Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững

Hội thảo và Triển lãm Tài chính số Việt Nam 2026 (Vietnam Digital Finance - VDF 2026) chính thức khai mạc sáng ngày 24/9 tại Hà Nội với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững". Sự kiện do Bộ Tài chính chủ trì, Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) cùng IEC đồng tổ chức, đánh dấu lần thứ 4 sự kiện được triển khai, nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính và ngân hàng tại Việt Nam.

Việc tổ chức VDF 2026 nhằm tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, chuyên gia, doanh nghiệp tài chính và doanh nghiệp công nghệ trao đổi về xu hướng phát triển mới, mô hình quản trị tiên tiến, kinh nghiệm quốc tế và giải pháp công nghệ hiện đại phục vụ chuyển đổi số (CĐS) ngành Tài chính.

Thông qua sự kiện, Bộ Tài chính kỳ vọng tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác giữa khu vực công với khu vực tư nhân, góp phần thực hiện các mục tiêu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Chuyển đổi số ngành Tài chính: Từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu và AI

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và CĐS (Bộ Tài chính) Nguyễn Việt Hà cho biết, CĐS ngành Tài chính đang bước sang một giai đoạn phát triển mới.

“Nếu trước đây chúng ta tập trung nhiều vào số hóa quy trình, xây dựng hệ thống và đưa dịch vụ lên môi trường số, thì giai đoạn 2026 - 2030 đòi hỏi phải tiến thêm một bước: lấy dữ liệu làm nguồn lực, lấy kết nối và chia sẻ làm phương thức, lấy trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số làm công cụ, lấy hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo”, Cục trưởng Nguyễn Việt Hà nhấn mạnh.

Theo Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và CĐS, Bộ Tài chính, 4 chuyển đổi lớn mà ngành Tài chính cần tập trung trong giai đoạn tới.

Một là, chuyển từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu. Ngành Tài chính đang quản lý một không gian dữ liệu rất lớn, trải rộng trên các lĩnh vực ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, tài sản công, doanh nghiệp, đầu tư, thống kê, bảo hiểm xã hội và nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, điều quan trọng là dữ liệu phải thực sự trở thành tài sản và nguồn lực phục vụ phân tích, dự báo, hoạch định chính sách và ra quyết định.

Hai là, chuyển từ ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI của toàn ngành. Tuy nhiên, với đặc thù của ngành Tài chính, chúng ta không chạy theo công nghệ bằng mọi giá. AI phải giải quyết được bài toán thực tế, tạo ra hiệu quả có thể đo lường và được triển khai trên nền dữ liệu tin cậy, có khả năng kiểm soát, giải trình và bảo đảm an toàn.

Ba là, chuyển từ các hệ thống riêng lẻ sang một hệ sinh thái kết nối và liên thông. Giá trị của dữ liệu tăng lên khi được kết nối đúng; giá trị của nền tảng tăng lên khi được dùng chung; và giá trị của CĐS tăng lên khi tạo được sự cộng hưởng giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Do đó, cần thúc đẩy mạnh hơn việc kết nối dữ liệu, quy trình và nền tảng giữa các đơn vị trong ngành Tài chính, với các Bộ, ngành, địa phương và từng bước với hệ sinh thái dịch vụ tài chính.

Bốn là, chuyển từ “an toàn đi sau” sang “an toàn ngay từ thiết kế”. Kết nối càng rộng, dữ liệu được khai thác càng nhiều và AI được ứng dụng càng sâu thì yêu cầu về an toàn, an ninh mạng càng phải được đặt ở mức cao hơn.

Xây dựng nền tài chính số hiện đại, minh bạch, hiệu quả và an toàn

Trong giai đoạn vừa qua, Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo quan trọng về CĐS, hướng tới xây dựng Chính phủ số, nền kinh tế số, xã hội số và công dân số. CĐS đang bước sang giai đoạn phát triển mới với sự phát triển nhanh của AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số; được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện đại hóa nền quản trị công.

Các chủ trương lớn như Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS quốc gia, Chương trình CĐS quốc gia, Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số, Chiến lược dữ liệu quốc gia, Chiến lược phát triển Chính phủ số cùng nhiều chương trình hành động đang tiếp tục được triển khai, tạo nền tảng phát triển hạ tầng số, dữ liệu số, nền tảng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đang triển khai mạnh mẽ các nhiệm vụ CĐS theo định hướng xây dựng nền tài chính số hiện đại, minh bạch, hiệu quả và an toàn, lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị và ra quyết định. Các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội đang đẩy mạnh ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các công nghệ số tiên tiến.

Tuy nhiên, theo Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Bộ Công an, thực tế triển khai cho thấy việc dữ liệu bị thiếu hoặc không thống nhất làm giảm khả năng đối soát giữa các hệ thống ngân hàng, thuế, bảo hiểm, doanh nghiệp và dữ liệu dân cư. Khi tình trạng này xuất hiện trên hàng triệu bản ghi, đây không còn là những lỗi kỹ thuật đơn lẻ mà trở thành vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính liên thông của toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu. Từ thực tiễn đó, Đại tá Hà Nam Trung cho rằng để xây dựng một hệ sinh thái tài chính số thực sự thông minh, an toàn, kết nối và bền vững, cần tập trung vào 5 định hướng lớn.

Thứ nhất, dữ liệu phải trở thành hạ tầng nền tảng và công cụ phân tích, dự báo, điều hành của hệ sinh thái tài chính số. Trên cơ sở kết nối các nguồn dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm, tín dụng, đầu tư, đất đai, tài sản và dòng vốn theo nguyên tắc "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung", cần từng bước hình thành bức tranh dữ liệu thống nhất về người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế, từ đó xây dựng bộ chỉ số phục vụ chỉ đạo điều hành của Chính phủ, ngành tài chính và các địa phương, từ đó giúp nhận diện sớm xu hướng rủi ro và hỗ trợ ra quyết định. Đồng thời, tạo điều kiện cho doanh nghiệp khai thác dữ liệu, kết quả phân tích theo đúng thẩm quyền để phục vụ đánh giá rủi ro sản phẩm, dịch vụ và giảm chi phí tuân thủ. Khi đó, dữ liệu không chỉ cho biết đã xảy ra điều gì mà giúp dự báo và đưa ra quyết định hành động.

Thứ hai, chuyển từ "có cơ sở dữ liệu" sang "khai thác dữ liệu". Giá trị của một cơ sở dữ liệu không nằm ở số lượng bản ghi lưu trữ mà nằm ở việc dữ liệu đó có thể được truy vấn, đối soát, phân tích, chia sẻ và sử dụng để giải quyết một bài toán thực tế hay không. Với quy mô hàng trăm triệu bản ghi về bảo hiểm, đấu thầu, thông tin tín dụng hiện nay, nếu chỉ dừng ở việc tập hợp dữ liệu thì giá trị đem lại còn hạn chế. Nhưng nếu dữ liệu được định danh, chuẩn hóa và liên kết đúng cách, chúng ta có thể hình thành các mô hình phân tích hoàn toàn mới về sức khỏe doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn, rủi ro tín dụng, hiệu quả đầu tư, hoạt động đấu thầu hay biến động của nền kinh tế.

Thứ ba, phải coi khai thác và tái sử dụng dữ liệu tài chính là một trong những công cụ quan trọng để cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Dữ liệu về đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm, đầu tư, đấu thầu, tài chính và các nghĩa vụ liên quan nếu được kết nối, làm sạch, tái sử dụng hiệu quả có thể thay thế nhiều giấy tờ thành phần hồ sơ, giảm yêu cầu khai báo lặp lại và rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Kết quả cần được đo bằng số giấy tờ thực sự cắt giảm, số trường thông tin không phải khai lại, số thủ tục được xử lý tự động trên cơ sở dữ liệu, qua đó hiện thực hóa nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng" và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Thứ tư, hệ sinh thái tài chính số phải được hình thành trên cơ sở kết nối, khai thác đa nguồn dữ liệu trong mô hình an toàn, có kiểm soát. Nguồn dữ liệu không chỉ gồm dữ liệu công của cơ quan nhà nước và dữ liệu tài chính ngân hàng, mà còn bao gồm dữ liệu mở, dữ liệu của doanh nghiệp, dữ liệu tư, dữ liệu được cung cấp thông qua các sàn dữ liệu chuyên ngành, sàn dữ liệu quốc gia. Việc kết nối các nguồn dữ liệu này trên cơ sở đúng pháp luật, đúng mục đích và đúng thẩm quyền sẽ giúp các tổ chức tài chính xác minh khách hàng, đánh giá rủi ro phát triển sản phẩm dịch vụ mới, đồng thời cung cấp thêm các chỉ báo phục vụ quản lý, phân tích và điều hành kinh tế. Trọng tâm là hình thành cơ chế để dữ liệu có thể được kết nối, lưu chuyển, khai thác và đảm bảo giá trị giữa các chủ thể một cách an toàn, minh bạch và có kiểm soát thay vì tập trung toàn bộ dữ liệu vào một nơi.

Thứ năm, an ninh, an toàn, quản lý, giám sát và kiểm toán dữ liệu phải được thiết kế ngay từ đầu và xuyên suốt toàn bộ vòng đời dữ liệu. Đối với lĩnh vực tài chính ngân hàng, cần phát huy vai trò của hệ thống quản lý, giám sát và kiểm toán dữ liệu của Trung tâm Dữ liệu Quốc gia để theo dõi, đánh giá chất lượng dữ liệu, kiểm soát việc kết nối, chia sẻ, khai thác, bảo đảm xác định rõ ai truy cập, truy cập dữ liệu gì, vào thời điểm nào, phục vụ mục đích gì, đồng thời có khả năng kiểm tra, truy nguyên và xác định trách nhiệm khi phát sinh bất thường. Cùng với đó, cần ứng dụng dữ liệu lớn và AI để cảnh báo sớm truy cập bất thường, gian lận tài chính, giả mạo danh tính, gian lận thuế, rửa tiền và các hành vi vi phạm khác.

"Vấn đề trọng tâm trong giai đoạn tới không còn là có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có đủ chất lượng, có liên thông và tạo ra giá trị thực tế hay không. Trung tâm Dữ liệu Quốc gia sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức tài chính, ngân hàng và doanh nghiệp để thúc đẩy chuẩn hóa, làm sạch, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu, phục vụ trực tiếp quản lý điều hành và phát triển các dịch vụ tài chính số", Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Bộ Công an nhấn mạnh.

VDF 2026 tập trung vào dữ liệu và AI

VDF 2026 gồm phiên toàn thể vào buổi sáng, 2 chuyên đề diễn ra song song vào buổi chiều và hoạt động triển lãm công nghệ xuyên suốt sự kiện. Chương trình tập trung vào những vấn đề đang đặt ra đối với CĐS ngành Tài chính, từ xây dựng dữ liệu sẵn sàng cho AI, phát triển AI đáng tin cậy, Agentic AI đến ứng dụng AI và dữ liệu trong quản trị tài chính công và phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính.

Phiên toàn thể tập trung vào kế hoạch CĐS giai đoạn 2026 - 2030; nền tảng cho AI đáng tin cậy, Agentic AI và tương lai của hệ sinh thái tài chính số thông minh; xây dựng dữ liệu sẵn sàng cho AI, từ quản trị đến khai thác giá trị. Phiên toàn thể cũng có tọa đàm giữa đại diện Bộ Tài chính, doanh nghiệp và chuyên gia công nghệ về các định hướng, giải pháp thúc đẩy CĐS ngành Tài chính trong giai đoạn mới.

Buổi chiều, 2 chuyên đề được tổ chức song song. Chuyên đề “Kiến tạo tài chính công thông minh thông qua dữ liệu và AI” tập trung vào kết nối dữ liệu liên ngành giữa Thuế - Kho bạc - Hải quan và các đơn vị liên quan; ứng dụng AI trong phân tích thuế; giám sát giao dịch thời gian thực; bảo hiểm xã hội số; nền tảng đám mây an toàn và các giải pháp ngăn ngừa mất dữ liệu (DLP). Chuyên đề “Phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính trong kỷ nguyên AI” tập trung vào CĐS từ chiến lược đến hành động, an toàn dữ liệu, triển khai AI quy mô lớn, quản trị dữ liệu, bảo vệ dữ liệu khách hàng và mô hình vận hành mới cho ngành dịch vụ tài chính.

Song song với chương trình hội thảo, khu triển lãm VDF 2026 giới thiệu các giải pháp công nghệ mới về tài chính số, dữ liệu, AI, an toàn thông tin, điện toán đám mây và tự động hóa nghiệp vụ tài chính công, tạo cơ hội để doanh nghiệp trình diễn công nghệ, kết nối với các cơ quan, tổ chức và tìm kiếm cơ hội ứng dụng vào thực tiễn quản lý, điều hành tài chính công./.

Ngọc Diệp