Xây dựng các chuẩn kỹ thuật, giao thức kết nối và quy tắc quản trị thống nhất cho blockchain

Tại Hội thảo quốc gia với chủ đề “Công nghệ tài chính với phát triển bền vững” do Học viện Ngân hàng tổ chức, TS. Đỗ Văn Thuật, Công ty Giải pháp và Kiến trúc Blockchain 1Matrix đã có những chia sẻ về công nghệ blockchain phục vụ phát triển bền vững tại Việt Nam”.

Nội dung này đặt ra một góc nhìn đáng chú ý về vai trò của công nghệ blockchain trong tiến trình chuyển đổi số, đặc biệt là khả năng tạo lập môi trường dữ liệu minh bạch, an toàn, có thể kiểm chứng và hỗ trợ kết nối các chủ thể trong nền kinh tế.

Blockchain - Từ công nghệ mới đến hạ tầng dữ liệu tin cậy

TS. Đỗ Văn Thuật cho biết, trong quá trình phát triển kinh tế số, dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng đối với hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở khả năng thu thập và lưu trữ mà còn phụ thuộc vào mức độ chính xác, tính toàn vẹn, khả năng xác thực và mức độ tin cậy khi được chia sẻ giữa các tổ chức, cá nhân.

Trên thực tế, nhiều hoạt động kinh tế vẫn đang phải đối mặt với những hạn chế liên quan đến sự phân tán dữ liệu, thiếu đồng bộ giữa các hệ thống và khó khăn trong việc xác minh nguồn gốc thông tin.

Khi dữ liệu được quản lý riêng lẻ tại nhiều đơn vị, quá trình trao đổi, đối chiếu có thể phát sinh thêm chi phí, thời gian và nguy cơ sai lệch. Đây cũng là một trong những vấn đề cần được quan tâm khi Việt Nam đẩy mạnh xây dựng nền kinh tế số và xã hội số.

Blockchain có thể góp phần giải quyết một phần những thách thức này thông qua phương thức tổ chức, lưu trữ và xác thực dữ liệu theo một cơ chế đặc thù. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một cơ sở dữ liệu tập trung, thông tin được ghi nhận trong các khối dữ liệu có liên kết với nhau bằng thuật toán mật mã. Những thay đổi đối với dữ liệu đã được ghi nhận có thể được phát hiện và kiểm chứng thông qua cơ chế của mạng lưới.

Một trong những đặc điểm nổi bật của blockchain là khả năng duy trì tính toàn vẹn của dữ liệu. Khi thông tin được đưa lên hệ thống và xác nhận theo quy trình, việc tự ý sửa đổi hoặc làm sai lệch lịch sử giao dịch trở nên khó khăn hơn. Các bên tham gia có thể kiểm tra, đối chiếu thông tin theo quyền truy cập được thiết lập, qua đó góp phần giảm sự phụ thuộc vào các khâu xác minh thủ công.

Tính minh bạch và khả năng truy xuất lịch sử dữ liệu cũng là những yếu tố tạo nên giá trị của công nghệ này. Trong các hoạt động có nhiều chủ thể tham gia, việc xác định ai thực hiện giao dịch, thông tin được ghi nhận vào thời điểm nào và quá trình thay đổi diễn ra ra sao có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản trị.

Tuy nhiên, blockchain không đồng nghĩa với việc mọi dữ liệu đều tự động chính xác. Công nghệ có thể giúp bảo đảm tính toàn vẹn của thông tin sau khi được ghi nhận, nhưng chất lượng dữ liệu đầu vào vẫn phụ thuộc vào quy trình thu thập, xác minh và trách nhiệm của các chủ thể cung cấp thông tin. Vì vậy, để phát huy hiệu quả, blockchain cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế kiểm soát phù hợp.

Nhìn từ góc độ phát triển bền vững, đây là một hướng tiếp cận có ý nghĩa. Bởi phát triển bền vững không chỉ đặt ra yêu cầu tăng trưởng kinh tế mà còn đòi hỏi nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, bảo đảm tính minh bạch trong quản lý, củng cố niềm tin giữa các chủ thể và hạn chế những chi phí phát sinh do thông tin thiếu nhất quán.

Mở rộng ứng dụng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội

TS. Đỗ Văn Thuật cho rằng, một trong những lĩnh vực có tiềm năng ứng dụng blockchain rõ nét là quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đối với nền kinh tế có hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu đa dạng như Việt Nam, việc kiểm soát thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất, vận chuyển và phân phối có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng sản phẩm cũng như uy tín của doanh nghiệp.

Thông qua việc ghi nhận dữ liệu ở từng công đoạn, blockchain có thể hỗ trợ hình thành lịch sử thông tin xuyên suốt quá trình lưu thông hàng hóa. Các chủ thể trong chuỗi cung ứng có thể đối chiếu những dữ liệu liên quan, từ đó hỗ trợ công tác kiểm tra và xác minh nguồn gốc sản phẩm.

Đối với người tiêu dùng, khả năng tiếp cận thông tin có căn cứ giúp nâng cao mức độ tin tưởng khi lựa chọn hàng hóa. Đối với doanh nghiệp, việc quản lý dữ liệu thống nhất có thể hỗ trợ kiểm soát chất lượng, phát hiện những bất thường trong quá trình vận hành và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác.

Đặc biệt, trong bối cảnh các thị trường ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn chất lượng, trách nhiệm môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, việc ứng dụng blockchain có thể trở thành một công cụ hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh thông tin về sản phẩm và quy trình sản xuất. Dù không thay thế các hoạt động kiểm định, chứng nhận độc lập, công nghệ này có thể góp phần tạo lập cơ sở dữ liệu phục vụ quá trình xác minh.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, blockchain cũng mở ra nhiều khả năng ứng dụng thông qua việc xác thực giao dịch, quản lý hồ sơ và hỗ trợ trao đổi dữ liệu giữa các tổ chức. Đặc điểm ghi nhận thông tin có tính liên kết và khả năng kiểm chứng giúp công nghệ này được nghiên cứu trong các hoạt động cần bảo đảm tính chính xác của giao dịch và lịch sử xử lý.

Đối với các tổ chức tài chính, việc ứng dụng blockchain phù hợp có thể góp phần cải thiện quy trình đối chiếu, giảm một số khâu trung gian và tăng khả năng kiểm soát thông tin. Các giải pháp hợp đồng thông minh cũng có thể hỗ trợ tự động hóa một số quy trình khi những điều kiện đã được thiết lập trước được đáp ứng.

Hoàn thiện điều kiện để blockchain phát huy giá trị bền vững

Theo TS. Đỗ Văn Thuật, mặc dù có nhiều tiềm năng, việc triển khai Blockchain vẫn đặt ra không ít thách thức. Trước hết là vấn đề hành lang pháp lý và cơ chế quản lý. Đặc điểm phân tán, khả năng kết nối nhiều chủ thể và phương thức vận hành mới của công nghệ đòi hỏi các quy định liên quan đến dữ liệu, giao dịch điện tử, quyền riêng tư, trách nhiệm pháp lý và an toàn thông tin phải được nghiên cứu, hoàn thiện phù hợp.

Bên cạnh đó, khả năng kết nối và tương thích giữa các hệ thống cũng là vấn đề cần được chú trọng. Nếu mỗi tổ chức phát triển một nền tảng riêng, thiếu tiêu chuẩn chung, blockchain có thể làm gia tăng sự phân mảnh thay vì tạo ra khả năng liên thông dữ liệu. Do đó, việc xây dựng các chuẩn kỹ thuật, giao thức kết nối và quy tắc quản trị thống nhất có ý nghĩa quan trọng.

Một thách thức khác liên quan đến chi phí đầu tư và năng lực vận hành. Không phải tổ chức, doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực tài chính và nhân sự để triển khai công nghệ mới. Đặc biệt, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận blockchain cần có những giải pháp phù hợp về quy mô, chi phí và tính dễ sử dụng.

Ngoài ra, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin nhạy cảm cần được đặt lên hàng đầu. Tính minh bạch của blockchain không có nghĩa là mọi thông tin đều phải công khai. Việc thiết kế hệ thống cần phân định rõ dữ liệu nào được chia sẻ, ai có quyền truy cập và cơ chế bảo vệ thông tin ra sao. Các mô hình blockchain có phân quyền, kết hợp giải pháp mã hóa và quản lý truy cập phù hợp, có thể được xem xét tùy theo mục đích sử dụng.

Trong dài hạn, giá trị của blockchain không chỉ nằm ở khả năng lưu trữ và xác thực thông tin mà còn ở việc góp phần hình thành môi trường dữ liệu đáng tin cậy, thúc đẩy hợp tác giữa các chủ thể và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi được nghiên cứu, phát triển và ứng dụng đúng hướng, công nghệ này có thể trở thành một trong những nền tảng hỗ trợ Việt Nam đổi mới mô hình quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên số./.

ND