Tây Ninh: Hoàn thiện cơ chế chính sách đất đai tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số
Từ hỗ trợ chi phí thủ tục, miễn tiền thuê đất đến giao đất ở, đất sản xuất, Tây Ninh đang từng bước hoàn thiện cơ chế chính sách đất đai nhằm tháo gỡ những khó khăn về tư liệu sản xuất, tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.
Từ yêu cầu thu hẹp khoảng cách phát triển
Tây Ninh là tỉnh biên giới, có sự đa dạng về thành phần dân tộc và văn hóa. Theo thông tin được công bố đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh có 17 dân tộc thiểu số với khoảng 36.900 người, gần 13.600 hộ, chiếm khoảng 1,1% dân số toàn tỉnh. Đồng bào các dân tộc cùng sinh sống, lao động và đóng góp vào sự phát triển chung của địa phương, đồng thời tạo nên những nét văn hóa đặc sắc của vùng đất biên giới [1].
Những năm qua, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số tại Tây Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, sự phát triển của hạ tầng và việc triển khai các chương trình, dự án hỗ trợ. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, một bộ phận người dân vẫn gặp khó khăn về điều kiện sản xuất, khả năng tiếp cận đất đai, nguồn vốn và các dịch vụ xã hội.
Đặc biệt, đối với các hộ nghèo, hộ cận nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số, việc thiếu đất ở hoặc đất sản xuất có thể trở thành một trong những rào cản lớn đối với quá trình ổn định và vươn lên thoát nghèo. Trong nền kinh tế nông thôn, đất không chỉ là nơi cư trú mà còn là tư liệu sản xuất cơ bản, tạo điều kiện để người dân phát triển nông nghiệp, kinh doanh và từng bước cải thiện thu nhập.
Bên cạnh vấn đề quỹ đất, chi phí liên quan đến các thủ tục đất đai như đo đạc, cấp giấy chứng nhận, chuyển mục đích sử dụng đất, tách thửa hoặc hợp thửa cũng có thể trở thành gánh nặng đối với những hộ gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế. Vì vậy, hỗ trợ đất đai không đơn thuần là giao thêm diện tích đất cho người dân, mà cần được nhìn nhận như một hệ thống chính sách tổng thể, bao gồm cả việc hỗ trợ tiếp cận đất, giảm chi phí thủ tục và tạo điều kiện sử dụng đất hiệu quả.
Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu phát triển bao trùm của Tây Ninh trong giai đoạn mới. Theo định hướng thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực, từng bước nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số, gắn phát triển kinh tế với giảm nghèo bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới [2].
Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số
Một dấu mốc quan trọng trong chính sách đất đai của tỉnh là việc HĐND tỉnh Tây Ninh ban hành Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 10/12/2025 quy định chính sách hỗ trợ về đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn tỉnh (Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2026).
Chính sách hướng tới các cá nhân là người dân tộc thiểu số đang sinh sống và thường trú trên địa bàn tỉnh, đồng thời xác định nguyên tắc thực hiện phải bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, công bằng và đúng đối tượng. Người được hỗ trợ phải có văn bản đề nghị và cam kết sử dụng đất đúng mục đích. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm chính sách đến đúng người có nhu cầu thực sự, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong quá trình quản lý và sử dụng đất.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị quyết là chính sách hỗ trợ kinh phí đo đạc, phí và lệ phí liên quan đến các thủ tục đất đai. Theo quy định, người dân tộc thiểu số sinh sống và thường trú tại các xã khu vực biên giới được hỗ trợ 100% kinh phí đo đạc khi thực hiện một số thủ tục như Nhà nước giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất hoặc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu. Trường hợp thực hiện lần thứ hai tại địa bàn biên giới hoặc người dân tộc thiểu số tại các xã, phường khác thực hiện các thủ tục thuộc diện quy định thì được hỗ trợ 50% kinh phí đo đạc.
Bên cạnh đó, tỉnh thực hiện hỗ trợ 100% phí, lệ phí đối với người dân tộc thiểu số thường trú trên địa bàn khi thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, tách thửa hoặc hợp thửa. Chính sách này có ý nghĩa thiết thực trong việc giảm bớt chi phí hành chính, giúp người dân có điều kiện hoàn thiện hồ sơ pháp lý về đất đai và sử dụng tài sản đất đai hiệu quả hơn.
Có thể thấy, việc hỗ trợ các chi phí tưởng chừng mang tính thủ tục lại có ý nghĩa không nhỏ đối với người dân có thu nhập thấp. Khi các khoản chi phí được giảm bớt, khả năng tiếp cận các chính sách đất đai sẽ được mở rộng, đồng thời hạn chế tình trạng người dân ngại thực hiện các thủ tục cần thiết do khó khăn về kinh phí.
Đến tạo điều kiện hình thành sinh kế
Không chỉ dừng ở hỗ trợ chi phí, chính sách của Tây Ninh còn hướng tới việc tạo điều kiện về quỹ đất phục vụ hoạt động sản xuất và kinh doanh.
Theo Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND, cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo đang sinh sống và thường trú trên địa bàn tỉnh thuộc đối tượng quy định được cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất trong một số trường hợp. Đối với đất thuê để sản xuất nông nghiệp hoặc hoạt động kinh doanh, người thuê được miễn tiền thuê đất trong toàn bộ thời hạn thuê, với thời gian thuê không quá 10 năm.
Về hạn mức, đất thuê phục vụ hoạt động sản xuất nông nghiệp không quá 1.000 m², trong khi diện tích phục vụ hoạt động kinh doanh, mua bán không quá 300 m². Chính sách này góp phần tạo thêm cơ hội để người dân tổ chức sản xuất, phát triển kinh doanh nhỏ, từng bước tạo nguồn thu nhập ổn định thay vì chỉ phụ thuộc vào các khoản hỗ trợ mang tính ngắn hạn.
Một nội dung khác là chính sách miễn tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở trong hạn mức giao đất ở đối với các cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc diện áp dụng. Đây là giải pháp góp phần tháo gỡ khó khăn về chỗ ở, đồng thời hỗ trợ quá trình ổn định cuộc sống của người dân.
Từ góc độ phát triển kinh tế - xã hội, những chính sách này thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy hỗ trợ: thay vì chỉ tập trung vào hỗ trợ trực tiếp, Tây Ninh đang tạo điều kiện để người dân có thêm tư liệu và nguồn lực phát triển sinh kế. Khi có đất ở ổn định, người dân có điều kiện an cư; khi có đất sản xuất, cơ hội tạo thu nhập được mở rộng; khi tiếp cận được đất phục vụ kinh doanh, khả năng tham gia vào các hoạt động kinh tế địa phương cũng được nâng lên.
Để cụ thể hóa cơ chế hỗ trợ đất đai, UBND tỉnh Tây Ninh đã ban hành Quyết định số 47/2026/QĐ-UBND ngày 31/3/2026 quy định diện tích giao đất, cho thuê đất để thực hiện chính sách hỗ trợ đối với cá nhân là người dân tộc thiểu số thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh (Quyết định có hiệu lực từ ngày 15/4/2026).
Theo quy định, đối tượng thuộc diện thụ hưởng có thể được giao đất ở với diện tích không quá 100 m²/hộ; giao đất nông nghiệp không quá 1.000 m²/hộ; đồng thời được thuê đất không phải là đất ở để sản xuất, kinh doanh với diện tích không quá 300 m²/hộ và thời hạn thuê không quá 10 năm. Quyết định cũng xác định rõ đối tượng hỗ trợ là những người đã được giao hoặc cho thuê đất nhưng hiện không còn đất ở, thiếu đất ở theo hạn mức quy định; hoặc không còn đất nông nghiệp, hay diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng chưa đạt 50% hạn mức giao đất nông nghiệp của tỉnh. Cách xác định này giúp chính sách tập trung vào những trường hợp thực sự thiếu tư liệu sản xuất hoặc gặp khó khăn về điều kiện cư trú.
Việc quy định cụ thể hạn mức đất hỗ trợ có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức thực hiện. Chính sách vừa tạo cơ hội tiếp cận đất đai cho người dân, vừa bảo đảm việc phân bổ nguồn lực phù hợp với điều kiện quỹ đất của địa phương và yêu cầu quản lý đất đai.
Trong chiến lược phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách đất đai có vai trò đặc biệt bởi đây là nguồn lực gắn trực tiếp với sinh kế và đời sống của người dân. Cách tiếp cận của Tây Ninh cho thấy sự kết hợp giữa hỗ trợ chi phí thủ tục, hỗ trợ tiếp cận đất, miễn các nghĩa vụ tài chính trong một số trường hợp và quy định cụ thể hạn mức đất ở, đất sản xuất, đất kinh doanh.
Những cơ chế này không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số chủ động phát triển kinh tế. Đối với một tỉnh có đặc điểm vùng biên giới và sự đa dạng về cộng đồng dân tộc như Tây Ninh, việc bảo đảm cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển hài hòa giữa các khu vực./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Khải Tường (2026), Vai trò người có uy tín, chức sắc tôn giáo, Báo Tây Ninh, https://baotayninh.vn/vai-tro-nguoi-co-uy-tin-chuc-sac-ton-giao-138065.html
[2] Hoàng Thu (2026), Tây Ninh: Huy động khoảng 17.411 tỷ đồng để thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030, Tạp chí Dân tộc và Tôn giáo, https://dantoctongiao.vn/tay-ninh-huy-dong-khoang-17411-ty-dong-de-thuc-hien-chuong-trinh-mtqg-giai-doan-2026-2030-1782695913575.htm