Khoa học, công nghệ mở hướng nâng tầm giá trị Sâm Lai Châu

Bắt đầu từ nguồn gen và chất lượng giống

Phát biểu tại Hội thảo, ông Hà Quang Trung, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, cho biết địa phương có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển các loại dược liệu quý, trong đó Sâm Lai Châu là nguồn tài nguyên có giá trị khoa học, kinh tế và đặc trưng của địa phương.

Theo lãnh đạo tỉnh, thời gian tới cần tiếp tục huy động các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để xác định hướng phát triển phù hợp. Trọng tâm là bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống, xây dựng vùng nguyên liệu, hoàn thiện quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, chế biến sâu và phát triển thị trường.

PGS. TS. Nguyễn Văn Tập, Ủy viên Ban Dược liệu và Danh pháp Hội đồng Dược điển và Dược thư Việt Nam, cho rằng xác định, đánh giá và bảo tồn nguồn gen là cơ sở để chuẩn hóa giống, xây dựng vườn giống gốc, phát triển vùng nguyên liệu và kiểm soát chất lượng Sâm Lai Châu.

Các ý kiến tại Hội thảo cũng nhấn mạnh, phát triển Sâm Lai Châu cần bắt đầu từ nguồn giống có chất lượng và kiểm soát được nguồn gốc, thay vì chỉ mở rộng diện tích trồng. Việc xây dựng ngân hàng gen, ngân hàng giống và hệ thống dữ liệu về nguồn gen cần được chú trọng để bảo đảm chất lượng khi nhân rộng vùng nguyên liệu.

Từ nguồn gen đến sản phẩm giá trị cao

Theo PGS. TS. Phạm Xuân Đà, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, để nâng cao sức cạnh tranh của Sâm Lai Châu cần một chuỗi phát triển liên tục từ nguồn gen, tiêu chuẩn chất lượng, đặc trưng hóa học đến công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu.

Trong đó, cơ sở dữ liệu và Atlas hóa học có thể cung cấp thêm căn cứ khoa học cho việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát chất lượng nguyên liệu. Kết nối dữ liệu khoa học với công nghệ chế biến sẽ tạo điều kiện phát triển các sản phẩm có hàm lượng khoa học, công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

TS. Phạm Hà Thanh Tùng, Viện Nghiên cứu Sâm và Dược liệu Việt Nam, đề cập yêu cầu chuẩn hóa Sâm Lai Châu dưới góc độ chuyên môn, kỹ thuật và dược điển. Đây là cơ sở để xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng và thống nhất trong kiểm nghiệm nguyên liệu, sản phẩm.

Đẩy mạnh nghiên cứu và chế biến sâu

Hội thảo cũng dành nhiều nội dung trao đổi về khả năng phát triển Sâm Lai Châu thành các sản phẩm dược liệu và thuốc cổ truyền.

ThS. Nguyễn Đăng Lâm, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế, trình bày định hướng phát triển công nghiệp dược liệu và thuốc cổ truyền. Theo đó, giá trị của Sâm Lai Châu cần tiếp tục được nghiên cứu, khai thác theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao hàm lượng khoa học và công nghệ, đồng thời bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn và hiệu quả.

Tại Hội thảo, một số hướng nghiên cứu về chế phẩm Sâm Lai Châu cũng được giới thiệu, trong đó có nghiên cứu chế phẩm bào chế theo phương pháp “cửu chưng cửu sái” và đánh giá các nhóm hoạt chất RG3, RG5, RK1, RD. Các hướng nghiên cứu này cần tiếp tục được kiểm chứng bằng các nghiên cứu chuyên sâu trước khi chuyển hóa thành sản phẩm ứng dụng rộng rãi.

Gắn phát triển Sâm Lai Châu với bảo vệ rừng và sinh kế

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn TH, cho rằng phát triển Sâm Lai Châu cần tận dụng lợi thế đặc hữu của địa phương, đồng thời gắn với bảo tồn rừng, bảo vệ hệ sinh thái và tạo sinh kế cho người dân.

Theo đó, vùng trồng sâm có thể hình thành mối liên kết giữa phát triển sản xuất, bảo vệ rừng, tạo sinh kế và nâng cao giá trị tài nguyên. Doanh nghiệp cần được khuyến khích tham gia đầu tư, chế biến sâu, đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm mới.

Một nội dung khác được đề cập là phát triển Sâm Lai Châu tại khu vực biên giới gắn với sinh kế của đồng bào các dân tộc. Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu chia sẻ về mô hình đồng hành cùng người dân phát triển kinh tế thông qua trồng sâm gắn với bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới.

Lấy nghiên cứu khoa học và công nghệ làm nền tảng cho quá trình bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị sản phẩm

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đề nghị Lai Châu tiếp tục làm rõ tiềm năng, giá trị và đặc tính của Sâm Lai Châu, lấy nghiên cứu khoa học và công nghệ làm nền tảng cho quá trình bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo Thứ trưởng, địa phương cần tăng cường nghiên cứu, công bố các kết quả khoa học về nguồn gen, giá trị dược liệu và đặc trưng hóa học của Sâm Lai Châu; đồng thời xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ giống, vùng trồng đến chế biến và sản phẩm cuối cùng.

Cùng với đó, cần thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân, khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu, chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới và xây dựng thị trường.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, nguồn giống, chất lượng và truy xuất nguồn gốc, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản trị chuỗi giá trị.

Để bảo đảm tính đồng bộ, các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cần được triển khai theo lộ trình, có trọng tâm, gắn kết quả nghiên cứu với khả năng ứng dụng và phát triển sản phẩm.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề nghị Lai Châu tiếp tục đánh giá quá trình thực hiện các chủ trương, chính sách về phát triển Sâm Lai Châu; làm rõ kết quả, khó khăn và yêu cầu trong giai đoạn tiếp theo.

Trong đó, cần ưu tiên chuẩn hóa giống, vùng trồng và quy trình sản xuất; từng bước hình thành ngân hàng gen, ngân hàng giống; tăng giá trị sản phẩm thông qua nghiên cứu, chế biến sâu và thu hút doanh nghiệp. Đồng thời, các sản phẩm đưa ra thị trường phải được kiểm chứng về nguồn gốc, thành phần và chất lượng, tránh nhầm lẫn với các sản phẩm cùng loại.

Chuyển từ tiềm năng sang giá trị thực tế

Hội thảo thống nhất cách tiếp cận phát triển Sâm Lai Châu dựa trên khoa học, công nghệ và chuỗi giá trị. Trong đó, chuỗi phát triển bắt đầu từ bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống và vùng trồng; tiếp đến là nghiên cứu đặc tính hóa học, xây dựng tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc; sau đó phát triển chế biến sâu, sản phẩm, thương hiệu và thị trường.

Tại Hội thảo, lãnh đạo tỉnh Lai Châu, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế và các đơn vị liên quan cũng trao đổi nhiều nội dung hợp tác và thực hiện trao Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa UBND tỉnh Lai Châu với đại diện các đơn vị.

Định hướng được đặt ra là hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa hiệu quả kinh tế, bảo vệ hệ sinh thái và sinh kế người dân. Với sự tham gia của cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng, Sâm Lai Châu được kỳ vọng từng bước chuyển từ nguồn gen quý thành các sản phẩm có giá trị khoa học, công nghệ và kinh tế cao hơn./.

Bùi Duyên, Sở KH&CN Lai Châu