Các doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ AI
Từ phát triển mô hình ngôn ngữ lớn, xây dựng hạ tầng tính toán đến triển khai các giải pháp trong giao thông, dịch thuật và dịch vụ công, các doanh nghiệp (DN) công nghệ Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trí tuệ nhân tạo (AI), hướng tới giảm phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.
Từng bước làm chủ công nghệ lõi
AI đang trở thành công nghệ nền tảng, tác động ngày càng sâu rộng đến nhiều ngành, lĩnh vực. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ gia tăng, bên cạnh khả năng ứng dụng các công cụ có sẵn, năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ lõi có ý nghĩa quan trọng đối với sức cạnh tranh của DN và mức độ tự chủ công nghệ quốc gia.
Tại Việt Nam, một số DN công nghệ đã bắt đầu đầu tư vào những khâu có hàm lượng kỹ thuật cao trong chuỗi phát triển AI, từ xây dựng mô hình, dữ liệu đến hạ tầng tính toán và các công cụ triển khai.
Giải thưởng AI Việt Nam 2026 (AI Awards 2026), trong khuôn khổ Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam (5/11/2026), đã ghi nhận các sản phẩm, giải pháp AI tiêu biểu, DN phát triển và ứng dụng AI hiệu quả, cùng những cá nhân có đóng góp trong nghiên cứu, phát triển lĩnh vực này.
Giải thưởng năm nay thu hút hơn 160 hồ sơ đăng ký ở 4 hạng mục. Trong đó, ở hạng mục Giải pháp AI xuất sắc, ba đơn vị được vinh danh gồm FPT Smart Cloud với nền tảng FPT AI Factory; Elcom với hệ sinh thái giao thông thông minh Elcom ITS; MoMo với giải pháp Xây dựng và bảo vệ niềm tin số bằng AI.
Hạng mục Sản phẩm AI xuất sắc ghi nhận Doctranslate.io của ThinkPrompt, hệ điều hành DN AI BrainOS của AIZ và nền tảng Kyta Platform của FPT IS. Ở hạng mục Tài năng AI Việt, 5 cá nhân được vinh danh. Trong khi đó, Elcom, CMC OpenAI, MoMo, Zalo Platforms và Minh Phúc Transformation là những DN được trao giải DN AI tiêu biểu.

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý là nghiên cứu mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Việt. Theo thông tin DN công bố, cuối năm 2023, đội ngũ kỹ sư Zalo phát triển mô hình ngôn ngữ lớn KiLM bằng phương pháp huấn luyện từ đầu (from-scratch), thay vì chỉ tinh chỉnh các mô hình có sẵn của nước ngoài.
Đến năm 2024, mô hình đạt quy mô 13 tỷ tham số, sử dụng tập dữ liệu huấn luyện hơn 1.000 tỷ tokens đa lĩnh vực, trong đó 15% là dữ liệu tiếng Việt do đội ngũ phát triển tự xây dựng và tuyển chọn.
Việc tự chủ các công đoạn từ khởi tạo tham số, thiết kế kiến trúc đến thuật toán huấn luyện cho thấy nỗ lực tham gia phát triển công nghệ nền tảng của DN trong nước. Đây cũng là hướng đi đòi hỏi nguồn lực lớn, bởi quá trình huấn luyện mô hình AI quy mô lớn cần năng lực tính toán đáng kể, dữ liệu chất lượng và đội ngũ nhân lực chuyên sâu.
Ở một hướng khác, FPT tập trung phát triển hạ tầng tính toán và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu, huấn luyện, triển khai AI thông qua nền tảng FPT AI Factory. Theo số liệu DN công bố, đến tháng 10/2026, nền tảng phục vụ hơn 34.000 nhà phát triển AI và hơn 2.000 DN trên toàn cầu.

Với hạ tầng tại Việt Nam và Nhật Bản, nền tảng hỗ trợ các khâu từ nghiên cứu, huấn luyện, tinh chỉnh mô hình đến vận hành ứng dụng.
FPT AI Factory cho phép khách hàng sử dụng tài nguyên tính toán theo nhu cầu mà không phải tự đầu tư và quản lý toàn bộ hệ thống hạ tầng vật lý. Thông qua dịch vụ GPU Cloud (điện toán đám mây sử dụng bộ xử lý đồ họa) và các công cụ phát triển AI, khách hàng có thể lựa chọn, mở rộng tài nguyên phù hợp với từng giai đoạn phát triển sản phẩm. Đây là một hướng tiếp cận nhằm giảm rào cản về chi phí và nguồn lực trong phát triển AI, nhất là với các ứng dụng AI tạo sinh và hệ thống xử lý nhiệm vụ phức tạp.
Nền tảng cũng đáp ứng nhu cầu tính toán lớn khi phát triển AI tạo sinh, thực hiện suy luận và vận hành các hệ thống AI có khả năng xử lý nhiệm vụ theo mục tiêu. Hạ tầng tính toán cùng các công cụ chuyên dụng hỗ trợ DN đưa mô hình từ nghiên cứu, thử nghiệm vào ứng dụng thực tế.
Bên cạnh mô hình ngôn ngữ và hạ tầng tính toán, AI cũng được DN Việt nghiên cứu, phát triển trong các lĩnh vực chuyên biệt. Chẳng hạn, hệ sinh thái giao thông thông minh Elcom ITS của Elcom kết hợp AI, thị giác máy tính (Computer Vision), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu để phục vụ giám sát, điều hành, thu phí, kiểm soát tải trọng và phát hiện vi phạm giao thông.
Đáng chú ý, giải pháp hướng tới mở rộng vai trò của AI từ nhận diện, cảnh báo sang hỗ trợ vận hành các quy trình giao thông, từ phát hiện, phân tích đến điều khiển thiết bị. Theo DN, hệ thống có ba cấp độ tự chủ, trong đó con người vẫn giữ quyền phê duyệt cuối cùng đối với các quyết định xử phạt. Cách tiếp cận này cho thấy xu hướng ứng dụng AI vào những hệ thống có yêu cầu cao về độ chính xác, khả năng giám sát và trách nhiệm trong quá trình ra quyết định.
Trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ, Doctranslate.io do ThinkPrompt phát triển là nền tảng ứng dụng AI vào dịch thuật tài liệu, xử lý nội dung và phiên dịch thời gian thực. Việc tích hợp các công cụ xử lý đa ngôn ngữ trên cùng một nền tảng cho thấy DN trong nước đang tìm kiếm khả năng giải quyết những nhu cầu chuyên biệt, thay vì chỉ phát triển các ứng dụng AI phổ thông.
Mở rộng ứng dụng, giải quyết bài toán thực tiễn
Song song với nghiên cứu công nghệ lõi, đưa AI vào giải quyết các nhu cầu thực tế là yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả đầu tư và khả năng thương mại hóa công nghệ.
Tại Việt Nam, AI đang được tích hợp vào các nền tảng số, dịch vụ trực tuyến và hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh. Một số ứng dụng tập trung vào xử lý ngôn ngữ tiếng Việt, chuyển đổi giọng nói thành văn bản, dịch thuật và hỗ trợ tra cứu thông tin.
Các mô hình ngôn ngữ được phát triển trong nước cũng đã được sử dụng để xây dựng công cụ hỏi đáp, trợ lý số và hỗ trợ tra cứu thủ tục hành chính. Theo số liệu Zalo công bố, Trợ lý Công dân số triển khai trên nền tảng Zalo Official Account đã phục vụ hơn 660.000 người dùng, giải đáp gần 1 triệu câu hỏi trong 6 tháng đầu hoạt động.
AI còn được ứng dụng để hỗ trợ những nhóm người gặp khó khăn khi tiếp cận các phương thức giao tiếp số, như người cao tuổi và người suy giảm thính lực, thông qua các tính năng chuyển giọng nói thành văn bản, phụ đề cuộc gọi video.
Những ứng dụng này cho thấy AI đang dần chuyển từ phạm vi nghiên cứu, thử nghiệm sang các dịch vụ phục vụ nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, hiệu quả cần được đánh giá trên nhiều phương diện, không chỉ ở quy mô người dùng mà còn ở độ chính xác, khả năng bảo vệ dữ liệu, tính ổn định và mức độ đáp ứng nhu cầu của từng nhóm đối tượng.
Một thách thức lớn đối với quá trình làm chủ AI tại Việt Nam là nguồn lực dành cho nghiên cứu và phát triển. Các mô hình AI quy mô lớn đòi hỏi năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng, nhân lực trình độ cao và chi phí đầu tư dài hạn. Bên cạnh đó, việc phát triển các ứng dụng chuyên biệt cũng đặt ra yêu cầu về khả năng tích hợp với hệ thống hiện có, bảo đảm an toàn thông tin và duy trì độ tin cậy trong vận hành.
Vì vậy, nỗ lực riêng lẻ của từng DN khó có thể tạo ra năng lực tự chủ toàn diện nếu thiếu sự kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng công nghệ. Việc chia sẻ dữ liệu, phát triển tiêu chuẩn đánh giá, đào tạo nhân lực và xây dựng hạ tầng dùng chung sẽ là những yếu tố quan trọng để hình thành hệ sinh thái AI trong nước.
Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành động lực quan trọng của kinh tế số, việc DN Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ này không chỉ mở ra cơ hội phát triển sản phẩm mới mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào nền tảng bên ngoài và từng bước củng cố nền tảng tự chủ công nghệ quốc gia./.