Thúc đẩy phát triển đô thị bền vững theo chiều sâu

Vai trò hệ thống đô thị đối với phát triển kinh tế - xã hội

Ngày 6/11/2026, Bộ Xây dựng phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tổ chức Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 với chủ đề "Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia".

Diễn đàn được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày Đô thị Việt Nam (8/11), tập trung trao đổi về vai trò của đô thị đối với tăng trưởng kinh tế; nhận diện những hạn chế trong quá trình đô thị hóa; đồng thời thảo luận yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, quy hoạch, huy động nguồn lực và quản trị đô thị trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại Diễn đàn, TS. Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, đô thị hóa có vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư và các hoạt động kinh tế, dịch vụ mà còn là không gian tạo ra năng suất, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng quốc gia.

Nhìn lại quá trình đô thị hóa, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Chủ trương của Đảng và hệ thống thể chế về phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị và pháp lý cho việc đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.

Hệ thống đô thị phát triển cả về số lượng, quy mô và phạm vi phân bố, từng bước hình thành các trung tâm, cực tăng trưởng. Hiện cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%; diện tích sàn nhà ở bình quân tại đô thị đạt trên 30 m²/người.

Mạng lưới đô thị từng bước được định hình, trong đó các đô thị lớn giữ vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo; các đô thị vừa và nhỏ đảm nhiệm chức năng kết nối, cung cấp dịch vụ cho các địa bàn lân cận.

Cùng với sự phát triển về quy mô, công tác quản lý và vận hành đô thị từng bước được đổi mới thông qua ứng dụng công nghệ số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Các yêu cầu về tăng trưởng xanh, giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu ngày càng được chú trọng. Hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng, góp phần huy động nguồn lực, tiếp cận tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quản trị tiên tiến.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa vẫn bộc lộ những hạn chế. Mô hình phát triển tại nhiều đô thị còn phụ thuộc vào mở rộng không gian và khai thác đất đai, chưa gắn kết chặt chẽ với các ngành kinh tế có năng suất cao. Quy hoạch đô thị và quy hoạch giao thông thiếu đồng bộ; năng lực cạnh tranh, hiệu quả quản trị đô thị cần tiếp tục được cải thiện.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Tuấn, phát triển đô thị bền vững trong giai đoạn mới đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao gắn với phát triển bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực của nền kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao, khả năng cạnh tranh quốc tế, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò động lực chủ yếu; đồng thời thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cùng những tác động của biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển đổi số cũng đặt ra đòi hỏi phải đổi mới căn bản công tác quy hoạch, quản lý và quản trị đô thị.

Đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị trong bối cảnh mới

Chia sẻ tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, đến tháng 8/2026, tỷ lệ đô thị hóa của Việt Nam ước đạt 53,3%. Hệ thống đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, đồng thời là nơi tập trung các hoạt động kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh nền kinh tế đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao trong khi nguồn lực đầu tư có giới hạn, tư duy phát triển đô thị cần được đổi mới theo hướng chuyển từ mô hình dựa chủ yếu vào mở rộng đất đai sang khai thác hiệu quả không gian, nâng cao năng suất và tối ưu hóa các nguồn lực.

Đô thị không còn đơn thuần là nơi tập trung dân cư, hoạt động sản xuất, kinh doanh và các công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; nơi hình thành các ngành kinh tế mới, tạo ra những động lực tăng trưởng có giá trị gia tăng cao.

Kinh nghiệm phát triển đô thị trên thế giới cho thấy, giá trị của một đô thị không chỉ được quyết định bởi diện tích, quy mô dân số hay số lượng công trình xây dựng, mà còn phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng nguồn lực và khả năng tạo lập môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn phát triển tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ dừng ở việc điều chỉnh cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả lợi thế, nâng cao năng suất và hình thành những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, tư duy quy hoạch tại nhiều đô thị đang từng bước chuyển từ mô hình tập trung, đơn cực sang đa cực, đa trung tâm. Cách tiếp cận này tạo cơ sở tái cấu trúc không gian đô thị, phân bố lại dân cư và việc làm, qua đó giảm áp lực cho khu vực trung tâm và khai thác tốt hơn tiềm năng của các khu vực phát triển mới.

Dù vậy, những thách thức về hiệu quả sử dụng tài nguyên, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu vẫn hiện hữu. Điều này đòi hỏi các đô thị phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả thực chất, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Cùng với đó, cần chú trọng phát triển hệ thống đô thị xanh, thông minh, an toàn và bao trùm.

Tại Diễn đàn, các đại biểu tập trung trao đổi về định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị theo chiều sâu, nâng cao năng suất, phát huy vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy phát triển đô thị đa trung tâm và tăng cường liên kết vùng./.

Ngọc Diệp