Đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) trên cơ sở hợp nhất Luật NSNN và Luật Đầu tư công. Ngày 05/10/2026, Chính phủ đã có Tờ trình số 835/TTr-CP trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội về dự án Luật này.

Việc xây dựng dự thảo Luật nhằm cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới phân cấp ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công. Đồng thời, đây cũng là bước hoàn thiện thể chế phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Bộ Tài chính cho biết, Luật NSNN năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã có nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn bộc lộ những bất cập cần tiếp tục khắc phục. Một trong những hạn chế đáng chú ý là cùng một khoản vốn đầu tư công từ NSNN nhưng phải tuân thủ đồng thời hai quy trình quản lý. Điều này dẫn đến sự giao thoa, trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan.

Một nội dung quan trọng của dự thảo Luật là hợp nhất khung khổ quản lý NSNN và đầu tư công, đồng thời cắt giảm những trình tự, thủ tục trùng lặp hoặc chưa đồng bộ. Theo đó, kế hoạch đầu tư công sẽ được hợp nhất toàn diện vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán NSNN hằng năm. Các quy định về nguyên tắc, tiêu chí và định mức chi ngân sách, bao gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên, cũng được đề xuất thống nhất.

Dự thảo đồng thời xác định thống nhất phạm vi NSNN và vốn đầu tư công. Theo phương án được đề xuất, phạm vi này không bao gồm nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư; việc sử dụng nguồn thu đó cho đầu tư sẽ do Chính phủ quy định. Dự thảo Luật đề xuất thể chế hóa việc xây dựng Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về NSNN, áp dụng cho toàn bộ chu trình quản lý ngân sách.

Dự thảo cũng đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương của HĐND cấp tỉnh sang UBND cấp tỉnh. Đồng thời, bổ sung các nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, nhằm bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ quản trị công và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dự thảo Luật đề xuất một số quy định liên quan trực tiếp đến thẩm quyền ban hành định mức chi và phân bổ nguồn lực đầu tư công. Cụ thể, dự thảo quy định thống nhất thẩm quyền của Chính phủ trong việc ban hành các chế độ, tiêu chuẩn, định mức và mức chi NSNN trên phạm vi toàn quốc, ngoại trừ lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, dự thảo quy định thẩm quyền ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn và định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách. Trường hợp các quy định này tác động đến chi NSNN, cơ quan ban hành phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối ngân sách.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tổng hợp, đề xuất danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm; đề xuất sử dụng nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những đề xuất này hướng đến việc đồng bộ các quy định về quản lý, phân bổ nguồn lực ngân sách cho khoa học, công nghệ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành.

Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Việc đánh giá được gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội.

Dự thảo cũng yêu cầu làm rõ căn cứ, nguyên tắc xác định và tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư ngay từ giai đoạn đề xuất chủ trương đầu tư dự án; đồng thời quy định ưu tiên bố trí ngân sách cho đầu tư phát triển và phát triển đột phá các ngành, lĩnh vực theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong từng thời kỳ.

Dự thảo cũng đề xuất cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu NSNN trong quá trình điều hành; quy định cụ thể hơn các đối tượng chi đầu tư phát triển và cắt giảm 3 trường hợp nhiệm vụ chi ngân sách được bố trí từ cả nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư so với quy định hiện hành.

Đồng thời, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư được đề xuất đơn giản hóa theo quy mô, tính chất dự án. Phạm vi chuyển nguồn chi NSNN và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn cũng được đề xuất thu hẹp nhằm tăng cường kỷ luật ngân sách.

VVH