Việt Nam - Nhật Bản thúc đẩy hợp tác phát triển AI an toàn, tin cậy

Ngày 29/10/2026, tại TP. Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp cùng Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản tổ chức Hội thảo Việt Nam - Nhật Bản về triển khai hoạt động hợp tác trong khuôn khổ Nhóm Bạn bè Sáng kiến Tiến trình Hiroshima AI. Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lý, chuyên gia pháp lý và lãnh đạo từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu hai nước nhằm biến các nguyên tắc quản trị AI toàn cầu thành hành động thực tiễn.

Niềm tin là nền tảng để AI phát triển bền vững

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Ngọc Trang, Quyền Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia (Bộ KH&CN) nhận định AI đang phát triển nhanh chóng, mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng suất, đổi mới dịch vụ công, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra những thách thức ngày càng lớn về an toàn, bảo mật, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và khả năng kiểm soát rủi ro.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Trang, khi AI ngày càng tham gia sâu vào các quy trình và quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến con người, niềm tin trở thành điều kiện quan trọng để công nghệ được chấp nhận và tạo ra giá trị bền vững.

Tiến trình Hiroshima AI, được khởi xướng tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Hiroshima (Nhật Bản) năm 2023, với mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hợp tác quốc tế và tạo một nền tảng để thúc đẩy quản trị AI an toàn, bảo mật và đáng tin cậy. Việc hình thành, mở rộng Nhóm Bạn bè của Tiến trình Hiroshima AI cho thấy nhận thức chung của cộng đồng quốc tế rằng những thách thức trong quản trị AI không thể được giải quyết bởi một quốc gia, một cơ quan quản lý hay một doanh nghiệp đơn lẻ.

Tuy nhiên, từ thống nhất nguyên tắc đến triển khai trong thực tiễn vẫn là một quá trình cần nhiều nỗ lực. Điều này đòi hỏi phải xây dựng được các khuôn khổ quản trị có khả năng vận hành, công cụ đánh giá phù hợp, đội ngũ nhân lực đủ năng lực và các hệ thống AI hoạt động hiệu quả, đáng tin cậy.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Trang nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển dịch từ nhận thức lý thuyết sang hành động cụ thể trong quản trị AI. Bà cho biết, Việt Nam luôn chủ động tiếp cận các chuẩn mực quốc tế và mong muốn cùng Nhật Bản xây dựng môi trường pháp lý cũng như hạ tầng kỹ thuật an toàn cho các giải pháp AI, tạo tiền đề vững chắc cho việc ứng dụng rộng rãi công nghệ này vào đời sống kinh tế xã hội.

Tiến trình Hiroshima AI thúc đẩy quản trị AI toàn cầu

Trong phiên phát biểu chính đầu tiên, ông Teramura Yukio, Trợ lý Thứ trưởng phụ trách các vấn đề quốc tế thuộc Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, đã tham dự trực tuyến và trình bày chi tiết về cách tiếp cận của Nhật Bản trong quản trị, an toàn và quản lý rủi ro AI.

Ông Teramura Yukio cho biết, Tiến trình Hiroshima AI đã mở rộng từ khuôn khổ G7 sang "Nhóm Bạn bè" với 70 quốc gia tham gia, trong đó có Việt Nam. Sáng kiến hướng tới một khuôn khổ quản trị AI toàn cầu mang tính bao trùm, với sự tham gia của Chính phủ, khu vực tư nhân, giới học thuật và xã hội dân sự.

Nhật Bản đã tích cực thúc đẩy việc thành lập Nhóm Bạn bè nhằm mở rộng sự tham gia của các quốc gia ngoài khối G7, trong đó có Việt Nam và các nước thành viên ASEAN.

Trong khu vực ASEAN, Nhật Bản đang đẩy mạnh Sáng kiến đồng kiến tạo AI Nhật Bản - ASEAN với bốn trụ cột: đồng kiến tạo giải pháp AI; hoàn thiện thể chế và quản trị; phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực; hỗ trợ nền tảng.

Ngày 15/1/2026, Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN - Nhật Bản về thúc đẩy AI an toàn, bảo mật và đáng tin cậy đã được ban hành, tạo cơ sở tăng cường phối hợp giữa hai bên.

Trong thời gian tới, Nhật Bản định hướng mở rộng kết nối với nhiều quốc gia, trong đó có các nước Nam bán cầu, thông qua Nhóm Bạn bè; đồng thời phối hợp với các tổ chức quốc tế. Các vấn đề mới như an ninh AI, AI tác tử cũng sẽ được quan tâm nghiên cứu.

Việt Nam hướng tới tự chủ chiến lược trong hệ sinh thái AI mở

Chia sẻ về định hướng phát triển AI của Việt Nam, ông Đặng Chiến Công, đại diện Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, đã trình bày bài phát biểu về tự chủ chiến lược trong hệ sinh thái AI mở và kết nối. Ông đã giới thiệu về Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Việt Nam.

Theo ông Đặng Chiến Công, tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với việc tự cô lập hay khép kín công nghệ. Ngược lại, tự chủ là nâng cao năng lực nội tại để tham gia hợp tác bình đẳng, chủ động đóng góp vào các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Hợp tác quốc tế trong một hệ sinh thái AI mở và kết nối là điều kiện quan trọng để phát triển năng lực, chia sẻ tri thức và cùng kiến tạo giá trị.

Để làm rõ cách tiếp cận này, ông Đặng Chiến Công đề xuất xem xét AI như một hệ sinh thái nhiều lớp, bao gồm hạ tầng tính toán, dữ liệu, mô hình, nền tảng tích hợp và quản trị - con người. Trên cơ sở đó, việc lựa chọn phương thức phát triển cần dựa vào ba tiêu chí: mức độ then chốt, khả năng thay thế và khả năng kiểm soát.

Tương ứng với từng lớp năng lực là ba cách tiếp cận. Thứ nhất, tự chủ và kiểm soát đối với những năng lực then chốt, dữ liệu cá nhân và tri thức chuyên ngành. Thứ hai, đồng phát triển trong các lĩnh vực nghiên cứu chung, tinh chỉnh mô hình, đánh giá và thử nghiệm. Thứ ba, tiếp nhận, tích hợp các giải pháp sẵn có khi đáp ứng yêu cầu về an toàn và hiệu quả.

Ông cũng đề cập ba yêu cầu trong quản trị AI gồm bảo vệ dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm của con người, cùng khả năng giám sát, ứng phó sự cố. Nguyên tắc vận hành được đặt ra là đánh giá trước khi triển khai, theo dõi trong quá trình sử dụng và có thể can thiệp hoặc thay thế hệ thống khi cần thiết.

Hội thảo cũng đề cập những hướng hợp tác cụ thể giữa hai nước, gồm xây dựng phương pháp và bộ dữ liệu đánh giá AI đáng tin cậy, phát triển AI cho ngôn ngữ và tri thức bản địa, thử nghiệm kiến trúc AI mở có khả năng kết nối. Các hướng này được đặt trong mục tiêu phát triển hệ sinh thái AI an toàn, có khả năng tự chủ nhưng vẫn kết nối với quốc tế./.

Ngọc Diệp