TP. Hồ Chí Minh: Đa dạng mô hình, lan tỏa phong trào Bình dân học vụ số
Từ lớp học số tại khu dân cư, đội hình thanh niên hỗ trợ người dân tại nhà trọ, chợ truyền thống đến các Trạm Công dân số, phong trào “Bình dân học vụ số” tại TP.HCM đang được triển khai linh hoạt, giúp người dân tiếp cận công nghệ và hình thành thói quen sử dụng nền tảng số trong học tập, lao động, kinh doanh và giải quyết thủ tục hành chính.
Những lớp học số đến từng khu dân cư
Gần 80 năm trước, phong trào Bình dân học vụ đã góp phần xóa nạn mù chữ, nâng cao dân trí trong cả nước. Ngày nay, trước yêu cầu chuyển đổi số (CĐS), tinh thần ấy được tiếp nối bằng một nhiệm vụ mới: phổ cập tri thức và kỹ năng số, giúp mọi người dân có khả năng tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ.
Tại TP.HCM, phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động từ tháng 10/2025, triển khai trong giai đoạn 2025-2026 với mục tiêu đưa kiến thức, kỹ năng số đến các tầng lớp nhân dân, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình CĐS.
Thay vì giới hạn trong những buổi tuyên truyền hoặc lớp tập huấn tập trung, hoạt động phổ cập kỹ năng số ngày càng được đưa đến gần hơn với đời sống. Người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, ứng dụng VNeID, Công dân số TP.HCM, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo vệ dữ liệu cá nhân và nhận diện nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng.
Từ khi phát động phong trào đến nay, thành phố đã tổ chức 546 lớp, khóa học với hơn 77.700 lượt người tham gia. Hơn 7.900 cán bộ, công chức, viên chức hoàn thành chương trình phổ cập kỹ năng số. Tại 168 phường, xã, đặc khu có 5.947 Tổ công nghệ số cộng đồng với khoảng 29.000 thành viên; khoảng 80 địa phương đã thành lập đội hình Bình dân học vụ số hoặc mô hình tương đương.
Đáng chú ý, ứng dụng Công dân số TP.HCM ghi nhận hơn 6 triệu lượt tương tác và hơn 691.000 lượt cài đặt, sử dụng thực tế. Những con số này cho thấy hoạt động phổ cập không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà từng bước gắn với việc đưa các nền tảng số vào đời sống.
Nhiều mô hình đưa công nghệ đến gần người dân
Một trong những cách làm nổi bật là chiến dịch tình nguyện “Mùa hè số” năm 2026 do Thành Đoàn TP.HCM phối hợp Sở KH&CN TP.HCM tổ chức. Với hơn 8.000 đoàn viên, thanh niên, sinh viên tham gia, chiến dịch triển khai lực lượng tại 168 phường, xã, đặc khu, hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ và các nền tảng số thiết yếu.
Các đội hình không chỉ hướng dẫn cài đặt, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến mà còn hỗ trợ hộ kinh doanh, tiểu thương ứng dụng công nghệ trong hoạt động buôn bán; giới thiệu các tiện ích trí tuệ nhân tạo (AI), hỗ trợ số hóa tài liệu và làm sạch dữ liệu.
Tại khu phố Bình Thung 1, phường Đông Hòa, các thành viên đội hình tình nguyện tranh thủ buổi tối, đến từng nhà hỗ trợ người dân sử dụng VNeID và các tiện ích số. Với người lớn tuổi, tình nguyện viên kiên nhẫn hướng dẫn từng thao tác. Với những người đã quen sử dụng điện thoại thông minh, nội dung hỗ trợ được mở rộng sang dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không tiền mặt và các ứng dụng phục vụ đời sống.
Cách làm này cho thấy việc phổ cập kỹ năng số cần gắn với điều kiện và khả năng tiếp cận của từng nhóm người dân, thay vì áp dụng một chương trình hướng dẫn chung.
Bên cạnh hoạt động đến từng hộ gia đình, mô hình “Cà phê số” cũng được triển khai tại một số khu dân cư. Tận dụng không gian sinh hoạt quen thuộc, cán bộ địa phương, công an và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp trao đổi, hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và tiếp cận những tiện ích thiết yếu.
Qua đó, việc học kỹ năng số trở thành hoạt động gần gũi, có thể diễn ra trong những cuộc gặp gỡ thường ngày.
Ở lĩnh vực kinh doanh, mô hình “Chợ số” hướng đến nhóm tiểu thương và hộ kinh doanh nhỏ. Tại chợ Vườn Chuối, các đội hình thanh niên hướng dẫn người bán sử dụng mã QR để thanh toán, tiếp cận nền tảng bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm và tìm kiếm khách hàng trên môi trường số. Người kinh doanh cũng được hỗ trợ cập nhật các thủ tục hành chính trực tuyến liên quan đến hộ kinh doanh, nâng cao nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Từ những thao tác ban đầu như tạo mã QR thanh toán, đăng tải hình ảnh sản phẩm đến tiếp cận khách hàng trực tuyến, kỹ năng số dần trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh. Đây cũng là hướng đưa phong trào Bình dân học vụ số, gắn với quá trình phát triển kinh tế số từ cơ sở.
Một mô hình khác là “Trạm Công dân số”, được định hướng trở thành điểm cung cấp thiết bị số tập trung, đa tiện ích, hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số thiết yếu. Tính đến tháng 9/2026, TP.HCM có 8 trạm hoạt động, ghi nhận hơn 83.000 lượt người đến trải nghiệm, sử dụng dịch vụ. Thành phố đặt mục tiêu nhân rộng tối thiểu 168 trạm, tương ứng mỗi phường, xã, đặc khu có ít nhất một trạm.
Trong khi đó, tại phường Xuân Hòa, hoạt động phổ cập kỹ năng số được kết hợp với giới thiệu, trải nghiệm các giải pháp công nghệ mới. Ngày hội KH&CN tổ chức tháng 1/2026 thu hút hơn 500 đại biểu, với các gian hàng giới thiệu ứng dụng công nghệ thông tin, AI, dịch vụ công trực tuyến.
Địa phương còn phối hợp doanh nghiệp công nghệ, triển khai các công cụ như phòng họp không giấy tờ VNPT eCabinet và trợ lý thông minh iKNOW, kết nối với Hội Tin học TP.HCM để huy động nguồn lực chuyên gia, doanh nghiệp đồng hành.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, quá trình triển khai phong trào vẫn đặt ra yêu cầu phải thu hẹp khoảng cách về khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư.
Theo Sở KH&CN TP.HCM có khoảng 73% trường hợp được khảo sát gặp khó khăn do người dân quên mật khẩu, thông tin căn cước; 63,7% người cao tuổi, tiểu thương và lao động tự do chưa quen sử dụng điện thoại thông minh và hệ thống dịch vụ công trực tuyến.
Thực tế này cho thấy phổ cập kỹ năng số không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn cài đặt ứng dụng. Người dân cần được thực hành, có khả năng tự thao tác và biết cách xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình sử dụng. Đối với người cao tuổi, người khuyết tật hoặc lao động có thời gian làm việc không cố định, hoạt động hỗ trợ cần linh hoạt về địa điểm, thời gian và phương pháp hướng dẫn.
Thời gian tới, thành phố định hướng tiếp tục chuẩn hóa nội dung đào tạo, bổ sung kiến thức về AI, dữ liệu số, an toàn thông tin. Đồng thời, hoàn thiện học liệu số và củng cố hoạt động của các Tổ công nghệ số cộng đồng.
Từ những lớp học tại khu dân cư đến các đội hình tình nguyện, điểm hỗ trợ công dân số và mô hình chợ số, phong trào “Bình dân học vụ số” đang mở rộng cách tiếp cận tri thức công nghệ trong cộng đồng. Việc người dân có thể tự thực hiện một thủ tục trực tuyến, thanh toán bằng mã QR, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số hay nhận biết một nguy cơ lừa đảo trên mạng chính là những biểu hiện cụ thể của quá trình phổ cập kỹ năng số trong đời sống./.