Công nghệ vật liệu xanh góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh ngành xây dựng

Đánh giá vòng đời sản phẩm: Cơ sở phát triển vật liệu xây dựng xanh

Chuyển đổi xanh trong ngành xây dựng không chỉ dừng ở việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường mà còn đòi hỏi thay đổi cách thức nghiên cứu, sản xuất, lựa chọn và sử dụng vật liệu trong toàn bộ vòng đời công trình.

Tại tọa đàm “Xanh hóa trong ngành xây dựng”, diễn ra ngày 7/11/2026 trong khuôn khổ KXC Expo 2026, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ những cam kết mang tính định hướng sang các giải pháp có thể đo lường, kiểm chứng và ứng dụng trong thực tiễn.

Theo GS.TS. Nguyễn Việt Anh, giảng viên cao cấp Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quy hoạch và phát triển hạ tầng đô thị, đặc biệt là hệ thống cấp thoát nước và không gian ngầm. Việc lựa chọn vật liệu cần gắn với khả năng thích ứng, hiệu quả vận hành lâu dài và bảo vệ tài nguyên nước.

Ở góc độ đánh giá tác động môi trường, TS. Trần Hoài Sơn, giảng viên chính Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, đề cập đến phương pháp đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment - LCA). Phương pháp này xem xét tác động môi trường từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, sử dụng đến xử lý sản phẩm sau khi kết thúc vòng đời.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn ISO, EN và sử dụng bản công bố sản phẩm môi trường (Environmental Product Declaration - EPD) giúp minh bạch hóa thông tin, tạo cơ sở so sánh tác động môi trường giữa các giải pháp vật liệu. Khi triển khai tại Việt Nam, các yêu cầu kỹ thuật cần được đối chiếu với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia tương ứng.

Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chuyển từ việc tự công bố các đặc tính “xanh” sang cung cấp những bằng chứng có thể kiểm chứng về hiệu quả môi trường của sản phẩm.

Đổi mới công nghệ sản xuất gắn với sử dụng hiệu quả tài nguyên

Một trong những hướng tiếp cận được thảo luận tại tọa đàm là đổi mới công nghệ sản xuất nhằm giảm tiêu hao tài nguyên, sử dụng nguyên liệu phù hợp và hạn chế tác động môi trường.

Theo đại diện Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, doanh nghiệp đang triển khai các giải pháp cải tiến công nghệ trong sản xuất vật liệu polymer phục vụ ngành xây dựng.

Trong đó, hệ thống tuần hoàn nước được ứng dụng nhằm giảm nhu cầu sử dụng nước mới trong quá trình sản xuất. Doanh nghiệp cũng chuyển sang sử dụng hệ chất ổn định canxi - kẽm (Ca-Zn) cho các dòng sản phẩm PVC-U, thay thế một số hệ phụ gia truyền thống có chứa kim loại nặng. Việc thay đổi hệ phụ gia có ý nghĩa đối với định hướng nâng cao an toàn vật liệu và giảm tác động môi trường.

Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ sản xuất hiện đại và kiểm soát nguyên liệu đầu vào là những yếu tố giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng ổn định chất lượng, giảm hao hụt và hướng tới sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Các giải pháp này cho thấy chuyển đổi xanh trong công nghiệp vật liệu cần được triển khai đồng thời ở ba khâu: lựa chọn nguyên liệu, cải tiến quy trình sản xuất và đánh giá hiệu quả môi trường của sản phẩm.

Vật liệu tái chế và giải pháp quản lý nước mưa đô thị

Bên cạnh đổi mới quy trình sản xuất, phát triển sản phẩm từ vật liệu tái chế đang mở ra hướng ứng dụng đáng chú ý trong xây dựng hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Một ví dụ được giới thiệu tại tọa đàm là hệ thống bể ngầm lắp ghép sử dụng các mô-đun nhựa polypropylene (PP) tái chế, phục vụ thu gom, lưu trữ và điều tiết nước mưa.

Khác với hệ thống thoát nước chỉ tập trung dẫn nước ra khỏi khu vực đô thị, giải pháp bể ngầm có thể kết hợp với các lớp lọc, hệ thống thu gom và điều tiết nhằm hỗ trợ quản lý nước mưa tại chỗ.

Tùy điều kiện thiết kế, hệ thống có thể bố trí dưới công viên, quảng trường, bãi đỗ xe hoặc sân trường, góp phần tận dụng không gian ngầm và giảm áp lực cho mạng lưới thoát nước trong những thời điểm mưa lớn.

Theo thông tin do Nhựa Tiền Phong giới thiệu, giải pháp sử dụng mô-đun có tỷ lệ thể tích rỗng cao để lưu trữ nước mưa, đồng thời được thiết kế đáp ứng yêu cầu chịu tải và sử dụng lâu dài. Các thông số về dung tích hữu dụng, khả năng chịu lực và tuổi thọ cần được xác định theo hồ sơ kỹ thuật và điều kiện lắp đặt cụ thể.

Từ góc độ công nghệ, giá trị của giải pháp không chỉ nằm ở việc sử dụng nhựa tái chế mà còn ở khả năng tích hợp vật liệu, thiết kế kết cấu và quản lý nguồn nước trong một hệ thống hạ tầng.

Đây cũng là hướng nghiên cứu có thể góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, khi vật liệu sau sử dụng được tái chế thành sản phẩm có khả năng phục vụ những nhu cầu mới của đô thị.

Từ giải pháp công nghệ đến yêu cầu kiểm chứng hiệu quả

Những trao đổi tại tọa đàm cho thấy phát triển vật liệu xây dựng xanh đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong xây dựng tiêu chuẩn, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả ứng dụng.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, đổi mới công nghệ cần gắn với các chỉ tiêu có thể đo lường như mức tiêu hao nguyên liệu, năng lượng, nước, phát thải và độ bền sản phẩm.

Đối với cơ quan quản lý và đơn vị thiết kế, việc lựa chọn vật liệu cần dựa trên thông số kỹ thuật, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn và hiệu quả trong toàn bộ vòng đời công trình, thay vì chỉ căn cứ vào những tuyên bố về tính thân thiện với môi trường.

Chuyển đổi xanh ngành xây dựng vì vậy là quá trình kết hợp giữa tiến bộ công nghệ, tiêu chuẩn hóa và đổi mới phương thức quản lý. Việc phát triển các giải pháp vật liệu có khả năng kiểm chứng, sử dụng tài nguyên hiệu quả và đáp ứng nhu cầu thích ứng khí hậu sẽ góp phần thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng bền vững./.

Hữu Bằng