NDAChain: Bệ phóng công nghệ blockchain cho nền kinh tế số quốc gia

Trong môi trường số, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được tin cậy. Một văn bằng được nhà tuyển dụng kiểm tra trên điện thoại, một hồ sơ bệnh án được trao đổi giữa các bệnh viện hay một lô nông sản xuất khẩu được truy xuất nguồn gốc đều đặt ra cùng một câu hỏi: làm sao để các bên tin rằng dữ liệu mình nhận được là thật và chưa bị chỉnh sửa.

Khi hàng trăm cơ quan nhà nước và hàng nghìn doanh nghiệp (DN) cùng khai thác dữ liệu, câu hỏi đó trở thành bài toán hạ tầng ở cấp quốc gia.

Với đặc tính dữ liệu đã ghi nhận thì không thể sửa đổi tùy tiện và các bên có thể cùng kiểm chứng mà không cần trung gian, Blockchain được xem là lời giải phù hợp.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chiến lược quốc gia về ứng dụng và phát triển công nghệ chuỗi khối, Việt Nam đã xây dựng NDAChain - nền tảng Blockchain quốc gia do người Việt làm chủ công nghệ lõi.

Từ chủ trương đến hạ tầng số dùng chung cấp quốc gia

NDAChain do Trung tâm Dữ liệu quốc gia (TTDLQG, Bộ Công an) chủ trì phát triển, dưới định hướng chiến lược của Hiệp hội Dữ liệu quốc gia. Tại Đại hội thành lập Hiệp hội ngày 22/3/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã giao bảy nhiệm vụ, trong đó có yêu cầu làm chủ công nghệ lõi. Vị thế của nền tảng tiếp tục được khẳng định khi Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số theo Quyết định số 3090/QĐ-BKHCN ngày 8/10/2025, trong đó nền tảng Blockchain quốc gia được xếp vào nhóm hạ tầng số dùng chung, ngang hàng với hạ tầng dữ liệu, định danh và an ninh mạng.

Khác với các mạng Blockchain công khai gắn với tiền mã hóa, NDAChain là mạng có cấp phép, chỉ những đơn vị được thẩm định mới tham gia xác thực giao dịch theo cơ chế đồng thuận dựa trên thẩm quyền (Proof-of-Authority).

Nền tảng được thiết kế theo kiến trúc ba lớp: lớp chuỗi khối lõi đảm nhiệm xác thực và bảo toàn dữ liệu; lớp dịch vụ chuyên ngành như nền tảng định danh phi tập trung NDADID và sàn dữ liệu quốc gia; lớp ứng dụng dân sinh như ví định danh số NDAKey hay ứng dụng truy xuất nguồn gốc hàng hóa NDATrace. Theo cách tổ chức này, NDAChain xác thực và ghi nhận giao dịch dữ liệu trước khi xử lý tại TTDLQG, qua đó giảm tải cho hệ thống trung tâm.

Những con số vận hành ban đầu cho thấy nền tảng đã đi vào thực chất. Tính đến tháng 9/2025, NDAChain vận hành thử nghiệm ổn định với 12 nút xác thực đặt tại TTDLQG và các đối tác như Sun Group, TH Group, MISA, VNVC, xử lý từ 1.200 giao dịch/giây trở lên và đã ghi nhận hơn 5 triệu giao dịch xác thực, trung bình khoảng 30.000 giao dịch mỗi ngày.

Đến tháng 12/2025, mạng lưới được mở rộng lên 15 nút với hơn 6 triệu giao dịch. Bộ công cụ lập trình mở (API/SDK) đã được công bố để các bộ, ngành, địa phương và DN kết nối mà không phải tự đầu tư một mạng blockchain riêng.

Các hệ thống chuyên ngành về giáo dục, y tế, nông nghiệp và logistics đang được tích hợp với NDAChain theo mô hình “xác thực một lần - dùng nhiều nơi”. Với người dân, mô hình này hướng tới việc giảm thủ tục chứng minh giấy tờ, khi văn bằng hay hồ sơ đã được xác thực trên chuỗi có thể được các cơ quan khác chấp nhận mà không phải nộp lại bản sao có chứng thực.

Blockchain: Nền móng tin cậy cho hạ tầng số tự chủ

Định hướng dài hạn cho hạ tầng Blockchain quốc gia được làm rõ trong các nghiên cứu chuyên sâu của Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương (Giám đốc TTDLQG), PGS.TS Nguyễn Ngọc Hóa (Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN) và ông Nguyễn Huy (Trưởng ban Công nghệ, Hiệp hội Dữ liệu quốc gia).

Theo nhóm tác giả, có hai cực đoan cần tránh. Một là, dồn mọi giao dịch vào một chuỗi duy nhất, trong khi y tế cần bảo vệ quyền riêng tư rất chặt chẽ, đất đai cần lưu giữ lịch sử hồ sơ hàng chục năm, còn logistics cần thông lượng cao. Hai là, mỗi bộ, ngành, địa phương tự xây dựng một chuỗi riêng, tạo ra một "quần đảo chuỗi khối" không tương thích, khiến người dân phải đi qua nhiều cổng định danh cho cùng một mục đích.

Từ đó, nhóm tác giả đề xuất kiến trúc đa chuỗi có kiểm soát dựa trên chuỗi khối gốc, theo nguyên tắc phân quyền thực thi nhưng thống nhất về quản trị. Mỗi lĩnh vực vận hành một chuỗi riêng để tối ưu nghiệp vụ, nhưng toàn bộ hệ sinh thái được neo tin cậy vào một chuỗi khối gốc quốc gia. Chuỗi khối gốc không lưu dữ liệu nghiệp vụ, mà chỉ đảm nhiệm các chức năng có tính hệ thống như đăng ký chuỗi và nút, ghi nhận bằng chứng trạng thái, thu hồi quyền khi có sự cố và cung cấp nhật ký kiểm toán cấp quốc gia.

Nguyên tắc then chốt là dữ liệu gốc nằm ngoài chuỗi. Chuỗi khối chỉ ghi hàm băm, dấu thời gian và trạng thái chứng chỉ để bên thứ ba kiểm chứng, còn dữ liệu cá nhân vẫn được lưu trong các hệ thống chuyên ngành có mã hóa. Với hồ sơ y tế, bệnh án được lưu trong kho dữ liệu của ngành, chuỗi y tế chỉ ghi hàm băm và trạng thái đồng ý chia sẻ của người bệnh; khi bệnh viện khác cần truy cập, hệ thống kiểm tra sự đồng ý và xác minh bên yêu cầu trước khi cấp quyền.

Đối chiếu với các mô hình quốc tế như BSN của Trung Quốc, EBSI của Liên minh châu Âu hay Vishvasya của Ấn Độ, nhóm tác giả cho rằng không có mô hình nào có thể sao chép nguyên trạng. Là quốc gia đơn nhất, Việt Nam có điều kiện xây dựng một lớp neo tin cậy quốc gia mạnh hơn, với nút xác thực do tổ chức trong nước vận hành, đặt tại trung tâm dữ liệu trong nước.

Từ thử nghiệm đến hạ tầng niềm tin số quốc gia

Theo kế hoạch giai đoạn cuối năm 2025 - 2026, mạng lưới nút xác thực của NDAChain sẽ được mở rộng tới các tập đoàn công nghệ, các trung tâm dữ liệu vùng và các tỉnh, thành phố, trong khi các địa phương khác kết nối qua API/SDK đến cụm nút vùng nhằm giảm chi phí mà vẫn bảo đảm an toàn dữ liệu. Quá trình mở rộng này cũng đặt ra những yêu cầu cần được kiểm soát ngay từ khâu thiết kế.

Theo nhóm tác giả, khi một khóa bị lộ hoặc một cổng liên thông bị xâm nhập, hệ thống phải thu hồi quyền trong khoảng thời gian tính bằng phút chứ không phải bằng ngày; các siêu dữ liệu như tần suất giao dịch cũng cần được đánh giá để tránh làm lộ thông tin nhạy cảm. Bên cạnh đó, cần đồng bộ các giải pháp về thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhân lực liên ngành, trong đó diễn tập phục hồi thảm họa phải là yêu cầu bắt buộc.

Giá trị của NDAChain không chỉ nằm ở số lượng giao dịch được xác thực, mà còn ở khả năng tạo ra một lớp niềm tin chung cho hệ sinh thái số quốc gia. Với khung pháp lý đã cơ bản hoàn thiện và năng lực kỹ thuật trong nước đã đủ trưởng thành, NDAChain đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu để dữ liệu của người Việt được quản trị bởi pháp luật Việt Nam và vận hành trên hạ tầng do người Việt làm chủ, phục vụ hơn 100 triệu người dân./.

Nguồn tham khảo
[1] Nguyễn Ngọc Cương, Nguyễn Ngọc Hóa, Nguyễn Huy (2026), "Hạ tầng chuỗi khối chủ quyền: Vì sao Việt Nam cần một mô hình của riêng mình", Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, số 7/2026, tr.62–66.
[2] Nguyễn Ngọc Cương, Nguyễn Ngọc Hóa, Nguyễn Huy (2026), "Kiến trúc đa chuỗi có kiểm soát dựa trên chuỗi khối gốc: Đề xuất cho hạ tầng tin cậy số quốc gia Việt Nam", Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, số 8/2026, tr.47–51.
[3] VnEconomy (2025), "Nền tảng Blockchain quốc gia - hạ tầng chiến lược trong Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số" https://vneconomy.vn/nen-tang-blockchain-quoc-gia-ha-tang-chien-luoc-trong-khung-kien-truc-tong-the-quoc-gia-so.htm– truy cập ngày 7/11/2026.
[4] VietnamPlus (2025), "Bước tiến chiến lược trong hành trình tự chủ số của Việt Nam" https://www.vietnamplus.vn/buoc-tien-chien-luoc-trong-hanh-trinh-tu-chu-so-cua-viet-nam-post1069563.vnp truy cập ngày 7/11/2026.
[5] VietnamPlus (2026 ), "Blockchain becomes strategic pillar of national digital infrastructure", https://en.vietnamplus.vn/blockchain-becomes-strategic-pillar-of-national-digital-infrastructure-post338242.vnp, truy cập ngày 7/11/2026.
[6] Công an Nhân dân (2025), "Nền tảng Blockchain Quốc gia: Trụ cột mới trong chiến lược dữ liệu và chuyển đổi số của Việt Nam", https://cand.vn/nen-tang-blockchain-quoc-gia-tru-cot-moi-trong-chien-luoc-du-lieu-va-chuyen-doi-so-cua-viet-nam-post772803.html, truy cập ngày 7/11/2026.

GL