng kết nối, chia sẻ.

Bên cạnh quản lý dữ liệu, Nghị định còn tăng cường trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin khi thực hiện các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với hoạt động công nghiệp công nghệ số.

Các hành vi cung cấp thông tin không trung thực, sử dụng tài liệu không hợp lệ hoặc gian dối trong hồ sơ để được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ đều được xác định là hành vi vi phạm và có chế tài xử lý tương ứng. Đặc biệt, đối với một số hành vi liên quan đến chính sách ưu đãi, hỗ trợ, ngoài xử phạt tiền, tổ chức vi phạm còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Quy định này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong thực hiện chính sách, bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng đối tượng, đúng mục đích. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

Một nội dung mới đáng quan tâm là cơ chế xử lý vi phạm đối với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số. Nghị định quy định cụ thể trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm, bao gồm thực hiện đúng nội dung được cấp phép, quản lý dữ liệu thử nghiệm, bảo vệ thông tin cá nhân, thực hiện chế độ báo cáo, giải trình và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền.

Việc thiết lập cơ chế xử lý rõ ràng đối với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đây là cơ sở để doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới trong khuôn khổ pháp lý xác định, đồng thời giúp cơ quan quản lý tăng cường giám sát, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể liên quan.

Phân định rõ thẩm quyền, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị định 401/2026/NĐ-CP là quy định cụ thể thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của nhiều cơ quan, lực lượng có liên quan đến lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Theo đó, thẩm quyền xử phạt được xác định đối với Chủ tịch UBND cấp xã, cấp tỉnh; Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; các chức danh thuộc lực lượng Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Quản lý thị trường, Thanh tra và một số cơ quan chuyên ngành. Trong đó, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền phạt tiền đến 100 triệu đồng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền phạt tiền đến 200 triệu đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ có thẩm quyền phạt tiền đến 160 triệu đồng…

Việc quy định cụ thể thẩm quyền của từng chức danh giúp xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm xử lý vi phạm, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc thiếu thống nhất trong quá trình thực thi. Đặc biệt, việc trao thẩm quyền xử phạt cho Chủ tịch UBND cấp xã tạo điều kiện xử lý các hành vi vi phạm thuộc phạm vi quản lý ngay tại địa phương, phù hợp với yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.

Nghị định cũng quy định về phân định thẩm quyền và lập biên bản vi phạm hành chính, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình phát hiện và xử lý vi phạm. Cùng với đó, việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử được thực hiện theo các quy định pháp luật có liên quan. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong hoạt động xử lý vi phạm, phù hợp với định hướng hiện đại hóa nền hành chính.

Có thể thấy, Nghị định số 401/2026/NĐ-CP không trực tiếp quy định việc cắt giảm thành phần hồ sơ hay rút ngắn thời hạn giải quyết các thủ tục hành chính. Tuy nhiên, thông qua việc hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm, xác định rõ trách nhiệm cung cấp dữ liệu, phân định thẩm quyền và tạo cơ sở áp dụng phương thức xử lý điện tử, Nghị định góp phần hỗ trợ quá trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Với hiệu lực thi hành từ ngày 22/12/2026, Nghị định 401/2026/NĐ-CP được kỳ vọng góp phần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi cho công nghiệp công nghệ số phát triển. Đây cũng là một bước tiến trong quá trình hoàn thiện thể chế, hướng tới nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, vận hành trên cơ sở dữ liệu và phục vụ tốt hơn nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, nền kinh tế số./.

CM