Không gian số mở thêm cơ hội để đồng bào dân tộc lan tỏa giá trị văn hóa

Công nghệ phục vụ cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hoá

TP.HCM là địa bàn có sự đa dạng về dân tộc, tín ngưỡng và tôn giáo. Thành phố hiện có 53 DTTS sinh sống, với hơn 170.000 hộ, gần 510.000 người và 1.171 người có uy tín trong đồng bào DTTS. Cùng với đó, thành phố có 13 tôn giáo, hơn 3.000 cơ sở thờ tự, khoảng 9.300 chức sắc, gần 4.800 chức việc và hơn 2,8 triệu tín đồ.

Quy mô và sự đa dạng này tạo nên nguồn lực văn hóa phong phú, đồng thời đặt ra yêu cầu về phương thức quản lý, cập nhật dữ liệu, nắm bắt tình hình cơ sở, thực hiện chính sách cũng như bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Tại Hội thảo “Chuyển đổi số (CĐS) trong gìn giữ bản sắc và thúc đẩy phát triển lĩnh vực dân tộc - tôn giáo”, do Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM phối hợp với Hội Tin học TP.HCM, tổ chức ngày 30/9 tại TP.HCM, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP.HCM Lâm Đình Thắng cho rằng, CĐS đối với lĩnh vực đặc thù này không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động quản lý.

Theo ông Lâm Đình Thắng, CĐS cần góp phần thúc đẩy lĩnh vực dân tộc, tôn giáo phát triển, giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và mở rộng cơ hội phát triển cho cộng đồng các dân tộc, nhất là đồng bào DTTS. Quá trình này cần xuất phát từ đặc thù của lĩnh vực, nhu cầu thực tế của từng cộng đồng, từng cơ sở và điều kiện cụ thể của TP.HCM.

Định hướng này cũng được thể hiện qua quan điểm xuyên suốt của ngành: dữ liệu phục vụ quản lý và phát triển; công nghệ phục vụ con người; đổi mới phải gắn với gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa; hiệu quả phục vụ người dân và cộng đồng là thước đo của CĐS.

Ở góc độ bảo tồn, công nghệ số có thể mở ra thêm phương thức lưu giữ và giới thiệu các giá trị văn hóa, lịch sử. Theo ông Bùi Quan Mảnh, việc số hóa các di tích, cơ sở thờ tự, hiện vật và tư liệu văn hóa có thể tạo ra những trải nghiệm tương tác, xây dựng các câu chuyện văn hóa đa ngôn ngữ, lưu trữ tư liệu và đưa nội dung văn hóa lên các nền tảng số.

Quan trọng hơn, công nghệ không nên chỉ được sử dụng để “đưa” văn hóa của cộng đồng lên môi trường số, mà cần tạo điều kiện để chính người dân tham gia vào quá trình bảo tồn và kể câu chuyện của cộng đồng mình. Những người am hiểu phong tục, ngôn ngữ và đời sống địa phương, nếu được trang bị kỹ năng quay phim, xây dựng nội dung và sử dụng nền tảng số, có thể trở thành những “đại sứ văn hóa”, trực tiếp giới thiệu văn hóa, sản phẩm bản địa, du lịch và sinh kế của cộng đồng.

Từ những việc gần gũi, chuyển đổi số đi vào đời sống

Một ví dụ cho cách CĐS đi vào đời sống cộng đồng là tại Thánh đường Masjid Al Jamia’, phường Chợ Lớn. Với cộng đồng Chăm tại đây, CĐS bắt đầu từ những việc rất gần gũi như sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận các ứng dụng số và kết nối thông tin trong cộng đồng.

Ông M. Mohamed Amine, Chánh Văn phòng Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo TP.HCM, Trưởng Ban Quản trị Thánh đường, cho biết Ban Quản trị đã vận động tín đồ tham gia các hoạt động CĐS, đồng thời khuyến khích người trẻ hướng dẫn ông bà, cha mẹ sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng “Công dân số TP Hồ Chí Minh” và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID.

Thực tế cho thấy một bộ phận người lớn tuổi còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ. Vì vậy, sự hỗ trợ của thế hệ trẻ ngay trong từng gia đình trở thành cách thức phù hợp để đưa kỹ năng số đến gần hơn với cộng đồng.

Cùng với đó, cộng đồng Chăm tại Thánh đường Masjid Al Jamia’ sử dụng các nhóm Zalo để trao đổi, phối hợp công việc và truyền tải thông tin. Những chủ trương, thông báo từ chính quyền địa phương có thể được đưa vào nhóm để nhanh chóng tiếp cận tín đồ và các gia đình trong cộng đồng.

Cách làm này cho thấy CĐS không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống công nghệ phức tạp. Khi công nghệ được lựa chọn từ nhu cầu thực tế, phù hợp với khả năng tiếp cận của từng nhóm người, đặc biệt là người lớn tuổi, nó có thể trở thành công cụ hỗ trợ kết nối cộng đồng và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin.

Ông Vũ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Tin học TP.HCM, cho rằng việc số hóa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của từng cơ sở, từng cộng đồng. Dữ liệu số không chỉ cần trả lời địa điểm ở đâu, mà còn phải giúp người dùng hiểu được giá trị, câu chuyện lịch sử, văn hóa và trải nghiệm gắn với mỗi điểm đến.

Trong khi đó, ông Bùi Quan Mảnh cho rằng khi chính những người am hiểu văn hóa địa phương được tham gia sản xuất nội dung số, đồng bào các dân tộc sẽ không chỉ là nhân vật xuất hiện trong các sản phẩm truyền thông mà trở thành chủ thể bảo tồn và quảng bá văn hóa. Từ đó, các giá trị văn hóa có thể được kết nối với giới thiệu sản phẩm bản địa, phát triển du lịch và tạo sinh kế cho cộng đồng.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu đặt ra đối với CĐS trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo: công nghệ phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, phù hợp với đặc thù từng cộng đồng và tạo ra giá trị cụ thể cho người dân.

Với cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, CĐS được kỳ vọng sẽ mở thêm không gian để các cộng đồng dân tộc, tôn giáo chủ động lưu giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc và kể câu chuyện của chính mình. Đây không chỉ là giải pháp góp phần bảo tồn các giá trị trước nguy cơ mai một, mà còn có thể tạo thêm cơ hội kết nối, quảng bá và phát triển sinh kế từ những giá trị văn hóa sẵn có.

Để CĐS thực sự đi vào đời sống, các giải pháp cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, có tính khả thi và phù hợp với đặc điểm của từng cộng đồng. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, cộng đồng dân tộc, tôn giáo, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ sẽ là yếu tố quan trọng để hình thành những cách làm thiết thực, trong đó hiệu quả phục vụ người dân và cộng đồng cần được xem là thước đo cuối cùng./.

Kiều Anh