Nghệ An: Thúc đẩy kinh tế số, tạo động lực phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững

Chuyển đổi số tạo chuyển biến trong sản xuất nông nghiệp

Nghệ An có diện tích tự nhiên gần 16.500 km², trong đó đất nông nghiệp gần 1,5 triệu ha. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, hình thành các vùng chuyên canh và ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản.

Xác định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh, Nghệ An đã từng bước đưa công nghệ số vào hoạt động quản lý, điều hành và tổ chức sản xuất nông nghiệp. Việc triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 5/8/2022 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về chuyển đổi số đã tạo cơ sở để các ngành, địa phương xây dựng và thực hiện những chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, ngành nông nghiệp và môi trường đã đẩy mạnh ứng dụng các hệ thống thông tin dùng chung, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, triển khai làm sạch dữ liệu đất đai và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Hoạt động tuyên truyền, tập huấn cũng được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ số cho cán bộ, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Đáng chú ý, nhiều mô hình ứng dụng khoa học, công nghệ đã được triển khai trong sản xuất, như trồng bưởi bản địa Cát Ngạn tại Thanh Chương; trồng Ba kích tím và Cát Sâm dưới tán rừng tại vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát; phát triển giống lúa đa gen kháng bệnh bạc lá; trồng dưa chuột hữu cơ ứng dụng công nghệ tưới tự động; trồng Tía tô theo tiêu chuẩn VietGAP và chăn nuôi gà thương phẩm theo tiêu chuẩn VietGAHP kết hợp ứng dụng công nghệ Blockchain.

Bên cạnh đó, các mô hình nuôi cá lóc tuần hoàn nước khép kín, trồng nho ứng dụng tưới nhỏ giọt theo tiêu chuẩn VietGAP cũng cho thấy xu hướng chuyển đổi từ phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất dựa trên công nghệ và quy trình quản lý hiện đại.

Trong chăn nuôi, nhiều doanh nghiệp, trang trại đã sử dụng hệ thống chuồng lạnh khép kín, thiết bị cho ăn tự động, công nghệ kiểm soát nhiệt độ và theo dõi sức khỏe vật nuôi. Tổng đàn bò sữa của tỉnh đạt gần 80.000 con, tập trung chủ yếu tại các trang trại của Tập đoàn TH và Vinamilk.

Lĩnh vực thủy sản cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực với 106 cơ sở áp dụng mô hình nuôi tôm công nghệ cao, tổng diện tích hơn 206 ha, năng suất đạt 15-20 tấn/ha/vụ. Trong lâm nghiệp, việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất giống cây lâm nghiệp, trồng dược liệu và chế biến gỗ tiếp tục được quan tâm.

Những kết quả này cho thấy ứng dụng khoa học và công nghệ đang từng bước trở thành yếu tố quan trọng trong nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Theo số liệu của ngành, giá trị sản xuất bình quân tại các mô hình ứng dụng công nghệ đạt trên 250 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 2-3 lần so với phương thức sản xuất truyền thống.

Phát triển kinh tế tập thể, mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản trên nền tảng số

Cùng với việc hiện đại hóa sản xuất, Nghệ An chú trọng phát triển kinh tế tập thể, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua ứng dụng công nghệ số.

Toàn tỉnh hiện có 730 hợp tác xã nông nghiệp, đứng thứ 5 cả nước; trong đó, 101 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao và 123 hợp tác xã có sản phẩm OCOP. Tỉnh có 588 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên và 190 làng nghề được công nhận. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, xây dựng thương hiệu và thúc đẩy kinh tế nông thôn.

Trong bối cảnh nhu cầu thị trường ngày càng chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch của sản phẩm, việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và quảng bá nông sản có ý nghĩa thiết thực. Các nền tảng thương mại điện tử mở ra cơ hội để hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất tiếp cận khách hàng, đa dạng hóa kênh phân phối, giảm sự phụ thuộc vào phương thức tiêu thụ truyền thống.

Ngành nông nghiệp và môi trường Nghệ An đã tổ chức các hoạt động tập huấn về thương mại điện tử, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và ứng dụng công nghệ cao. Qua đó, từng bước hỗ trợ các chủ thể sản xuất nâng cao kỹ năng số, thay đổi phương thức quản lý, kinh doanh và tiếp cận thị trường.

Hạ tầng số tại khu vực nông thôn cũng có những chuyển biến đáng ghi nhận. Đến nay, 100% xã trên địa bàn tỉnh đã được phủ sóng Internet băng rộng, 95% dân số được tiếp cận Internet di động. Một số địa phương đã triển khai thí điểm mô hình chuyển đổi số cấp xã, đầu tư hạ tầng phục vụ xây dựng nông thôn mới thông minh.

Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế số trong nông nghiệp vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Sản xuất nông nghiệp còn phổ biến ở quy mô hộ nhỏ lẻ, manh mún; việc tích tụ đất đai, hình thành vùng sản xuất tập trung và liên kết chuỗi giá trị chưa đáp ứng yêu cầu. Mối liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp ở một số nơi chưa chặt chẽ, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, khả năng xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho công nghệ còn hạn chế, nhất là đối với các hộ sản xuất và hợp tác xã. Trình độ ứng dụng công nghệ, kỹ năng số chưa đồng đều; hạ tầng tại một số khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa chưa đồng bộ. Việc khai thác dữ liệu số, thương mại điện tử và các nền tảng phục vụ tiêu thụ nông sản chưa phát huy hết hiệu quả.

Đồng bộ giải pháp, hướng tới nền nông nghiệp số và tăng trưởng xanh

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực phát triển nông nghiệp trong giai đoạn tới, Nghệ An xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng, dữ liệu, công nghệ, nguồn nhân lực và thu hút đầu tư, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030.

Trước hết, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin, đẩy nhanh lộ trình phủ sóng 5G, mở rộng mạng cáp quang đến các thôn, bản, nhất là vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc thu hẹp khoảng cách số giữa các khu vực sẽ tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ, nền tảng công nghệ phục vụ sản xuất và kinh doanh.

Cùng với đó, cần chú trọng phát triển hạ tầng dữ liệu, từng bước hình thành trung tâm dữ liệu và nền tảng điện toán đám mây dùng chung, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các lĩnh vực. Đặc biệt, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đất đai, nông nghiệp, môi trường và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hỗ trợ hoạch định chính sách và tổ chức sản xuất.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, cần khuyến khích phát triển các vùng sản xuất ứng dụng công nghệ số, từng bước đưa Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), Blockchain, thiết bị bay không người lái, cảm biến môi trường và hệ thống tưới tự động vào thực tiễn. Việc ứng dụng các công nghệ này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, kiểm soát chất lượng mà còn hỗ trợ dự báo thời tiết, dịch bệnh và quản lý sản xuất theo dữ liệu.

Phát triển kinh tế số cũng cần gắn chặt với tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng, quản lý chất thải, kiểm soát phát thải khí nhà kính và cảnh báo thiên tai sẽ góp phần nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường và kinh tế tuần hoàn.

Để hiện thực hóa những định hướng này, Nghệ An cần tiếp tục thu hút doanh nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tham gia đầu tư vào nông nghiệp; đồng thời có giải pháp hỗ trợ các chủ thể sản xuất tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và thị trường.

Đặc biệt, phát triển nguồn nhân lực số phải được xem là nhiệm vụ xuyên suốt. Bên cạnh đào tạo nhân lực chuyên sâu về công nghệ thông tin, tự động hóa, AI và nông nghiệp thông minh, cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ cơ sở, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân, giúp công nghệ thực sự đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hằng ngày./.

CT