Zalo trong kinh tế số: Quy mô nền tảng phải đi cùng trách nhiệm dữ liệu
Quý III/2026, mảng Zalo và AI của VNG ghi nhận doanh thu 711 tỷ đồng, tăng 59% so với cùng kỳ; số người dùng hoạt động hằng tháng của Zalo đạt 82,6 triệu. Cùng lúc, VNG công bố đã nhận quyết định xử phạt 940 triệu đồng trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hai thông tin đặt ra yêu cầu nhìn nhận doanh nghiệp nền tảng cả ở khả năng tạo doanh thu lẫn trách nhiệm với người dùng.
Tăng trưởng nền tảng cần được đọc đúng phạm vi
Theo công bố kết quả kinh doanh quý III/2026 của VNG, doanh thu thuần hợp nhất của tập đoàn đạt 3.361 tỷ đồng, tăng 22% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 420 tỷ đồng. Riêng mảng Zalo và AI ghi nhận doanh thu 711 tỷ đồng, tăng 59%; Zalo có 82,6 triệu người dùng hoạt động hằng tháng, tăng 4% so với cùng kỳ [1]. Đây là số liệu do doanh nghiệp công bố.
Cần đọc đúng phạm vi các chỉ tiêu này. Doanh thu 711 tỷ đồng thuộc mảng Zalo và AI, không phải doanh thu riêng của ứng dụng Zalo. Tương tự, lợi nhuận sau thuế 420 tỷ đồng là kết quả hợp nhất của VNG trong quý, không thể xem là lợi nhuận riêng của nền tảng. VNG chưa công bố trong thông tin kết quả quý III con số lợi nhuận tách riêng cho Zalo.
Dù vậy, quy mô người dùng và mức tăng doanh thu của mảng cho thấy nền tảng nhắn tin đã trở thành một phần đáng kể trong hoạt động kinh doanh số của tập đoàn. Mô hình này mở ra khả năng cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp, phát triển tiện ích có trả phí và tiếp cận khách hàng qua các kênh trực tuyến. Giá trị thương mại vì thế không chỉ nằm ở một ứng dụng liên lạc, mà còn ở hệ sinh thái dịch vụ hình thành quanh nền tảng.

Ở góc độ kinh tế nền tảng, điểm cần phân tích không chỉ là số người dùng, mà là cách doanh nghiệp chuyển quy mô sử dụng thành nguồn thu ổn định. Theo báo cáo thường niên năm 2025 do VNG công bố, Zalo có ba nhóm doanh thu chính: quảng cáo, dịch vụ giá trị gia tăng và giải pháp dành cho doanh nghiệp; tập đoàn chưa công bố lợi nhuận riêng của Zalo [2]. Vì vậy, mức tăng doanh thu của mảng Zalo và AI trong quý III/2026 cần được đặt cạnh cơ cấu chi phí và kết quả từng nhóm dịch vụ, thay vì xem là bằng chứng rằng mọi hoạt động trên nền tảng đều sinh lời.
Mô hình nền tảng thường dùng dịch vụ cốt lõi để thu hút người dùng, sau đó mở rộng tiện ích và công cụ kinh doanh. Khi người dùng và tổ chức cùng hiện diện, doanh nghiệp có thêm cơ hội phát triển quảng cáo, giao dịch và dịch vụ trả phí. Lợi thế về quy mô này cũng khiến hiệu quả khó đo nếu thiếu dữ liệu tách bạch: một dịch vụ miễn phí có thể giúp tăng lượng người dùng, trong khi chi phí hạ tầng, bảo mật, chăm sóc khách hàng và phát triển sản phẩm được phân bổ ở nhiều mảng. Không có dữ liệu chi phí, lợi nhuận theo từng dịch vụ, công chúng khó biết tăng trưởng doanh thu chuyển thành hiệu quả kinh doanh đến đâu.
Chỉ số người dùng hoạt động hằng tháng cũng cần được đặt đúng vai trò. Đây là thước đo mức độ sử dụng trong khoảng thời gian do doanh nghiệp xác định, không phải số khách hàng trả tiền, chỉ báo trực tiếp về mức độ hài lòng hay bằng chứng về năng suất mà công cụ tạo ra. Lượng người dùng lớn có thể mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng chuyển tương tác thành đơn hàng, chi phí quảng bá, tỷ lệ khách quay lại và mức độ phụ thuộc vào một kênh duy nhất.
Do đó, đánh giá vai trò của Zalo trong kinh tế số cần tách ba lớp thông tin: quy mô người dùng; doanh thu và lợi nhuận của từng mảng; giá trị tạo ra cho doanh nghiệp và người sử dụng. Ở lớp cuối, các chỉ số có ích gồm chi phí tiếp cận khách hàng mới, tỷ lệ chuyển đổi từ tương tác sang giao dịch, số doanh nghiệp duy trì sử dụng công cụ qua các kỳ và mức cải thiện thời gian phục vụ khách hàng. Những chỉ số này cần được công bố hoặc khảo sát độc lập nếu muốn xác định tác động rộng hơn của nền tảng, thay vì chỉ dựa vào số liệu tổng hợp do tập đoàn báo cáo.
Cách đọc đó tránh đồng nhất tăng trưởng của tập đoàn sở hữu nền tảng với thành công chung của kinh tế số. Giá trị kinh tế cần được nhìn từ việc công nghệ có giúp các chủ thể khác tăng năng suất, mở rộng lựa chọn và tiếp cận thị trường hay không, đồng thời mô hình kinh doanh có minh bạch với người dùng hay không.
Nhưng lượng người dùng lớn cũng làm tăng trách nhiệm của doanh nghiệp trong cách thu thập, sử dụng và giải thích việc xử lý thông tin. Khi một nền tảng được sử dụng cho liên lạc, quảng cáo và các hoạt động thương mại, điều khoản dịch vụ không còn là thủ tục riêng giữa doanh nghiệp với khách hàng. Cách thiết kế lựa chọn đồng ý, từ chối và khiếu nại ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dùng và mức độ tin cậy của dịch vụ.
Quyền lựa chọn dữ liệu là phép thử niềm tin
Ngày 22/01/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia công bố xử phạt VNG 810 triệu đồng sau kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Sáu hành vi được nêu gồm thiếu phương thức để người dùng lựa chọn phạm vi thông tin đồng ý cung cấp; thiếu cơ chế cho phép hoặc không cho phép sử dụng thông tin cho mục đích quảng cáo; và chưa công khai đầy đủ quy trình tiếp nhận, giải quyết phản ánh, khiếu nại [3].
Đầu tháng 11, VNG công bố đã nhận Quyết định số 391/QĐ-XPHC ngày 28/10/2026 của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, với số tiền xử phạt 940 triệu đồng trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng [4]. Thông tin công bố về quyết định này chưa nêu chi tiết hành vi vi phạm. Do đó, không nên mặc nhiên coi đây là quyết định thay thế mức 810 triệu đồng đã được thông tin hồi tháng 1, cũng không nên cộng hai khoản phạt thành tổng số tiền xử phạt nếu chưa có căn cứ xác định quan hệ giữa hai quyết định.
Diễn biến này khiến bài toán kinh tế nền tảng không thể chỉ được đánh giá qua doanh thu và số người dùng. Một doanh nghiệp có thể mở rộng dịch vụ, tăng lượng người sử dụng và phát triển các nguồn thu mới; song để duy trì hoạt động lâu dài, doanh nghiệp cũng cần bảo đảm người dùng hiểu rõ thông tin nào được thu thập, sử dụng vào mục đích gì và có lựa chọn thực chất hay không.
Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ. Với nền tảng số, niềm tin là một phần điều kiện để người dùng tiếp tục sử dụng dịch vụ và doanh nghiệp phát triển các tiện ích thương mại. Nếu quyền lựa chọn dữ liệu chỉ tồn tại trên giấy, hoặc quy trình phản ánh khó tìm, tăng trưởng về quy mô có thể không đi cùng sự tin cậy.
Trường hợp VNG/Zalo vì thế là một ví dụ có hai chiều để nhìn vào kinh tế số: nền tảng có thể tạo doanh thu đáng kể từ hệ sinh thái dịch vụ, nhưng quy mô ấy cũng kéo theo trách nhiệm lớn hơn về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đánh giá doanh nghiệp số cần đặt cạnh nhau các chỉ tiêu tăng trưởng, thông tin tài chính được công bố và việc thực hiện nghĩa vụ với người dùng. Khi đó, câu chuyện chuyển đổi số mới phản ánh đầy đủ hơn năng lực kinh doanh lẫn chất lượng quản trị nền tảng.
Tài liệu tham khảo
[1] VNG Group (2026), “VNG Q3/2026: Lợi nhuận thuần từ HĐKD sau điều chỉnh đạt 652 tỷ đồng, cao nhất từ đầu năm, tăng 148% so với cùng kỳ”. VNG Group Investor Relations, 02/11/2026, https://ir.vng.com.vn/vi/financials/earnings-release/q3-2026, truy cập ngày 12/11/2026.
[2] VNG Group (2026), “Zalo & AI - Báo cáo thường niên 2025”. VNG Group Investor Relations, 21/04/2026, https://ir.vng.com.vn/vi/business-report/zalo-ai, truy cập ngày 12/11/2026.
[3] Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (2026), “Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG (Zalo)”. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, 22/01/2026, https://vcc.gov.vn/default.aspx?do=detail&id=301efa2c-02d6-4df6-9b57-2291a6293060&page=news, truy cập ngày 12/11/2026.
[4] Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (2026), “Quyết định số 391/QĐ-XPHC ngày 28/10/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, VNG công bố ngày 03/11/2026, https://static2.vietstock.vn/vietstock/2026/11/3/1_vnz_2026_11_3_816e470_vngg_2026_cbtt_49__quyet_dinh_xu_phat_vphc_391__uy_ban_canh_tranh_qg_signed_execd.pdf, truy cập ngày 12/11/2026.