Hoàn thiện chính sách định danh điện tử, tạo thuận lợi cho đồng bào dân tộc thiểu số
Góp ý dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, các đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ người dân vùng khó khăn tiếp cận dịch vụ số, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống định danh, tránh phát sinh thủ tục trùng lặp.
Chiều ngày 26/10/2026, Quốc hội thảo luận tại Tổ về ba dự án luật, gồm: Luật An ninh dữ liệu; Luật Định danh và xác thực điện tử; Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).
Thảo luận về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đánh giá việc xây dựng Luật có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng số và thúc đẩy chuyển đổi số (CĐS) quốc gia. Bên cạnh sự đồng tình với nhiều nội dung của dự thảo, các đại biểu cũng đề xuất hoàn thiện một số quy định nhằm nâng cao tính khả thi, đáp ứng yêu cầu quản lý và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công của người dân.
Bảo đảm quyền tiếp cận định danh điện tử tại vùng khó khăn
Đóng góp ý kiến về chính sách của Nhà nước trong định danh và xác thực điện tử, đại biểu Trường Trung Tuyến, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đánh giá cao quy định ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ và đào tạo nhân lực tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), địa bàn khó khăn. Tuy nhiên, dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến các chính sách hỗ trợ trực tiếp để người dân có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ định danh điện tử.
Theo đại biểu, thực tế tại Gia Lai cho thấy nhiều người cao tuổi, đồng bào DTTS và hộ nghèo còn thiếu thiết bị thông minh, hạn chế về kỹ năng số cũng như khả năng sử dụng tiếng Việt trong giao dịch điện tử.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 5 về chính sách hỗ trợ người dân ở địa bàn khó khăn trong đăng ký, kích hoạt và sử dụng định danh điện tử; ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và đồng bào DTTS. Đồng thời, cần quy định rõ nguyên tắc không hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ công của người dân chỉ vì không có điện thoại thông minh, kết nối Internet hoặc chưa thành thạo ứng dụng định danh điện tử.
Liên quan đến phương thức đăng ký, dự thảo Luật quy định ba hình thức, gồm: trực tuyến, trực tiếp và kết hợp trực tuyến với trực tiếp. ĐBQH Trường Trung Tuyến cho rằng, quy định này phù hợp, song cần tính đến điều kiện thực tế tại các xã miền núi có địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thôn, làng cách xa trung tâm hành chính.
Để giảm thời gian và chi phí đi lại, đại biểu đề xuất bổ sung hình thức đăng ký định danh điện tử lưu động tại thôn, làng, khu dân cư thuộc vùng sâu, vùng xa và địa bàn đặc biệt khó khăn. Việc triển khai cần ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật và người không có điều kiện đi lại. Đồng thời, đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm tổ chức, điều kiện và phương thức triển khai đăng ký lưu động, bảo đảm thuận lợi nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu an toàn, bảo mật thông tin.
Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là nguyên tắc không thu thập lại dữ liệu đã có, không yêu cầu người dân xuất trình giấy tờ đã được định danh và đủ điều kiện xác thực điện tử. Mặc dù dự thảo đã đề cập nội dung này tại Điều 4, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế thực hiện và trách nhiệm của cơ quan giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) trong trường hợp hệ thống dữ liệu chưa kết nối hoặc xảy ra sự cố, tránh tình trạng người dân phải cung cấp nhiều lần thông tin, giấy tờ đã được cơ quan nhà nước quản lý.
Làm rõ trách nhiệm của các cơ quan trong quản lý định danh điện tử
Đề cập đến trách nhiệm quản lý nhà nước, ĐBQH Trường Trung Tuyến nhận định dự thảo Luật đã quy định trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công an, các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh nhưng chưa xác định cụ thể vai trò của UBND cấp xã.
Trong khi đó, chính quyền cấp xã là nơi trực tiếp tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết nhiều thủ tục hành chính cho người dân. Khi gặp vướng mắc về tài khoản định danh, sử dụng ứng dụng VNeID hoặc phát hiện thông tin không chính xác, người dân thường tìm đến Công an cấp xã, UBND cấp xã hoặc Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã để được hỗ trợ.
Nếu không quy định rõ trách nhiệm phối hợp, người dân có thể phải đi lại nhiều lần hoặc không biết cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết. Do đó, ĐBQH đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ đăng ký, sử dụng định danh và xác thực điện tử; tiếp nhận, chuyển xử lý phản ánh, kiến nghị theo thẩm quyền; tổ chức khai thác, sử dụng định danh điện tử trong giải quyết TTHC tại địa phương.
Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong bảo đảm kinh phí, hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị và đào tạo nhân lực cho cấp xã. Đặc biệt, cần phân định rõ trách nhiệm giữa UBND cấp xã, Công an cấp xã và cơ quan quản lý dữ liệu; không giao cấp xã xử lý những sai lệch dữ liệu, sự cố kỹ thuật thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý hệ thống cấp trên.
Hoàn thiện hạ tầng số quốc gia, hạn chế chồng chéo thủ tục trong Luật Định danh và xác thực điện tử
Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế quản lý, yêu cầu bảo đảm tính thống nhất giữa hệ thống định danh điện tử với các CSDL, mã số định danh hiện có cũng được các đại biểu quan tâm.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, bên cạnh định danh điện tử theo nghĩa hẹp của ngành công an, đời sống kinh tế - xã hội hiện nay đã và đang sử dụng rất nhiều mã số mang tính định danh tương tự như mã số doanh nghiệp, mã số thuế, giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, số đăng ký xe...
Khoản 5 Điều 11 của dự thảo Luật đã đưa ra hướng xử lý phù hợp khi quy định rằng, đối với những trường hợp quy trình, thủ tục theo pháp luật chuyên ngành đã bảo đảm đầy đủ thông tin phục vụ định danh và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, tổ chức, cá nhân không phải thực hiện lại thủ tục đăng ký định danh điện tử theo Điều 10. Quy định này góp phần hạn chế việc phát sinh các thủ tục không cần thiết, tránh trùng lặp và giảm chi phí thực hiện.
Tuy nhiên, để quy định có thể phát huy hiệu quả trong thực tế, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho rằng cần nghiên cứu bổ sung quy định giao Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu thuộc Bộ Công an rà soát toàn diện hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành hiện hành.
Việc rà soát cần làm rõ những hệ thống định danh đã đáp ứng các điều kiện tương đương để được tiếp tục sử dụng mà không phải thực hiện lại thủ tục mới; đồng thời xác định mức độ đáp ứng của các hệ thống này đối với những tiêu chuẩn được quy định trong Luật Định danh và xác thực điện tử. Trường hợp còn thiếu hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, cần xây dựng lộ trình điều chỉnh, bổ sung phù hợp, bổ sung phù hợp để đạt chuẩn chung mà không làm thay đổi hay lặp lại quy trình đối với người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng lưu ý cần làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các cấp) với các tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử (quy định về mô hình tự đầu tư thiết kế, thiết lập hệ thống nền tảng).
Việc xác định cụ thể trách nhiệm của từng bộ, ngành trong vai trò quản lý nhà nước, cũng như trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị cung cấp dịch vụ công, sẽ tạo cơ sở hình thành cơ chế phối hợp minh bạch, thống nhất và chặt chẽ, qua đó nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trên thực tế.
Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, hoàn thiện pháp luật về định danh và xác thực điện tử không chỉ đặt ra yêu cầu phát triển hạ tầng công nghệ, kết nối và chia sẻ dữ liệu mà còn phải bảo đảm khả năng tiếp cận của người dân, phân định rõ trách nhiệm quản lý và đơn giản hóa TTHC. Đây là những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm nâng cao tính khả thi của Luật, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình CĐS./.