Gia Lai nghiên cứu thí điểm taxi bay, mở hướng phát triển giao thông hàng không tầm thấp

Nghiên cứu phương thức giao thông mới

Trong xu hướng phát triển các phương thức vận tải thông minh, giao thông hàng không tầm thấp đang được nghiên cứu trên cơ sở kết hợp phương tiện bay điện, hệ thống điều khiển tự động và nền tảng quản lý hoạt động bay. Tại Việt Nam, đề xuất thí điểm taxi bay không người lái của tỉnh Gia Lai là một bước nhằm đánh giá khả năng ứng dụng mô hình này trong điều kiện thực tế.

Theo đề xuất của UBND tỉnh Gia Lai gửi Thủ tướng Chính phủ, địa phương dự kiến thí điểm mô hình giao thông hàng không tiên tiến (Advanced Air Mobility - AAM), sử dụng phương tiện cất, hạ cánh thẳng đứng chạy điện (eVTOL). Phạm vi nghiên cứu trước mắt tập trung tại khu vực Quy Nhơn - Phù Cát, ưu tiên những khu vực có mật độ dân cư thấp và hành lang bay trên mặt nước nhằm hạn chế rủi ro đối với cộng đồng.

Đề xuất gồm hai tuyến bay với mục tiêu thử nghiệm khác nhau. Tuyến thứ nhất dài khoảng 3,4 km, kết nối Công viên Thiếu nhi với bến du thuyền, qua địa bàn phường Quy Nhơn và phường Quy Nhơn Nam. Tuyến thứ hai dài khoảng 22 km, kết nối Cảng hàng không Phù Cát với Trung tâm đại nhạc hội thuộc dự án Blooming Sky tại xã Cát Tiến.

Tuyến bay ngắn tập trung kiểm chứng công nghệ, hệ thống điều hành, quy trình khai thác, đào tạo và khả năng ứng phó khẩn cấp. Tuyến còn lại hướng đến đánh giá khả năng kết nối sân bay với điểm đến du lịch và tổ chức vận chuyển hành khách trong phạm vi hạn chế. Theo phương án đề xuất, chương trình dự kiến sử dụng từ một đến hai phương tiện do các đối tác cung cấp.

Hoàn thiện nền tảng công nghệ và hạ tầng

Phương tiện eVTOL sử dụng động cơ điện, có khả năng cất, hạ cánh thẳng đứng, qua đó mở ra khả năng khai thác tại những địa điểm có quỹ đất hạn chế nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và an toàn. Tuy nhiên, để tổ chức vận tải, phương tiện cần được tích hợp với hạ tầng chuyên dụng, hệ thống giám sát, điều hành bay và quy trình xử lý sự cố.

Theo đó, mẫu EH216-S của hãng EHang (Trung Quốc) được sử dụng làm cơ sở tham chiếu kỹ thuật. Việc tham chiếu mẫu phương tiện này không đồng nghĩa với quyết định lựa chọn nhà cung cấp chính thức hoặc xác nhận phương tiện đã đáp ứng đầy đủ điều kiện khai thác tại Việt Nam.

Một cấu phần quan trọng khác là hệ thống quản lý giao thông tàu bay không người lái (UTM), hỗ trợ giám sát hành trình, phối hợp sử dụng vùng trời và hạn chế nguy cơ xung đột giữa các phương tiện. Khi hoạt động bay được mở rộng, năng lực quản lý giao thông trên không sẽ giữ vai trò thiết yếu trong bảo đảm an toàn và hiệu quả khai thác.

Theo đề xuất, các điểm cất, hạ cánh dự kiến được bố trí tại Công viên Thiếu nhi, bến du thuyền Quy Nhơn, Cảng hàng không Phù Cát và Trung tâm đại nhạc hội Blooming Sky. Các vị trí này cần được khảo sát, đánh giá về điều kiện kỹ thuật, tổ chức khai thác và mức độ phù hợp với quy định quản lý hàng không. Riêng tuyến kết nối sân bay Phù Cát với Cát Tiến đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với hoạt động hàng không hiện hữu.

Để phát triển mô hình, Gia Lai cần đồng thời quan tâm đến năng lực điều hành, đào tạo nhân lực kỹ thuật, bảo dưỡng phương tiện và khả năng tiếp nhận, làm chủ công nghệ. Đây là những yếu tố quyết định tính bền vững của mô hình, bên cạnh việc tiếp nhận thiết bị từ các đối tác.

Thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm an toàn

Theo đề xuất, chương trình dự kiến triển khai từ tháng 10/2026 đến hết năm 2028, chia thành ba giai đoạn: chuẩn bị và đánh giá điều kiện; thử nghiệm bay không tải và có tải chở chuyên gia; cuối cùng là thí điểm vận chuyển hành khách hạn chế và tổng kết.

Giai đoạn đầu tập trung khảo sát địa điểm, hoàn thiện hồ sơ, xây dựng quy trình khai thác và đánh giá điều kiện an toàn. Các giai đoạn tiếp theo chỉ được thực hiện khi đáp ứng những mốc kiểm soát tương ứng. Hoạt động thử nghiệm phải tuân thủ yêu cầu về quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không, có giám sát theo thời gian thực và cơ chế dừng hoạt động khi cần thiết.

Các điều kiện liên quan đến phương tiện, nhân sự, vùng trời, điểm cất, hạ cánh và tổ chức vận chuyển hành khách phải được xem xét theo quy định pháp luật. Việc vận chuyển hành khách có thu tiền chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên ngành.

Về nguồn lực, ngân sách nhà nước dự kiến bảo đảm các nhiệm vụ quản lý, khảo sát, đánh giá an toàn độc lập, đào tạo, giám sát và hạ tầng phục vụ thí điểm. Doanh nghiệp, nhà đầu tư chịu trách nhiệm về phương tiện, nhân sự, vận hành, bảo dưỡng, bảo hiểm và xử lý sự cố.

Đánh giá khả năng ứng dụng trong thực tế

Tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu từng bước hình thành hệ sinh thái giao thông hàng không tiên tiến, gắn với hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn an toàn, hạ tầng và nguồn nhân lực. Đây là những điều kiện nền tảng để đánh giá khả năng mở rộng mô hình hoặc xem xét khai thác thương mại sau giai đoạn thử nghiệm.

Ngoài vận chuyển hành khách, công nghệ eVTOL còn có tiềm năng được nghiên cứu trong các lĩnh vực như hỗ trợ y tế khẩn cấp, cứu hộ, cứu nạn và phục vụ du lịch. Tuy nhiên, mỗi ứng dụng cần được đánh giá riêng về đặc điểm phương tiện, tải trọng, phạm vi hoạt động và yêu cầu an toàn.

Đối với du lịch, phương thức kết nối mới giữa sân bay và các điểm đến có thể bổ sung lựa chọn vận tải trong tương lai. Hiệu quả thực tế cần được xác định thông qua dữ liệu thử nghiệm về năng lực vận chuyển, thời gian khai thác, chi phí đầu tư và vận hành, cũng như khả năng tích hợp với hệ thống giao thông hiện hữu.

UBND tỉnh Gia Lai đã đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét chủ trương thí điểm, đồng thời chỉ đạo các bộ, ngành hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý. Nếu được chấp thuận, chương trình sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá tính khả thi của công nghệ, xác định yêu cầu quản lý và xây dựng phương án phát triển phù hợp.

Từ góc độ khoa học và công nghệ, giá trị của chương trình không chỉ nằm ở việc thử nghiệm phương tiện mới, mà còn ở khả năng thu thập dữ liệu, hoàn thiện quy trình vận hành và đánh giá điều kiện ứng dụng công nghệ hàng không tiên tiến tại Việt Nam. Kết quả thực chứng và việc tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét hướng phát triển tiếp theo.

NMK