Công nghệ: Chìa khóa giúp Trung Quốc hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon trước năm 2060

Công nghệ quyết định khả năng hiện thực hóa lộ trình trung hòa carbon

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Trung Quốc đạt mục tiêu trung hòa carbon trước năm 2060. Tuy nhiên, quốc gia này đang phải đối mặt với thách thức lớn trong việc phát triển và triển khai các giải pháp phát thải carbon thấp với tốc độ đủ nhanh. Đây là nhận định được đưa ra trong báo cáo “Triển vọng công nghệ trong lộ trình trung hòa carbon của Trung Quốc” (Technology Perspectives on China's Carbon Neutrality Pathway) do Viện Nghiên cứu Trung hòa Carbon thuộc Đại học Thanh Hoa công bố ngày 9/11/2026.

Báo cáo đánh giá hơn 300 công nghệ trọng điểm thuộc 6 nhóm lĩnh vực, gồm: cung cấp điện không carbon (hay điện không phát thải carbon - low-carbon/carbon-free electricity); cung cấp nhiệt không carbon và nhiên liệu bền vững; điện khí hóa trong các khâu sử dụng cuối cùng; thay thế nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào bằng các giải pháp phát thải carbon thấp; nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng; thu giữ, lưu trữ carbon và các công nghệ phát thải âm.

Theo ước tính, hệ thống công nghệ phục vụ mục tiêu trung hòa carbon có thể giúp Trung Quốc cắt giảm khoảng 12,5 tỷ tấn khí thải carbon dioxide (CO₂) vào năm 2060, qua đó tạo nền tảng công nghệ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đã đề ra.

Trong cơ cấu các giải pháp giảm phát thải, sản xuất và tiêu thụ điện không carbon được xác định là lĩnh vực giữ vai trò trung tâm. Cụ thể, nguồn cung điện không carbon và điện khí hóa các khâu sử dụng cuối cùng được dự báo sẽ đóng góp tới 71% tổng lượng phát thải được cắt giảm.

Đối với những lĩnh vực khó giảm phát thải, như các quy trình công nghiệp phức tạp và vận tải đường dài, các giải pháp cung cấp nhiệt không carbon, nhiên liệu bền vững, thay thế nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào bằng các phương án phát thải carbon thấp, cùng công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon và phát thải âm được kỳ vọng đóng góp khoảng 23% lượng phát thải cắt giảm.

Những dự báo này cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng và công nghiệp của Trung Quốc sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng phát triển đồng bộ các nhóm công nghệ, thay vì chỉ tập trung vào một số giải pháp riêng lẻ.

Khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa vẫn là thách thức lớn

Mặc dù tiềm năng đóng góp của các công nghệ phát thải thấp rất lớn, mức độ hoàn thiện và khả năng triển khai thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Trong tổng số 134 phân nhóm công nghệ được đánh giá, chỉ khoảng 25% đã đạt giai đoạn ứng dụng hoàn thiện, 28% đang ở giai đoạn ứng dụng ban đầu, trong khi gần một nửa vẫn dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm hoặc trình diễn công nghệ.

Đáng chú ý, mức độ phát triển giữa các lĩnh vực có sự chênh lệch đáng kể. Hơn 93% công nghệ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đã đạt giai đoạn ứng dụng hoàn thiện hoặc ứng dụng ban đầu. Trong khi đó, tỷ lệ tương ứng đối với các công nghệ thay thế nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào bằng các giải pháp phát thải carbon thấp vẫn chưa đến 20%.

Sự chênh lệch này phản ánh những khó khăn trong việc đưa các công nghệ mới từ nghiên cứu vào sản xuất quy mô lớn, đặc biệt tại những ngành công nghiệp có quy trình sản xuất phức tạp và yêu cầu cao về kỹ thuật.

Theo ông Trương Cường (Khoa Khoa học Hệ thống Trái đất thuộc Đại học Thanh Hoa, đồng thời là người chủ trì xây dựng báo cáo), Trung Quốc chỉ có khoảng 30 năm từ thời điểm đạt đỉnh phát thải carbon đến khi thực hiện mục tiêu trung hòa carbon. Việc giảm lượng phát thải hằng năm từ khoảng 12 tỷ tấn xuống dưới 1 tỷ tấn trong khoảng thời gian này sẽ đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.

Ông Trương Cường nhấn mạnh: một công nghệ thông thường cần khoảng 10 năm để đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường và thêm khoảng 10 năm để đạt được vị thế chiếm lĩnh thị phần chủ đạo. Do đó, Trung Quốc cần đẩy nhanh nghiên cứu và thử nghiệm trình diễn các công nghệ mới nổi, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa đổi mới sáng tạo, triển khai ứng dụng và yêu cầu cắt giảm phát thải trong từng giai đoạn chuyển đổi.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc phát triển công nghệ mới mà còn ở khả năng rút ngắn thời gian thương mại hóa, mở rộng quy mô ứng dụng và đưa các giải pháp vào những lĩnh vực có tiềm năng giảm phát thải lớn.

Chi phí và đầu tư định hình thị trường công nghệ carbon thấp

Bên cạnh những thách thức về nghiên cứu và triển khai, bài toán kinh tế cũng là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phổ biến các công nghệ trung hòa carbon.

Báo cáo dự báo, chi phí giảm phát thải cận biên bình quân cho mỗi tấn CO₂ sẽ tăng từ 287 nhân dân tệ vào năm 2035 lên khoảng 327 nhân dân tệ (49 USD) vào năm 2060.

Trong đó, các công nghệ có chi phí triển khai thấp hơn so với những giải pháp truyền thống được dự báo sẽ đóng góp giảm khoảng 6,8 tỷ tấn khí thải, tương đương 54,6% tổng lượng phát thải được cắt giảm. Đây là nhóm công nghệ có lợi thế đáng kể về khả năng mở rộng ứng dụng nhờ hiệu quả kinh tế tương đối thuận lợi.

Ngược lại, một số công nghệ chuyên sâu vẫn phải đối mặt với chi phí triển khai cao. Những lĩnh vực được đề cập gồm sản xuất thép sử dụng hydro, thay thế nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào truyền thống trong ngành công nghiệp hóa chất bằng hydro xanh, nhiên liệu hàng không phát thải carbon thấp và công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS).

Mặc dù còn nhiều thách thức về chi phí, quá trình phát triển và ứng dụng công nghệ trung hòa carbon được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực chuyển đổi công nghiệp quy mô lớn, đồng thời mở ra cơ hội đầu tư đáng kể. Theo báo cáo, tổng vốn đầu tư lũy kế vào các công nghệ này có thể đạt 180.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2060.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, Trung Quốc vẫn cần giải quyết nhiều rào cản, bao gồm chi phí cao trong giai đoạn đầu thương mại hóa, thời gian hoàn vốn đầu tư kéo dài và thiếu chắc chắn, cơ chế khuyến khích thị trường còn hạn chế, hạ tầng chưa đầy đủ và mức độ tích hợp giữa các hệ thống còn yếu.

Những hạn chế trên cho thấy việc phát triển công nghệ cần đi đôi với hoàn thiện cơ chế thị trường, xây dựng hạ tầng và tạo điều kiện để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn đầu tư dài hạn.

Đổi mới công nghệ trở thành động lực mới của quá trình giảm phát thải

Theo ông Trâu Ký, Tổng Giám đốc kiêm Chủ tịch Quỹ Năng lượng Trung Quốc (Energy Foundation China), quỹ đạo phát thải của Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó đổi mới công nghệ ngày càng thay thế sự suy giảm nhu cầu để trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy quá trình giảm phát thải carbon.

Phân tích xu hướng này từ phía nhu cầu, ông cho rằng sự thay đổi trong các động lực tăng trưởng kinh tế đã khiến nhu cầu từ những ngành công nghiệp truyền thống suy yếu. Lượng phát thải của các ngành này đang tăng chậm lại, thậm chí một số lĩnh vực đã bắt đầu ghi nhận mức giảm tuyệt đối.

Trong khi đó, nhu cầu điện tiếp tục gia tăng, chủ yếu do sự phát triển của các trung tâm tính toán AI, mức tiêu thụ điện trong hộ gia đình và quá trình điện khí hóa các hoạt động dịch vụ. Điều này đặt ra yêu cầu phải mở rộng nguồn cung điện mà không làm gia tăng tương ứng lượng phát thải carbon.

Một trong những cơ sở quan trọng để thực hiện mục tiêu này là sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ năng lượng phi hóa thạch. Theo ông Trâu Ký, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, những tiến bộ trong công nghệ điện gió, điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và tối ưu hóa lưới điện đã giúp mở rộng khả năng cung cấp điện mà không làm gia tăng lượng phát thải.

Trên cơ sở đó, ông nhấn mạnh rằng trong 5-10 năm tới, thậm chí trong khoảng 20-30 năm tiếp theo, phương thức giảm phát thải cần từng bước chuyển dịch. Thay vì chủ yếu dựa vào sự suy giảm nhu cầu, quá trình này cần tập trung nhiều hơn vào việc thúc đẩy cắt giảm phát thải thông qua tiến bộ công nghệ, đổi mới sáng tạo và triển khai ứng dụng trên thực tế, hướng tới mục tiêu trung hòa carbon.

Những nhận định trong báo cáo của Đại học Thanh Hoa cho thấy công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ giảm phát thải mà còn có khả năng định hình lại cấu trúc năng lượng, phương thức sản xuất và dòng vốn đầu tư của nền kinh tế. Đối với Trung Quốc, thách thức trong giai đoạn tới không đơn thuần là phát triển thêm các công nghệ mới, mà còn là rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa, nâng cao hiệu quả triển khai và bảo đảm sự phối hợp giữa công nghệ, hạ tầng và cơ chế thị trường.

Khả năng giải quyết đồng thời những vấn đề này sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình chuyển đổi công nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon trước năm 2060 của quốc gia này./.

Đức Huy