Hưng Yên đưa di sản vào không gian số
Với 3.716 di tích lịch sử - văn hóa và 1.152 lễ hội truyền thống, Hưng Yên đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản. Từ số hóa hiện vật, tham quan di tích bằng công nghệ thực tế ảo đến xây dựng cơ sở dữ liệu và các nền tảng dùng chung, tỉnh từng bước mở rộng khả năng tiếp cận di sản, tạo động lực phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.
Đưa di sản đến gần hơn với công chúng
Không cần trực tiếp đến Bảo tàng, người dân và du khách vẫn có thể tìm hiểu các bảo vật quốc gia, bộ sưu tập và hiện vật quý của Hưng Yên thông qua website baotanghungyen.vn. Với điện thoại thông minh hoặc máy tính kết nối internet, người xem có thể khám phá hiện vật qua hình ảnh trực quan và thông tin thuyết minh đi kèm.
Đến nay, Bảo tàng tỉnh đã số hóa hơn 250 hiện vật, trong đó có 5 bảo vật quốc gia; xây dựng tour tham quan 3D và ứng dụng mã QR để giới thiệu hiện vật. Một số hiện vật tiêu biểu như trống đồng Động Xá, quan tài thời kỳ văn hóa Đông Sơn, tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, bệ tượng Phật đá hoa sen ở chùa Hương Lãng... được giới thiệu bằng hình ảnh trực quan và thuyết minh nhiều ngôn ngữ.
Theo ông Vũ Nguyên Lý, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh, ứng dụng công nghệ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh khối lượng tài liệu, hiện vật lớn. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tin số hóa, hướng tới phát triển bảo tàng ảo, triển lãm số và ứng dụng công nghệ thực tế ảo.
Công nghệ số cũng đang được đưa đến các di tích. Tại đền An Lạc, xã Việt Tiến - di tích cấp quốc gia thờ Phụ quốc Thái úy Đỗ Anh Vũ dưới triều Lý - mô hình tham quan bằng công nghệ thực tế ảo VR360 cho phép người dân, du khách quan sát không gian 360 độ, thay đổi góc nhìn và tìm hiểu kiến trúc tòa tiền tế, hậu cung, lăng mộ thông qua thiết bị thông minh.
Việc trải nghiệm VR360 giúp du khách có thêm góc nhìn về quy mô và vẻ đẹp của ngôi đền, dù đã tham quan trực tiếp. Hình thức này góp phần giúp người dân thuận tiện hơn trong tìm hiểu và lan tỏa giá trị di sản quê hương.
Đến nay, toàn tỉnh đã số hóa 66 di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt và cấp quốc gia, cùng 120 di tích cấp tỉnh bằng các hình thức như VR360, mã QR và những công cụ số khác.
Xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa số
Hưng Yên hiện có 3.716 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 6 di tích, cụm di tích quốc gia đặc biệt và 284 di tích, cụm di tích cấp quốc gia; 12 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia. Tỉnh còn có 1.152 lễ hội truyền thống, trong đó 20 lễ hội thuộc Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nguồn tài nguyên phong phú này vừa là lợi thế phát triển văn hóa, du lịch, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới công tác quản lý, kiểm kê và lưu trữ di sản.
Ngày 24/8/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 330/KH-UBND về triển khai hạ tầng văn hóa số trên địa bàn. Kế hoạch xác định dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ, đổi mới sáng tạo là động lực và các giá trị văn hóa truyền thống là cốt lõi.
Tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu số hóa 100% di tích; riêng năm 2026, hoàn thành số hóa 100% di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt, cấp quốc gia và 100% di sản văn hóa phi vật thể trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu số, ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo, thuyết minh tự động, mã QR và bản đồ số trong quản lý, bảo tồn, quảng bá di sản.
Những kết quả triển khai bước đầu tạo nền tảng cho kế hoạch này. Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoàn thành tích hợp Cổng Du lịch thông minh, lắp đặt 12 bảng QR tại các khu, điểm du lịch và số hóa 13 khu, điểm du lịch. Bản đồ số du lịch Hưng Yên cũng đã được đưa vào khai thác, tích hợp thông tin về di tích, lễ hội và các điểm đến.
Trên cơ sở đó, tỉnh định hướng phát triển thư viện số, bảo tàng số, hệ thống di sản số và nền tảng nghệ thuật biểu diễn trực tuyến; đồng thời ứng dụng 5G, Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và kết nối nhằm phục vụ quản lý nhà nước, kiểm kê di sản, nghiên cứu, học tập và nhu cầu tra cứu của người dân, doanh nghiệp.
Đáng chú ý, việc xây dựng dữ liệu văn hóa không chỉ dựa vào cơ quan quản lý. Kế hoạch khuyến khích người dân cung cấp tư liệu, hình ảnh, hiện vật và chia sẻ các giá trị văn hóa truyền thống trên nền tảng số. Các dữ liệu phù hợp được công khai để phục vụ nghiên cứu, giáo dục, quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển sản phẩm văn hóa theo quy định.
Khai thác giá trị di sản trên môi trường số
Số hóa di sản không chỉ nhằm lưu trữ, bảo tồn mà còn mở rộng khả năng khai thác dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong lĩnh vực du lịch, mã QR, bản đồ số, thuyết minh tự động và công nghệ thực tế ảo giúp du khách chủ động tìm hiểu thông tin, tiếp cận di tích theo nhiều cách thức khác nhau. Các nền tảng số cũng tạo điều kiện kết nối thông tin về lịch sử, lễ hội, làng nghề và điểm đến, hỗ trợ quảng bá hình ảnh Hưng Yên.
Theo định hướng của tỉnh, các chuyên trang, chuyên mục, phóng sự và phim tài liệu về lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, nghề truyền thống sẽ tiếp tục được phát triển trên cổng thông tin điện tử và các nền tảng số. Hưng Yên đồng thời khuyến khích sáng tạo nội dung số về di sản, tăng cường kết nối dữ liệu văn hóa với hệ thống dữ liệu quốc gia, hướng tới hình thành các sản phẩm và thương hiệu văn hóa đặc trưng.
Tỉnh cũng định hướng phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn di sản, du lịch và chuyển đổi số; xây dựng mô hình thư viện mở, chương trình văn hóa đọc và tủ sách cộng đồng tại khu vực đô thị, nông thôn. Qua đó, người dân có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, tham gia đời sống văn hóa và khai thác các sản phẩm văn hóa trên môi trường số.
Để bảo đảm các nền tảng vận hành ổn định, Kế hoạch chú trọng khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có, tối ưu nguồn lực, khuyến khích xã hội hóa và đa dạng hóa nguồn vốn. Công tác bảo đảm an toàn dữ liệu được triển khai song song với xây dựng hệ thống. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì tham mưu phát triển hạ tầng, cơ sở dữ liệu và nền tảng số; các xã, phường tổ chức triển khai phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số.
Thời gian tới, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục chuẩn hóa, cập nhật, kết nối dữ liệu; nâng cấp hạ tầng công nghệ và đào tạo đội ngũ có chuyên môn về di sản, công nghệ. Cùng với nguồn lực Nhà nước, việc tăng cường phối hợp và huy động nguồn lực xã hội hóa sẽ góp phần mở rộng số hóa, bảo đảm dữ liệu được lưu trữ và khai thác lâu dài.
Từ bảo tàng đến các di tích, công nghệ số đang tạo thêm phương thức bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa tại Hưng Yên. Khi dữ liệu di sản được kết nối với quản lý, giáo dục, du lịch và hoạt động sáng tạo, nguồn tài nguyên văn hóa truyền thống sẽ có thêm cơ hội phát huy giá trị trong đời sống đương đại, đóng góp vào phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa của địa phương./.