AI4VN truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ theo đuổi khoa học và công nghệ

Học tập suốt đời để không bị bỏ lại trong kỷ nguyên AI

Chia sẻ trước hàng trăm sinh viên và các nhà công nghệ trẻ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết ông đã có hơn 20 năm học tập, nghiên cứu khoa học máy tính. Từ những ngày đầu tìm hiểu về trí tuệ nhân tạo (AI), dựng mô hình 3D đến nghiên cứu dịch máy ở nước ngoài, ông từng bước theo đuổi lĩnh vực công nghệ này. Sau khi trở về Việt Nam, ông thành lập phòng thí nghiệm đầu tiên trong nước về dịch máy.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng chia sẻ sau hơn 10 năm không trực tiếp làm chuyên môn, có những vấn đề kỹ thuật về AI ông không còn theo kịp. Trải nghiệm đó cho thấy ngay cả những người có nhiều năm gắn bó với KH&CN cũng phải liên tục cập nhật kiến thức để thích ứng với những thay đổi không ngừng.

Từ câu chuyện của mình, Bộ trưởng nhắn nhủ sinh viên cần duy trì tinh thần học tập suốt đời. Trong lĩnh vực công nghệ, nếu ngừng học hỏi, bất kỳ ai cũng có thể trở nên lạc hậu. Vì vậy, người trẻ cần chủ động tìm kiếm cơ hội, tham gia các nhóm nghiên cứu, diễn đàn trao đổi chuyên môn, mạnh dạn đặt câu hỏi và kiên trì theo đuổi những bài toán khó.

Đánh giá cao vai trò kết nối của AI4VN, Bộ trưởng kỳ vọng chương trình tiếp tục được đổi mới, mở rộng trong những năm tới, không chỉ thúc đẩy hợp tác giữa các chủ thể trong hệ sinh thái AI mà còn truyền cảm hứng để thế hệ trẻ lựa chọn KH&CN làm con đường phát triển.

Cũng tại sự kiện, Giám đốc ĐHQGHN PGS.TS. Bùi Thế Duy đã nhìn lại chặng đường hơn 8 năm kể từ khi Hội nghị Trí tuệ nhân tạo AI4Life (tiền thân của AI4VN) lần đầu được tổ chức tại hội trường này.

Theo ông, thời điểm đó, AI chủ yếu hiện diện trong các phòng thí nghiệm và hội thảo khoa học. Những người khởi xướng chương trình mong muốn đưa AI đến gần hơn với đời sống, tạo cầu nối để nhà nghiên cứu và doanh nghiệp (DN) cùng giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Theo ông, tốc độ phát triển của công nghệ đã vượt xa những hình dung ban đầu. Minh chứng là tại cuộc thi AI Arena, sinh viên có thể sử dụng AI để xây dựng một phần mềm ngay trên sân khấu trong khoảng 20 phút, thay vì mất nhiều tuần như trước đây. Khả năng rút ngắn đáng kể thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm đang đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển tại các trường đại học, DN.

Giám đốc ĐHQGHN kỳ vọng AI4VN tiếp tục là không gian để giới nghiên cứu gặp gỡ DN, giúp giảng viên và sinh viên tiếp cận những bài toán thực tế, tìm kiếm hướng ứng dụng mới phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Bà Bùi Thanh Vân, Thư ký tòa soạn Báo VnExpress, Trưởng ban tổ chức AI4VN, cũng khẳng định chương trình sẽ tiếp tục thực hiện sứ mệnh kết nối các cơ quan quản lý, nhà trường và DN trong hệ sinh thái AI. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, xây dựng chính sách; nhà trường đào tạo nhân lực, thực hiện nghiên cứu nền tảng; DN thúc đẩy thương mại hóa công nghệ, đưa AI vào giải quyết các bài toán thực tiễn và tạo ra giá trị kinh tế.

AI chuyển từ công cụ hỗ trợ sang khả năng thực thi công việc

Một trong những nội dung đáng chú ý tại AI4VN 2026 là những ứng dụng ngày càng thiết thực của AI trong đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đặc biệt, sự phát triển của các tác nhân AI (AI Agent) đang mở rộng vai trò của công nghệ, từ cung cấp thông tin, hỗ trợ phân tích đến chủ động thực hiện những nhiệm vụ được giao.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Seher Syed, Quản lý chính sách về AI và Reality Labs khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Meta, cho biết khoảng 3,6 tỷ người sử dụng ít nhất một dịch vụ của tập đoàn mỗi ngày. Thông qua những nền tảng quen thuộc, Meta hướng tới đưa AI trở thành công cụ hỗ trợ người dùng trong các công việc thường ngày, từ tìm kiếm thông tin đến tổ chức lịch trình.

Bà dẫn ví dụ về việc chuẩn bị một chuyến đi. Thay vì phải tự tìm kiếm từng dịch vụ, người dùng có thể giao cho tác nhân AI tìm chuyến bay, khách sạn và phương tiện thuê thông qua các ứng dụng được kết nối. Sau khi người dùng xem xét, phê duyệt các lựa chọn, hệ thống có thể hỗ trợ đặt dịch vụ và tổng hợp lịch trình, bao gồm mã xác nhận, địa chỉ và thời gian sử dụng.

Theo đại diện Meta, đây là bước chuyển quan trọng, khi AI không chỉ trả lời câu hỏi mà còn có khả năng hỗ trợ thực hiện công việc theo yêu cầu của con người.

Trong lĩnh vực DN, Giám đốc Khoa học dữ liệu MoMo Trịnh Xuân Tuân, cho rằng AI đang tạo ra thay đổi đáng kể trong hoạt động phát triển phần mềm và khai thác dữ liệu. Nếu lập trình viên có thể viết mã nhanh gấp đôi nhờ AI, DN sẽ có thêm cơ hội rút ngắn thời gian đưa sản phẩm đến khách hàng.

Minh chứng từ thực tiễn tại MoMo, ông cho biết trước đây, khi bộ phận nghiệp vụ cần tìm câu trả lời từ dữ liệu, họ phải gửi yêu cầu cho chuyên viên phân tích. Quá trình này bao gồm làm rõ câu hỏi, viết truy vấn, phân tích và trả kết quả, có thể kéo dài nhiều ngày.

Với tác nhân phân tích dữ liệu MOAT, nhân viên nghiệp vụ có thể trực tiếp đặt câu hỏi, hệ thống tự tạo truy vấn và cung cấp câu trả lời. Thời gian xử lý nhờ đó được rút ngắn từ nhiều ngày xuống còn vài phút. Chuyên viên dữ liệu cũng có thêm thời gian tập trung vào các công việc phân tích chuyên sâu và cải tiến hệ thống.

Tuy nhiên, khả năng tự chủ ngày càng cao của AI cũng đặt ra yêu cầu về quản trị và kiểm soát. Ông Nguyễn Quang Minh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Đổi mới sáng tạo AI, FPT Smart Cloud, cho rằng DN cần xác định rõ phạm vi công việc có thể giao cho AI tự xử lý và những tình huống bắt buộc phải có sự can thiệp, phê duyệt của con người.

Theo ông, DN nên triển khai từng bước, bắt đầu từ những nhiệm vụ như theo dõi, tổng hợp thông tin, sau đó mở rộng sang đề xuất phương án để nhân viên xem xét, lựa chọn. Kết quả thử nghiệm và mức độ rủi ro của từng nhiệm vụ sẽ là cơ sở để quyết định phạm vi tự chủ phù hợp cho hệ thống.

Điều này cũng đòi hỏi người lao động thay đổi kỹ năng làm việc: không chỉ biết sử dụng công cụ AI mà còn phải xác định rõ mục tiêu, mô tả chính xác kết quả mong muốn và chịu trách nhiệm đối với những quyết định quan trọng.

Người trẻ cần kiến thức nền tảng để làm chủ AI

Bên cạnh những ứng dụng thực tiễn, AI4VN 2026 dành nhiều thời lượng để các chuyên gia chia sẻ hành trình nghiên cứu, kinh nghiệm nghề nghiệp và cơ hội phát triển trong lĩnh vực AI. Những câu chuyện này cho thấy con đường đến với công nghệ không nhất thiết bắt đầu từ một xuất phát điểm giống nhau, nhưng đều cần niềm đam mê, sự kiên trì và nền tảng kiến thức vững chắc.

TS. Nguyễn Hà Phong, nhà nghiên cứu tại Qualcomm AI Research Việt Nam, kể về hành trình đến với AI từ niềm yêu thích robot khi còn là sinh viên ngành cơ điện tử tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bước ngoặt xuất hiện trong quá trình thực hiện đồ án tốt nghiệp, khi ông xây dựng phần mềm tính toán cho một robot hàn sáu bậc tự do (6 trục) - thiết bị tự động hóa công nghiệp có cấu trúc khớp nối linh hoạt, mô phỏng chuyển động của tay người để thực hiện các mối hàn chính xác trong không gian 3D. Trải nghiệm trực tiếp làm việc với robot đã khơi gợi mong muốn tìm hiểu sâu hơn về các hệ thống điều khiển.

Từ những bài toán giúp robot nhận biết môi trường xung quanh, ông dần chuyển sang nghiên cứu thị giác máy tính, tiếp đó là tái tạo cảnh 3D trong thời gian làm tiến sĩ tại Đại học Oulu, Phần Lan. Hiện nay, ông trở lại với lĩnh vực robot, dẫn dắt nhóm nghiên cứu về mô hình thế giới và học máy cho robot tại Việt Nam.

TS. Nguyễn Hà Phong cũng lưu ý, dù AI có thể giúp viết mã và thử nghiệm mô hình nhanh hơn, người học vẫn cần nắm vững kiến thức nền tảng để hiểu bản chất hoạt động của chương trình, đánh giá kết quả và tìm cách cải tiến công nghệ. Đây chính là năng lực tạo nên lợi thế cạnh tranh lâu dài, thay vì chỉ dừng lại ở việc sử dụng thành thạo các công cụ AI.

Ở góc độ DN, ông Lê Trung Hiếu, Giám đốc Sản phẩm FPT IS, khuyến khích sinh viên tận dụng AI để thử sức với những bài toán thực tế mà DN và cộng đồng đang cần lời giải. Việc lựa chọn đề tài gắn với nhu cầu thực tiễn không chỉ giúp người học phát huy khả năng sáng tạo, mà còn tạo cơ hội tiếp cận sớm với môi trường làm việc.

Theo ông, khi các tác nhân AI ngày càng có khả năng đảm nhiệm nhiều công đoạn, DN sẽ cần những nhân sự có tư duy tổng thể, đủ khả năng làm chủ toàn bộ quá trình phát triển sản phẩm, giám sát kết quả do AI tạo ra và chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra.

Vinh danh những dấu ấn AI Việt Nam

Khép lại chương trình, lễ trao Giải thưởng Trí tuệ nhân tạo Việt Nam - AI Awards 2026 đã vinh danh những giải pháp, sản phẩm, DN và cá nhân có đóng góp nổi bật trong lĩnh vực AI. Giải thưởng năm nay nhận được hơn 160 hồ sơ đăng ký cho 4 hạng mục: Giải pháp AI xuất sắc, Sản phẩm AI xuất sắc, Tài năng AI Việt và Doanh nghiệp AI tiêu biểu.

Ở hạng mục Giải pháp AI xuất sắc, ba đơn vị được vinh danh gồm: nền tảng FPT AI Factory của FPT Smart Cloud; hệ sinh thái giao thông thông minh Elcom ITS của Elcom; giải pháp Xây dựng và bảo vệ niềm tin số bằng AI của MoMo.

Ba sản phẩm AI xuất sắc được trao giải gồm: Doctranslate.io của ThinkPrompt; hệ điều hành doanh nghiệp AI BrainOS của AIZ; nền tảng Kyta Platform của FPT IS.

Ở hạng mục Tài năng AI Việt, năm cá nhân được vinh danh gồm Lê Trung Hiếu (FPT IS), Nguyễn Hà Phong (Qualcomm AI Research), Nguyễn Tiến Đồng (CMC OpenAI), Lê Duy Dũng (Đại học VinUni) và Nguyễn Xuân Khánh (Đại học Oulu, Phần Lan).

Năm DN nhận giải DN AI tiêu biểu gồm: Elcom, CMC OpenAI, MoMo, Zalo Platforms và Minh Phúc Transformation.

Không chỉ ghi nhận những sản phẩm, giải pháp và cá nhân có thành tích nổi bật, AI Awards 2026 còn góp phần lan tỏa tinh thần nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI tại Việt Nam./.

QA