Tài sản trí tuệ - nền tảng cho chất lượng tăng trưởng của Huế

Từ xác lập quyền đến hình thành nền tảng cạnh tranh

Những năm gần đây, nhận thức về sở hữu trí tuệ (SHTT) tại Huế đã có bước chuyển rõ rệt.

Theo báo cáo của UBND TP. Huế, giai đoạn 2020-2025, địa phương đã hướng dẫn đăng ký 13 sáng chế/giải pháp hữu ích, 8 kiểu dáng công nghiệp, 420 nhãn hiệu và 6 chỉ dẫn địa lý; đồng thời được cấp 18 bằng sáng chế/giải pháp hữu ích, 780 nhãn hiệu và 12 kiểu dáng công nghiệp. Tỷ lệ đơn đăng ký bảo hộ tăng bình quân 12 - 15%/năm, tập trung nhiều ở nhóm nhãn hiệu.

Con số gần 780 nhãn hiệu được cấp không chỉ là thành tích quản lý. Đó là chỉ dấu cho thấy tư duy sản xuất đã chuyển dần sang tư duy xây dựng thương hiệu có bảo hộ pháp lý. Từ Nón lá Huế, Mè xửng Huế, Thanh trà Huế, Hoàng mai Huế đến Bún bò Huế, Hương xưa Làng cổ Phước Tích, Chợ quê Cầu ngói Thanh Toàn…, nhiều sản phẩm đặc trưng đã được bảo hộ dưới các hình thức khác nhau, tạo “lá chắn” pháp lý khi tham gia thị trường rộng hơn.

Bên cạnh đó, việc triển khai các dự án tạo lập TSTT cấp tỉnh như Dự án nhãn hiệu chứng nhận “Nhà rường Huế” hay Dự án chỉ dẫn địa lý “Tam Giang - Cầu Hai” cho sản phẩm cá Nâu vùng đầm phá đang tiếp tục làm dày thêm danh mục TSTT chiến lược của Thành phố.

Sở KH&CN TP. Huế cho biết, Thành phố đã triển khai đồng bộ các cơ chế hỗ trợ đổi mới, cải tiến công nghệ và phát triển TSTT, trong đó, Nghị quyết số 22/2020/NQ-HĐND ngày 23/12/2020 quy định một số chính sách hỗ trợ đổi mới, cải tiến công nghệ, chuyển giao công nghệ và phát triển TSTT trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, giai đoạn 2021-2030, đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ chi phí đăng ký bảo hộ cho sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực và kết quả nghiên cứu khoa học.

Riêng trong năm 2025, nguồn lực tài chính tiếp tục được chú trọng với 225 triệu đồng được bố trí thực hiện Kế hoạch Chương trình phát triển TSTT và 250 triệu đồng được hỗ trợ theo Nghị quyết 22/2020/NQ-HĐND, qua đó kịp thời hỗ trợ cho 25 tổ chức, cá nhân được cấp giấy chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu. Giai đoạn 2021-2025, kinh phí dành cho Chương trình phát triển TSTT và hỗ trợ liên quan đạt hàng tỷ đồng; riêng kinh phí cho các nhiệm vụ KH&CN cấp tỉnh, cấp cơ sở hơn 10 tỷ đồng.

Song song với xác lập quyền, công tác thực thi cũng được tăng cường. Từ năm 2020-2025, 127 vụ vi phạm quyền SHTT đã được xử lý, xử phạt hành chính hơn 1 tỷ đồng. Các lực lượng chức năng đã chủ động phối hợp kiểm soát chặt chẽ các hành vi xâm phạm, điển hình như việc xử lý các vụ việc vi phạm bản quyền, tác phẩm trên nền tảng mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube), thậm chí xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả nghiêm trọng. Việc bảo vệ quyền SHTT không chỉ bảo đảm công bằng cho doanh nghiệp (DN) làm ăn chân chính, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định.

Trong bức tranh phát triển chung, TSTT đang dần trở thành một cấu phần của năng lực cạnh tranh địa phương. Bởi ở một nền kinh tế dựa trên tri thức và sáng tạo, giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm hữu hình, mà còn ở thương hiệu, ở bí quyết công nghệ và ở quyền khai thác hợp pháp những giá trị đó.

Thương mại hóa - điểm nghẽn cần tháo gỡ

Dù đạt nhiều kết quả về xác lập quyền, theo UBND TP. Huế, khâu khai thác và thương mại hóa TSTT vẫn là thách thức lớn. Nhiều văn bằng bảo hộ mới dừng ở mức xác nhận quyền sở hữu, chưa được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế cao. Tỷ lệ thương mại hóa sáng chế còn thấp; khoảng cách giữa nghiên cứu, bảo hộ và thị trường vẫn còn khá lớn.

Thêm vào đó, theo đánh giá từ công tác quản lý thực tiễn, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và đơn vị tư vấn chuyên sâu về quản trị TSTT trong DN chưa phát triển, ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả khai thác lâu dài.

Thực tế này cho thấy, từ “có văn bằng” đến “có giá trị gia tăng” là một hành trình dài. Nếu chỉ dừng ở việc đăng ký bảo hộ, TSTT sẽ khó phát huy hết tiềm năng. Trường hợp của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại EVERLASTING với nhãn hiệu GLORIOUS LOVE là một ví dụ cho thấy vai trò của bảo hộ thương hiệu ở giai đoạn đầu. DN đã được hỗ trợ kinh phí đăng ký nhãn hiệu theo chính sách hiện hành của Thành phố.

Ông Đoàn Ngọc Phát Đạt, Giám đốc Công ty cho biết, sản phẩm rượu sim mang nhãn hiệu GLORIOUS LOVE có chất lượng tốt, mẫu mã được đầu tư bài bản và đã hoàn tất thủ tục bảo hộ. Tuy nhiên, DN chưa mở rộng phân phối trên diện rộng mà đang xây dựng chiến lược thị trường phù hợp.

“Việc được cấp văn bằng bảo hộ giúp chúng tôi yên tâm về mặt pháp lý, tránh rủi ro xâm phạm thương hiệu. Nhưng để sản phẩm đi xa, DN phải chuẩn bị kỹ về kênh phân phối, định vị thương hiệu và năng lực sản xuất”, ông Đoàn Ngọc Phát Đạt chia sẻ.

Câu chuyện của GLORIOUS LOVE cho thấy bảo hộ nhãn hiệu là điều kiện cần, song chưa đủ để tạo ra giá trị kinh tế lớn. Thương mại hóa đòi hỏi sự kết nối giữa bảo hộ, quản trị thương hiệu và chiến lược thị trường.

Theo Sở KH&CN TP. Huế, thời gian tới, Sở sẽ tăng cường tập huấn chuyên sâu về quản trị TSTT, hỗ trợ DN xây dựng chiến lược khai thác sáng chế, mở rộng dịch vụ tra cứu và phân tích TSTT tại địa phương; đồng thời khuyến khích hình thành các mô hình DN đổi mới sáng tạo gắn với TSTT.

Huế có lợi thế đặc biệt về di sản văn hóa, ẩm thực, làng nghề và hệ thống đào tạo, nghiên cứu. Nếu những giá trị này được bảo hộ và khai thác hiệu quả, TSTT sẽ trở thành công cụ giữ lại giá trị gia tăng cho địa phương, thay vì để thương hiệu bị khai thác ở nơi khác.

Trong giai đoạn chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên sáng tạo và chất lượng, TSTT không còn là vấn đề riêng của ngành KH&CN. Đó là câu chuyện của chiến lược phát triển, nơi tri thức, thương hiệu và khả năng khai thác giá trị sáng tạo trở thành nguồn lực cốt lõi.

Bài toán phía trước không còn là đăng ký bao nhiêu văn bằng, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị từ những tài sản đã được bảo hộ. Khi TSTT gắn với đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị DN và mở rộng thị trường, Huế sẽ có thêm một nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong nền kinh tế tri thức./.

Đăng Nguyên