Giun đất mở hướng xử lý rác thải dệt may

Hơn 80% rác thải ngành dệt may trên thế giới bị chôn lấp hoặc đốt bỏ, đặt ra thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển thời trang bền vững. Trước thực trạng này, các nhà nghiên cứu Đại học RMIT đã tìm hiểu khả năng sử dụng phương pháp ủ compost để biến quần áo cũ thành phân hữu cơ giàu dinh dưỡng, thay vì chỉ tập trung vào tái sử dụng và tái chế sợi vải.

Nghiên cứu được tài trợ bởi Cotton Research and Development Corporation của Australia và công bố trên Tạp chí Results in Engineering, tập trung đánh giá các phương pháp ủ compost rác thải dệt may, trong đó có ủ phân trùn quế - phương pháp sử dụng giun đất để phân hủy vật liệu hữu cơ.

Theo GS. Rajkishore Nayak, trưởng nhóm nghiên cứu và là giáo sư ngành Quản trị kinh doanh thời trang tại Đại học RMIT Việt Nam, ủ compost rác thải dệt may là quá trình phân hủy vải và quần áo làm từ sợi tự nhiên thành đất hữu cơ giàu dinh dưỡng nhờ hoạt động của vi sinh vật. Phương pháp này có thể giúp giảm lượng quần áo cũ đưa đến bãi chôn lấp, tận dụng tài nguyên và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Nhóm nghiên cứu nhận thấy, ủ phân trùn quế có nhiều ưu điểm so với phương pháp ủ compost hiếu khí thông thường, như cần ít không gian và năng lượng hơn, có khả năng rút ngắn thời gian xử lý và tạo ra phân hữu cơ chất lượng tốt và ít mùi.

GS. Rajkishore Nayak đánh giá, đây cũng là phương pháp tương đối đơn giản, chi phí thấp và có thể mở ra cơ hội kinh tế mới ở khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, không phải loại quần áo nào cũng phù hợp để ủ compost. Các sản phẩm làm từ cotton, len và lụa thường có khả năng phân hủy sinh học tốt hơn, trong khi polyester, nylon và các loại sợi tổng hợp khác khó phân hủy do cấu trúc polymer bền vững.

Ngay cả quần áo chủ yếu làm từ sợi tự nhiên cũng có thể chứa thuốc nhuộm, hóa chất hoàn tất, lớp xử lý chống nhăn, cúc áo hoặc khóa kéo gây khó khăn cho quá trình xử lý.

Vì vậy, ủ compost không nhằm thay thế hoàn toàn tái chế mà có thể trở thành một lựa chọn bổ sung cho những sản phẩm từ sợi tự nhiên không còn phù hợp để tái sử dụng, sửa chữa, tái chế hoặc nâng cấp thành sản phẩm mới.

Tại Việt Nam, lĩnh vực sản xuất may mặc có tiềm năng đáng kể để phát triển phương pháp này, do các nhà máy thường tạo ra lượng phụ phẩm dệt may tương đối sạch, dễ nhận diện và phân loại hơn so với quần áo đã qua sử dụng từ hộ gia đình, GS. Nayak nhận định.

Để triển khai ở quy mô lớn, Việt Nam cần đầu tư cơ sở hạ tầng ủ compost, cải thiện hệ thống thu gom và phân loại, nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời chú trọng thiết kế sản phẩm để thuận lợi hơn cho việc xử lý khi kết thúc vòng đời.

Theo GS. Rajkishore Nayak, trong 5 - 10 năm tới, nếu xây dựng được hệ sinh thái ủ compost dệt may, Việt Nam cần xem đây là một phần của hệ thống thời trang tuần hoàn quốc gia, thay vì chỉ triển khai các dự án riêng lẻ.

Khi đó, một số sản phẩm may mặc có thể kết thúc vòng đời bằng cách trở về với đất, góp phần giảm rác thải và tận dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên./.

TXB