Lai Châu: Tuổi trẻ đưa tri thức số đến từng bản làng

Khi chiếc điện thoại trở thành công cụ học tập

Tại xã Bình Lư, việc sử dụng điện thoại thông minh từng là trở ngại đối với không ít người cao tuổi. Có người đã sở hữu điện thoại nhưng chủ yếu chỉ dùng để nghe, gọi; những tiện ích như định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến hay thanh toán điện tử vẫn còn xa lạ. Không ít người muốn sử dụng nhưng ngại thao tác sai, quên mật khẩu hoặc chưa biết bắt đầu từ đâu.

Thay vì chỉ tuyên truyền qua các buổi sinh hoạt tập trung, đoàn viên, thanh niên xã Bình Lư lựa chọn cách tiếp cận trực tiếp hơn: đến từng hộ gia đình, cầm tay hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại.

Người dân được hỗ trợ cài đặt ứng dụng VNeID, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tìm hiểu cách sử dụng các dịch vụ công trực tuyến, tra cứu thông tin và thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Với người lớn tuổi, việc hướng dẫn đòi hỏi sự kiên trì. Có thao tác phải thực hiện nhiều lần, có ứng dụng cần giải thích bằng những tình huống cụ thể để người dân hiểu được lợi ích và cách sử dụng. Đoàn viên không chỉ làm thay mà còn hướng dẫn để người dân tự thực hành, ghi nhớ và có thể sử dụng khi cần thiết.

Những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy lại có ý nghĩa thiết thực đối với người dân ở địa bàn miền núi. Khi có thể tự tra cứu thông tin, tiếp cận dịch vụ công hay sử dụng các tiện ích trực tuyến, người dân giảm bớt sự phụ thuộc vào hình thức giao dịch truyền thống, tiết kiệm thời gian đi lại và chủ động hơn trong giải quyết công việc.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của tuổi trẻ Bình Lư là không xem việc phổ cập kỹ năng số đơn thuần là hướng dẫn cài đặt một vài ứng dụng. Người dân còn được trang bị kiến thức sử dụng Internet an toàn, nhận diện thông tin không đáng tin cậy, cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến. Đây là những kỹ năng cần thiết để mỗi người không chỉ tiếp cận mà còn có thể khai thác công nghệ một cách an toàn, hiệu quả.

Từ những đội hình thanh niên đến cộng đồng số

Để hoạt động không dừng lại ở những đợt ra quân, Đoàn xã Bình Lư chú trọng đưa việc phổ cập kỹ năng số trở thành hoạt động thường xuyên của các chi đoàn. Theo Kế hoạch số 07-KH/ĐTN ngày 5/3/2026, phong trào “Tuổi trẻ Bình Lư với Bình dân học vụ số” được triển khai với trọng tâm phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng công nghệ.

Một trong những điểm đáng chú ý là sự tham gia của lực lượng thanh niên tại các Tổ công nghệ số cộng đồng. 100% chi đoàn cử đoàn viên tham gia các tổ; các đợt ra quân được tổ chức tại 22/22 thôn, bản, thu hút gần 200 lượt đoàn viên, thanh niên. Nội dung hỗ trợ tập trung vào những nhu cầu thiết thực như cài đặt, sử dụng VNeID, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, thanh toán điện tử, tra cứu thông tin và thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số.

Cách làm này giúp hoạt động phổ cập kỹ năng số tiếp cận trực tiếp hơn với từng nhóm dân cư. Thay vì truyền đạt kiến thức chung, đoàn viên căn cứ vào khả năng sử dụng thiết bị và nhu cầu của từng người để lựa chọn nội dung hướng dẫn. Người cần hỗ trợ định danh điện tử được hướng dẫn thao tác trên VNeID; người có nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính được giới thiệu cách tiếp cận dịch vụ công trực tuyến; người chưa có nhiều kinh nghiệm sử dụng Internet được trang bị những kỹ năng cơ bản để tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Đồng thời, Đoàn xã cũng tận dụng mạng xã hội để mở rộng phạm vi tuyên truyền. Trang Facebook của tổ chức Đoàn thường xuyên đăng tải, chia sẻ thông tin về chuyển đổi số, hướng dẫn sử dụng các tiện ích số thiết yếu. Trong năm 2026, đơn vị đã đăng tải, chia sẻ hơn 90 tin, bài. Qua đó, thông tin không chỉ đến với những người trực tiếp tham gia các buổi hướng dẫn mà còn có thể được tiếp cận, chia sẻ rộng rãi trong cộng đồng.

Đáng chú ý, chuyển đổi số cũng được đưa vào hoạt động quản lý, điều hành của tổ chức Đoàn. Các chi đoàn thường xuyên rà soát, cập nhật và bổ sung thông tin đoàn viên trên hệ thống quản lý đoàn viên, góp phần bảo đảm dữ liệu đầy đủ, chính xác. Đây là bước chuyển từ việc hỗ trợ người dân sử dụng công nghệ sang chủ động ứng dụng công nghệ trong chính hoạt động của tổ chức thanh niên.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những trở ngại. Một bộ phận người cao tuổi gặp khó khăn trong ghi nhớ các thao tác; một số người sử dụng điện thoại đời cũ, thay đổi số điện thoại hoặc quên mật khẩu khiến việc cài đặt, kích hoạt ứng dụng mất nhiều thời gian. Điều đó cho thấy phổ cập kỹ năng số không thể chỉ thực hiện trong một vài buổi hướng dẫn mà cần có sự hỗ trợ liên tục, nhất là đối với những người ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ.

Vì vậy, Đoàn xã Bình Lư xác định tiếp tục duy trì phương châm “đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà, hướng dẫn từng người”, đồng thời phối hợp với các ngành chức năng tháo gỡ khó khăn trong quá trình người dân tiếp cận các tiện ích số. Trọng tâm không chỉ là tăng số lượng người được hướng dẫn mà còn giúp người dân có thể tự thực hiện, sử dụng thường xuyên và an toàn những kỹ năng đã được phổ cập.

Thu hẹp khoảng cách số từ cơ sở

Câu chuyện ở Bình Lư cũng phản ánh yêu cầu rộng hơn trong quá trình chuyển đổi số tại Lai Châu, địa phương có địa bàn miền núi, nhiều khu dân cư vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số. Trong điều kiện đó, việc phát triển hạ tầng công nghệ cần đi cùng với nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng công nghệ của người dân. Bởi nếu thiếu kỹ năng, các nền tảng và dịch vụ số dù được triển khai cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả trong đời sống.

Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai trên phạm vi cả nước, kế thừa tinh thần phổ cập tri thức của phong trào Bình dân học vụ trước đây. Nếu trước kia, nhiệm vụ đặt ra là xóa nạn mù chữ, thì trong bối cảnh hiện nay, phổ cập tri thức số hướng tới giúp mọi người dân có khả năng tiếp cận, khai thác và làm chủ công nghệ, không để khoảng cách về điều kiện kinh tế, tuổi tác hay nơi cư trú trở thành rào cản tham gia xã hội số.

Tại Lai Châu, định hướng này được cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 337-KH/TU ngày 5/5/2025 của Tỉnh ủy về triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” và Kế hoạch số 2408/KH-UBND ngày 28/5/2025 của UBND tỉnh. Tỉnh cũng đưa vào vận hành Cổng thông tin Bình dân học vụ số từ ngày 6/6/2025, tạo thêm kênh để người dân tiếp cận các nội dung học tập, nâng cao kỹ năng số.

Thực tế cho thấy, phổ cập kỹ năng số ở địa bàn miền núi không đơn thuần là đưa thiết bị hay ứng dụng công nghệ đến với người dân, mà quan trọng hơn là giúp họ có đủ kiến thức và sự tự tin để sử dụng công nghệ trong cuộc sống. Một tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, một thủ tục hành chính được thực hiện trực tuyến hay một người cao tuổi biết nhận diện tin nhắn lừa đảo đều là những chuyển biến cụ thể của quá trình này.

Từ những buổi hướng dẫn tại bản Cò Lá đến hoạt động của các đội hình thanh niên trên địa bàn xã, tuổi trẻ Bình Lư đang góp phần đưa tri thức số đến gần hơn với người dân. Khi mỗi đoàn viên trở thành một người hướng dẫn, mỗi hộ gia đình có thêm người biết sử dụng công nghệ và mỗi người dân có thể tự thực hiện những giao dịch số thiết yếu, chuyển đổi số sẽ không còn là câu chuyện riêng của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ.

Đó cũng là ý nghĩa thiết thực của phong trào “Bình dân học vụ số”: lấy người dân làm trung tâm, lấy kỹ năng số làm nền tảng và lấy hiệu quả ứng dụng trong đời sống làm thước đo. Từ cơ sở, những người trẻ đang góp phần hình thành cộng đồng có khả năng tiếp cận, sử dụng và từng bước làm chủ công nghệ, tạo nền tảng để chuyển đổi số lan tỏa sâu rộng, bền vững hơn./.

NMK