Truyền hình thực tế: “cầu nối” đưa du khách về bản làng

Du lịch tăng trưởng mạnh, nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa gia tăng

Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 9 tháng đầu năm 2026, nước ta đón hơn 17,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 9 đạt 1,77 triệu lượt, tăng 16,1%. Kết quả này tương đương gần 71% kế hoạch đón 25 triệu lượt khách quốc tế của cả năm [1].

Những con số trên cho thấy sức hấp dẫn của điểm đến Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng trải nghiệm. Ngành du lịch đang chuyển trọng tâm từ tăng số lượng sang kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và nâng cao giá trị gia tăng [1].

Trong xu hướng đó, văn hóa bản địa, ẩm thực và đời sống thường nhật của cộng đồng là nguồn tài nguyên đặc sắc, và truyền hình thực tế, với ngôn ngữ gần gũi, giàu cảm xúc, có lợi thế trong việc kể những câu chuyện ấy.

Bản Liền "bước ra" từ màn ảnh: Sức hút mới trên bản đồ du lịch

“Gia đình Haha” là minh chứng tiêu biểu cho hành trình kết nối và lan tỏa giá trị cộng đồng trên sóng truyền hình những năm gần đây.

Ra mắt từ ngày 14/6/2025 trên VTV3, chặng đường 15 tập đầu tiên không chỉ cùng khán giả khám phá vẻ đẹp khắp mọi miền đất nước, mà còn đặt nền móng cho những thay đổi tích cực.

Những nỗ lực tiếp sức cho du lịch cộng đồng, đồng hành tiêu thụ nông sản, phủ xanh đồi núi và cải thiện đời sống người dân vẫn đang tiếp tục được nối dài bằng nhiều hoạt động vô cùng thiết thực.

Tháng 1/2026, chương trình trở lại với chặng đặc biệt “Bản Liền - Ngày trở về” (Bắc Hà, Lào Cai), phát sóng định kỳ 20 giờ tối thứ Bảy hằng tuần trên VTV3. Các nghệ sĩ bất ngờ trước những đổi thay tại địa phương, trong đó có hai gian nhà mới của gia đình chị Thông.

Qua quá trình lao động cùng người dân, như lợp mái nhà bằng lá cọ, những câu chuyện văn hóa của người Tày được hé mở một cách tự nhiên, từ sắc phục truyền thống đến tục “mùa kết duyên” gắn với những ngày lợp nhà cuối năm [2].

Sức hút ấy tiếp tục được khai thác ở mùa mới. Theo VTV, từ ngày 17/10/2026, chương trình trở lại với tên gọi “Quán nhà Haha”. Ở phiên bản này, nghệ sĩ mở quán ăn, vận hành homestay hoặc farmstay và trực tiếp phục vụ cả người dân bản địa lẫn du khách tại các làng quê giàu tiềm năng du lịch cộng đồng [3]. Khán giả không chỉ ngắm cảnh mà còn theo dõi quá trình làm du lịch từ góc nhìn của người trong cuộc.

Điểm cộng lớn của các chương trình này chính là cách truyền tải tự nhiên, hoàn toàn không mang gượng ép hay áp đặt thông điệp quảng bá. Bằng việc lồng ghép văn hóa vào từng nhịp sống lao động, mâm cơm ấm cúng và những lời tâm sự mộc mạc của người dân, giá trị bản địa đã nhẹ nhàng chạm đến trái tim người xem, điều mà các hình thức quảng cáo truyền thống khó lòng làm được.

Truyền hình thực tế "đánh thức" du lịch địa phương

Sức hút từ các chương trình truyền hình thực tế đang trở thành đòn bẩy hiệu quả giúp kích cầu du lịch. Việc lồng ghép các danh lam thắng cảnh, ẩm thực độc đáo và trải nghiệm văn hóa bản địa lên sóng đã kích thích sự tò mò của khán giả, tạo nên lượng tìm kiếm thông tin tăng vọt trên các nền tảng số và nhanh chóng biến thành những hành trình trải nghiệm thực tế.

Hiệu ứng "theo chân thần tượng" tác động mạnh mẽ đến tâm lý du khách, đặc biệt là giới trẻ. Khán giả không chỉ tìm đến để "check-in" tại các bối cảnh ghi hình quen thuộc, mà còn hào hứng tham gia vào chuỗi hoạt động dân dã, thưởng thức các món ăn địa phương mà nghệ sĩ từng trải nghiệm. Làn sóng du lịch này tạo ra nguồn thu trực tiếp cho người dân bản địa, đồng thời thúc đẩy chuỗi dịch vụ phụ trợ như lưu trú, ẩm thực, vận chuyển và sản xuất đặc sản phát triển.

Bản Liền “cháy phòng”, miền Tây "đắt khách"

Sức lan tỏa này được phản ánh rõ nét qua những con số và chuyển biến thực tế từ chương trình “Gia đình Haha”. Tại điểm dừng chân Bản Liền (Lào Cai), ngay sau khi chặng đầu tiên lên sóng, homestay của gia đình chị Vàng Thị Thông đã rơi vào tình trạng “cháy phòng” cho đến cuối năm, kéo theo lượng đặt phòng tại các cơ sở lưu trú lân cận trong xã tăng từ 30 đến 40%. Du khách tìm về không chỉ để thưởng ngoạn thiên nhiên, mà còn trực tiếp trải nghiệm nếp sống bản địa thông qua các hoạt động cày ruộng, thêu thổ cẩm hay thưởng thức ẩm thực đặc trưng như rau dớn, cá suối nướng.

Tương tự, tại Bến Tre, những thước phim bình dị về nhịp sống miền Tây ở nhà chú thím Chín Cường, từ đi chợ sớm, hái dừa đến làm mật ong đã biến hành trình trên sóng thành những tour du lịch “đắt khách”, thu hút đông đảo du khách từ TP.HCM và các tỉnh phía Bắc.

Bài toán quản trị "hậu hiệu ứng" của truyền hình thực tế

Từ thích thú khi xem chương trình đến quyết định đặt một chuyến đi vẫn là khoảng cách mà các địa phương và đơn vị làm du lịch cần giải quyết. Hiệu ứng truyền thông có thể bùng lên nhanh chóng nhưng không mặc nhiên chuyển thành dòng khách ổn định và chất lượng. Khi lượng khách tăng đột biến, các cơ sở nhỏ lẻ dễ rơi vào tình trạng quá tải về lưu trú, thiếu hướng dẫn viên, rác thải và áp lực lên môi trường gia tăng.

Vì vậy, địa phương cần chủ động chuẩn bị từ trước khi chương trình phát sóng: hoàn thiện không gian đón khách, bảo đảm vệ sinh và an toàn, nâng cao kỹ năng phục vụ, đào tạo nhân lực làm du lịch cộng đồng, ban hành quy tắc ứng xử đối với du khách.

Doanh nghiệp lữ hành cũng cần tham gia từ sớm để khảo sát nhu cầu, thiết kế chương trình trải nghiệm, tránh tình trạng đầu tư theo phong trào nhưng khó duy trì hoạt động. Bên cạnh đó, theo dõi các chỉ số thực chất như lượt lưu trú, doanh thu và mức độ hài lòng của du khách, thay vì chỉ dựa vào độ nóng trên mạng xã hội.

Phát triển du lịch gắn với bản sắc và sinh kế bền vững

Truyền hình thực tế chỉ thực sự phát huy giá trị khi văn hóa bản địa được đặt ở vị trí trung tâm, không bị biến thành “phông nền” cho các thử thách giải trí. Để “cầu nối” này bền vững, các địa phương cần quán triệt ba yêu cầu.

Thứ nhất, câu chuyện văn hóa phải được kể chân thực và tôn trọng cộng đồng. Văn hóa bản địa cần được truyền tải đúng và đủ, với sự tham gia trực tiếp của chính người dân. Đơn cử, ở chặng “Bản Liền - Ngày trở về”, phong tục của người Tày hiện lên tự nhiên qua việc nghệ sĩ cùng bà con lợp mái nhà bằng lá cọ. Ngược lại, nếu dàn dựng quá đà, chương trình sẽ đánh mất điều khán giả tìm kiếm nhất: sự nguyên bản của đời sống làng bản.

Thứ hai, chuẩn bị đồng bộ hạ tầng, nhân lực và liên kết thị trường trước khi đón dòng khách tăng nhanh. Địa phương cần kết nối vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, làng nghề, điểm tham quan, dịch vụ ăn uống và lưu trú thành những hành trình hoàn chỉnh. Đi kèm với đó là cam kết rõ ràng về chất lượng dịch vụ, trách nhiệm và cơ chế phân chia lợi ích giữa các bên. Thực tế tại Bản Liền cho thấy homestay có thể “cháy phòng” chỉ sau một chặng phát sóng. Vì vậy, năng lực đón khách phải được tính toán từ trước, không thể chờ hiệu ứng xảy ra rồi mới xoay xở.

Thứ ba, bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Người dân cần được tham gia vào quá trình xây dựng và cung cấp sản phẩm, thay vì chỉ đứng ngoài nhìn khách đến rồi đi. Khi có thu nhập trực tiếp từ homestay, ẩm thực, nông sản OCOP hay hướng dẫn trải nghiệm, nguồn lợi từ du lịch sẽ lan tỏa rộng hơn trong cộng đồng. Đồng thời, khi sinh kế gắn với tài nguyên du lịch, người dân sẽ có thêm động lực cùng chính quyền bảo vệ cảnh quan, môi trường và những giá trị văn hóa mà cộng đồng đang sở hữu.

Truyền hình thực tế không thể thay thế quy hoạch và đầu tư bài bản cho điểm đến. Dù vậy, khi được thực hiện tử tế, tôn trọng văn hóa bản địa và gắn với lợi ích cộng đồng, đây là kênh truyền thông hiệu quả để vùng miền đến gần khán giả, và khán giả đến gần vùng miền hơn. Hiệu quả không thể chỉ đo bằng số lượt khách. Một điểm đến thành công là nơi du khách muốn quay lại, người dân gia tăng sinh kế và văn hóa được gìn giữ nguyên vẹn./.

Tài liệu tham khảo:

[1] Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2026), Việt Nam đón trên 17,7 triệu khách quốc tế trong 9 tháng, đạt gần 71% kế hoạch cả năm, https://vietnamtourism.gov.vn/printer/68573?type=1, truy cập ngày 19/10/2026.

[2] Anh Trúc (2026), “Gia đình Haha” trở lại với khán giả truyền hình, Báo Dân tộc và Phát triển, https://dantocphattrien.vietnamnet.vn/gia-dinh-haha-tro-lai-voi-khan-gia-truyen-hinh-72676.html, truy cập ngày 19/10/2026.

[3] VTV (2026), Quán nhà Haha - Hành trình mới về ẩm thực và bản sắc Việt ở các vùng miền, https://vtv.vn/quan-nha-haha-hanh-trinh-moi-ve-am-thuc-va-ban-sac-viet-o-cac-vung-mien-100261006220408904.htm, truy cập ngày 19/10/2026.

GL