Chạm vào "ký ức di sản" qua bộ tem số và công nghệ thực tế hỗn hợp
Từ ngày 14-15/11/2026, triển lãm tương tác “Ngàn năm kinh kỳ qua lăng kính tem số” tại Bưu điện Hà Nội đưa tem bưu chính vào không gian thực tế hỗn hợp (MR), giúp công chúng, nhất là giới trẻ, “chạm” vào những câu chuyện lịch sử của Thủ đô theo cách sinh động hơn.
Con tem nhỏ bé mở ra "vũ trụ số" di sản nghìn năm
Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post), Công ty Tem Bưu chính phối hợp cùng Công ty TNHH Công nghệ Holomia tổ chức triển lãm tương tác mang tên “Ngàn năm kinh kỳ qua lăng kính tem số” tại 75 Đinh Tiên Hoàng.
Điểm đặc biệt của triển lãm nằm ở sự kết hợp giữa những giá trị truyền thống của tem bưu chính với công nghệ thực tế hỗn hợp (MR - Mixed Reality). Theo đó, những tư liệu lịch sử, mẫu tem tiêu biểu về Thủ đô được số hóa 3D, tạo nên các lớp nội dung ảo xuất hiện ngay trong không gian thực.
Qua kính MR, người xem có thể tương tác với những vật thể, hình ảnh và câu chuyện lịch sử: từ thời An Dương Vương xây thành Cổ Loa, sự kiện Vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô (1010), ngày Giải phóng Thủ đô (1954) cho đến diện mạo một Hà Nội hiện đại - "Thành phố Sáng tạo" trong mạng lưới Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO).
Theo ông Nguyễn Quang Hải, Phó Tổng giám đốc VietnamPost, tem bưu chính không chỉ lưu giữ lịch sử, văn hóa, kiến trúc mà còn là một sản phẩm văn hóa cần được phát huy trong đời sống hiện đại. Việc kết hợp tem với công nghệ MR nhằm “làm mới cách công chúng tiếp cận với tem bưu chính”, để mỗi con tem không chỉ được ngắm nhìn mà còn trở thành một trải nghiệm khám phá.
Công nghệ đánh thức những câu chuyện ngủ quên
Theo bà Hoàng Phan Kim Anh, Phó Giám đốc Công ty Tem Bưu chính Việt Nam, một con tem nhỏ bé có thể được xem như “một thế giới thu nhỏ”. Bởi phía sau hình ảnh vài cm2 ấy là những câu chuyện về văn hóa, chính trị, nghệ thuật, kiến trúc và di sản.
Bà Hoàng Phan Kim Anh cũng cho biết, việc đưa tem đến gần công chúng trẻ thông qua công nghệ cũng nằm trong định hướng xây dựng không gian văn hóa tem - một mô hình giống bảo tàng nhưng linh hoạt hơn, kết hợp trưng bày vật lý với công nghệ hiện đại. Đây cũng là cách để di sản tem được tiếp tục “chuyển lưu” tới những thế hệ tương lai.
Trong khi đó, ông Đinh Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Công nghệ thực tế ảo Holomia, cho hay, ưu thế của công nghệ là biến người xem từ một người quan sát thành người trực tiếp nhập vai. Những nội dung 3D, âm thanh đa chiều và khả năng tương tác khiến kiến thức không còn được tiếp nhận một cách thụ động mà trở thành trải nghiệm.
Ngọc Anh, một sinh viên đại học, cho biết trước triển lãm, em gần như chưa từng sử dụng hay tìm hiểu về tem bưu chính. Nhưng sau trải nghiệm, những hình ảnh xuất hiện ngay trước mắt khiến em cảm thấy mới lạ và bổ ích. Đặc biệt, những mẫu tem về Hà Nội giúp em cảm nhận rõ hơn vẻ cổ kính, hoài niệm của thành phố. Giờ đây với em, tem không chỉ để gửi thư mà còn có thể trở thành một vật sưu tầm, nhất là với những người yêu thích di sản Hà Nội.
Còn anh Trần Ngọc Quang, một phụ huynh đưa con đến trải nghiệm, nhìn thấy ở cách tiếp cận này một cơ hội để lịch sử đến gần hơn với trẻ nhỏ. Anh cho rằng những người lớn tuổi có thể từng biết đến tem, nhưng với thế hệ trẻ, tem đã trở nên xa lạ. Vì vậy, hình thức trực quan, sinh động sẽ giúp các em dễ tiếp cận hơn.
Khi công nghệ giúp người xem bước qua lớp giấy mỏng của một con tem để chạm vào những ký ức phía sau, tem không còn chỉ là vật phẩm của quá khứ. Nó trở thành một điểm chạm giữa lịch sử và hiện tại, giữa những người từng biết tem và một thế hệ đang bắt đầu khám phá thế giới kỳ thú nằm sau những dấu in nhỏ bé./.
Bên cạnh phân khu MR hiện đại, triển lãm còn mở ra không gian giao thoa giữa truyền thống và công nghệ qua nhiều hoạt động đa giác quan. Khách tham quan được trải nghiệm photobooth chụp ảnh lấy ngay với khung tem độc quyền tại khu “Dấu ấn đa giác quan”, tự tay ướp hương thơm lên bưu thiếp dán tem gửi người thân tại khu “Gửi hương kinh kỳ”, hoặc sáng tạo sắc màu trên phôi tem A4 tại khu “Sắc màu di sản”.
Đáng chú ý, triển lãm còn trưng bày 10 khung tem quý giá thuộc hai chuyên đề “Hà Nội thành phố tôi yêu” (nhà sưu tập Phạm Hào) và “Di sản kiến trúc Việt Nam trên Tem Bưu chính” (nhà sưu tập Vũ Văn Tỵ)./.