Xã hội số: Nhận diện những biến đổi xã hội trong kỷ nguyên số

Xã hội số đặt con người trước những thay đổi mới

Phát biểu khai mạc, TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho rằng công nghệ số đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang trở thành một phần của môi trường sống, hạ tầng xã hội và năng lực phát triển quốc gia. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của phát triển đất nước.

Theo TS. Đinh Thị Mai, xã hội số tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản trị, tăng tính minh bạch và chất lượng phục vụ người dân. Tuy nhiên, quá trình này cũng làm xuất hiện những vấn đề mới về biến đổi xã hội và con người, trong đó có nguy cơ hình thành các dạng bất bình đẳng mới. Vì vậy, nghiên cứu xã hội số cần được tiếp cận toàn diện, lấy con người làm trung tâm.

TS. Đinh Thị Mai đề nghị tập trung nghiên cứu các thiết chế, nhóm xã hội và đời sống con người trong môi trường số; đồng thời quan tâm đến quản trị xã hội số, sử dụng dữ liệu có trách nhiệm, bảo vệ quyền riêng tư, an ninh con người và các giá trị nền tảng của xã hội.

Đối với Viện Xã hội học và Tâm lý học, cần xây dựng xã hội số thành hướng nghiên cứu dài hạn, gắn lý luận với thực tiễn, dự báo biến đổi xã hội và tư vấn chính sách. Các trọng tâm gồm nghiên cứu quản trị, xây dựng cơ sở dữ liệu và công cụ đo lường xã hội số; đồng thời làm rõ những vấn đề như bất bình đẳng số, niềm tin số, an toàn, đạo đức, năng lực số và khả năng thích ứng của các nhóm xã hội.

Xã hội số không chỉ là câu chuyện công nghệ

PGS. TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, nhận định chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị, học tập, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội. Xã hội số không còn là xu hướng dự báo mà đã trở thành thực tiễn phát triển ở Việt Nam và trên thế giới.

Tuy nhiên, theo PGS. TS. Chu Văn Tuấn, xã hội số trước hết là câu chuyện về con người và các quan hệ xã hội, không chỉ về công nghệ. Những vấn đề như bất bình đẳng số, an toàn, quyền riêng tư dữ liệu, cùng những thay đổi trong quan hệ xã hội, lối sống, gia đình và cộng đồng cần được nhận diện và nghiên cứu đầy đủ.

Từ góc nhìn này, Hội thảo hướng tới bổ sung cơ sở lý luận, nhận diện các vấn đề phát sinh trong quá trình hình thành và phát triển xã hội số ở Việt Nam.

Cần xây dựng xã hội số nhanh, bền vững và nhân văn

PGS. TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, cho rằng cần nghiên cứu xã hội số như một vấn đề xã hội, thay vì chỉ nhìn nhận dưới góc độ công nghệ. Trọng tâm là những thay đổi trong đời sống, quan hệ xã hội, phương thức tương tác và sự tham gia của các chủ thể trong môi trường số.

Theo PGS. TS. Vũ Trọng Lâm, cần phân biệt xã hội số với các khái niệm như chuyển đổi số, kinh tế số, chính phủ số và công dân số. Xã hội số có phạm vi rộng hơn, bao quát những biến đổi của đời sống và các quan hệ xã hội khi công nghệ số ngày càng hiện diện sâu rộng.

Sự phát triển của xã hội số mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, tri thức và dịch vụ; tạo ra phương thức mới trong học tập, lao động, kinh doanh; đồng thời tăng cường kết nối giữa cá nhân, tổ chức và cộng đồng.

Quá trình này cũng đặt ra những thách thức về dữ liệu, quyền riêng tư, an toàn thông tin, trách nhiệm trên môi trường số và tác động của trí tuệ nhân tạo đối với đời sống xã hội.

“Xây dựng xã hội số không chỉ là tăng cường ứng dụng công nghệ mà hướng tới sử dụng công nghệ để phát triển tốt hơn, quản trị hiệu quả hơn và mở rộng cơ hội cho con người. Đây cũng là yêu cầu đặt con người ở vị trí trung tâm, đồng thời tiếp cận xã hội số từ các phương diện con người, quan hệ xã hội, thể chế và quản trị”, PGS. TS. Vũ Trọng Lâm nhấn mạnh.

Hội thảo nhận được 9 tham luận, chia thành 02 phiên thảo luận. Các ý kiến tại Hội thảo đồng thời gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ quyền và lợi ích của người dân, bảo đảm an toàn thông tin trong môi trường số./.

TT