Đưa chuyển đổi số "đi vào từng việc của dân": Kinh nghiệm hữu ích từ Đại Thành
Không dừng lại ở việc "số hóa" thủ tục hành chính, phường Đại Thành (Cần Thơ) đã biến chuyển đổi số thành một chương trình cải cách thực chất thông qua cách làm "đi vào từng việc của dân". Những bài học kinh nghiệm về chuẩn hóa dữ liệu, đưa cán bộ đến tận nhà làm "hướng dẫn viên số", công khai các chỉ số điều hành... của Đại Thành là những gợi ý hữu ích giúp các địa phương khác đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số.
Tư duy số hóa vì người dân
Chia sẻ về kinh nghiệm triển khai chuyển đổi số (CĐS) tại địa phương, ông Bùi Hữu Lộc, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đại Thành (TP. Cần Thơ) cho biết: Là đô thị trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSL), Cần Thơ hội tụ đủ điều kiện về vị trí lẫn thực tiễn để bứt phá về chuyển đổi số. Tuy nhiên, để các chủ trương lớn của Trung ương và Thành phố đi vào cuộc sống, cấp cơ sở phải là nơi "châm ngòi" và trực tiếp biến chính sách thành giá trị thụ hưởng cho dân.
Thay vì áp đặt máy móc, phường Đại Thành xác định các văn bản định hướng (như Chương trình CĐS quốc gia hay Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị) là "chuẩn tham chiếu" để thiết kế mô hình phù hợp với đặc thù đô thị sông nước. Qua đó, địa phương kiên trì thực hiện 5 nguyên tắc cốt lõi: (1) Mặc định trực tuyến: mọi thủ tục đủ điều kiện thực hiện trên môi trường số; hồ sơ giấy chỉ dùng trong trường hợp thật sự cần thiết, phù hợp với Chương trình CĐS quốc gia đến năm 2025, định hướng 2030; (2) Ưu tiên dữ liệu: chuẩn hóa, liên thông và dùng chung dữ liệu giữa cấp thành phố và cấp xã, phường, vận hành theo cơ chế “một chuẩn, nhiều nền tảng”, gắn thực thi Đề án 06 về dữ liệu dân cư; (3) Ưu tiên doanh nghiệp nhỏ - hợp tác xã - hộ kinh doanh bằng các gói hỗ trợ số hóa quy trình thiết yếu, bám yêu cầu cơ cấu lại kinh tế vùng tại Nghị quyết 13-NQ/TW; (4) Lấy người dân làm trung tâm: phổ cập kỹ năng số hộ gia đình, coi an toàn thông tin là năng lực công dân trong kỷ nguyên số; (5) Đo lường những chỉ tiêu cốt yếu: công bố Chỉ số CĐS cấp cơ sở theo quý, với các thước đo cụ thể về dịch vụ công trực tuyến toàn trình, giao dịch không tiền mặt, mức độ sử dụng dữ liệu trong điều hành và mức độ hài lòng… cách làm này bảo đảm giám sát công khai, nâng chuẩn kỷ luật thực thi công vụ tại địa phương.
"Đi vào từng việc của dân"
Trong thời gian vừa qua, từ những định hướng lớn của Trung ương và thành phố, Đảng ủy phường Đại Thành đã triển khai hoạt động CĐS theo cách “đi vào từng việc của dân”, lấy sự kết nối nhu cầu của người dân làm trung tâm. Tổ Công nghệ số cộng đồng được bố trí bàn hướng dẫn cố định tại trụ sở UBND phường, Công an phường, nhà văn hóa khu vực và chợ dân sinh; người dân đến tìm hiểu về các thủ tục hành chính từ những việc rất cụ thể như các vấn đề về tài khoản định danh điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, tra cứu hồ sơ sức khỏe hoặc học tập... Nhờ cách làm “cầm tay chỉ việc”, gần như 100% hồ sơ trực tuyến của người dân đều được phường xử lý đúng hạn và trước hạn.
Cùng với đó, mỗi cán bộ, đảng viên đảm nhận một nhóm hộ gia đình như những “hướng dẫn viên số” tại cơ sở. Khi hộ gặp trục trặc quên mật khẩu, chưa liên kết tài khoản, không biết tải tệp thông tin, cán bộ sẽ đến tận nhà hướng dẫn, cung cấp tài liệu và hẹn lịch kiểm tra lại.
Ở các điểm nhộn nhịp như chợ và trường học, công nghệ được đưa thẳng vào thói quen hằng ngày: tiểu thương dán mã thanh toán, cuối ngày tự xem sao kê thay vì ghi sổ tay; phụ huynh đăng ký bán trú, đóng kinh phí trực tuyến và nhận thông báo ngay trên điện thoại. Tại trung tâm phục vụ hành chính công, hồ sơ được số hóa ngay tại quầy để quy trình đi thẳng trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Đặc biệt, lãnh đạo phường Đại Thành công khai kết quả (tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, thời gian giải quyết thủ tục bình quân, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp...) theo quý để dân giám sát và các tổ thi đua.
Nhờ công khai và bám sát điều hành hằng ngày, các chỉ số có chiều hướng tích cực: tỷ lệ dịch vụ công thực hiện trực tuyến tăng dần qua từng quý; thời gian giải quyết các thủ tục phổ biến giảm rõ rệt; giao dịch không tiền mặt ở những quầy chợ đã dán mã chiếm tỷ lệ ngày càng cao; số hộ gia đình có “tài khoản số an toàn” (định danh, phương thức thanh toán, thông tin liên hệ được xác thực) tăng đều; mức độ hài lòng trong khảo sát ngắn gọn tiệm cận ngưỡng cao.
Những đề xuất từ cơ sở
Từ những kết quả thực tiễn và khung chủ trương hiện hành, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đại Thành cho rằng, để CĐS đi vào thực tiễn hiệu quả hơn, trong thời gian tới Cần Thơ cần triển khai đồng bộ các giải pháp:
Thứ nhất, về thể chế và quản trị: cần sớm ban hành quy chế về “mặc định số” ở cấp thành phố, đặt mục tiêu 100% thủ tục đủ điều kiện lên mức trực tuyến toàn trình, ưu tiên các dịch vụ có tần suất sử dụng cao; thiết lập cơ chế “một chuẩn - nhiều nền tảng” tại Trung tâm điều phối dữ liệu đô thị để bảo đảm liên thông tuyệt đối từ cấp thành phố đến phường/xã. Cách làm này bám đúng Chương trình CĐS quốc gia, phù hợp yêu cầu công khai, minh bạch, giảm chi phí giao dịch cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ hai, về hạ tầng dữ liệu và an toàn số: thành phố cần xây dựng “Trục dữ liệu đô thị” để kết nối Trung tâm điều hành đô thị thông minh với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; từng bước chuẩn hóa dữ liệu và mở giao diện lập trình ứng dụng (API) an toàn cho doanh nghiệp địa phương tham gia cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng (ví dụ: bản đồ du lịch, phân tích giao thông, cảnh báo ngập nước, dự báo nhu cầu thị trường). Đây là hướng đi phù hợp định hướng phát triển của vùng ĐBSCL, tăng cường liên kết và chia sẻ dữ liệu phục vụ điều hành. Cùng với đó, cần phủ sóng Wi-Fi cộng đồng tại trường học, bệnh viện, chợ, bến xe, bến tàu…; triển khai gói cước “số xã hội” cho hộ thu nhập thấp, ưu tiên khu vực ven, nhằm thu hẹp khoảng cách số.
Thứ ba, về kinh tế số ưu tiên doanh nghiệp nhỏ: thành phố cần sớm thành lập quỹ đồng tài trợ CĐS cho cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ và hợp tác xã (mức hỗ trợ khoảng 30-50% chi phí) để số hóa các khâu kế toán, bán hàng, quản lý kho, phát hành hóa đơn điện tử; tiêu chí là dễ áp dụng, chi phí thấp, hiệu quả nhanh. Song song đó, phát triển sàn giao dịch số quảng bá du lịch gắn với sản phẩm địa phương có tích hợp truy xuất nguồn gốc, thanh toán không dùng tiền mặt, tổ chức chuỗi kho lạnh cho khâu giao hàng chặng cuối, đặt dịch vụ du lịch sông nước trực tuyến. Ở cấp cơ sở, hình thành mô hình “mỗi phường một cụm dịch vụ số cộng đồng” (dịch vụ kế toán số dùng chung, gian hàng trực tuyến, hỗ trợ tiếp thị số), theo cơ chế xã hội hóa, với chính quyền đóng vai trò kết nối.
Thứ tư, về xã hội số và kỹ năng số đại chúng: cần nâng cấp Tổ Công nghệ số cộng đồng thành “Điểm học tập kỹ năng số khu dân cư” với tài liệu soạn thảo dễ hiểu, thời lượng từ 4-6 buổi dành cho người cao tuổi, tiểu thương, nông dân và học sinh; phát động phong trào “Mỗi gia đình - một tài khoản số an toàn” (định danh điện tử, tài khoản thanh toán, hồ sơ sức khỏe, học tập điện tử); đồng thời triển khai chương trình “Trường học thông minh - Công dân số trẻ”, xác lập kỹ năng số cơ bản là chuẩn đầu ra của các học sinh trường THCS/THPT, kèm câu lạc bộ an ninh mạng học đường.
Thứ năm, về đo lường - công khai - tạo động lực: Thành phố Cần Thơ cần sớm công bố Chỉ số CĐS cấp xã/phường theo quý (tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình; giao dịch không tiền mặt; mức độ dùng dữ liệu trong điều hành; mức độ hài lòng của người dân/doanh nghiệp); áp dụng cơ chế “tăng hạng được thưởng - giảm hạng phải giải trình”, đi kèm hỗ trợ kỹ thuật cho đơn vị xuất phát thấp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình CĐS tại phường Đại Thành trong thời gian tới./.