Đưa hợp tác về công nghệ chiến lược trở thành trụ cột mới của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - LB Nga

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, sáng 9/9 (theo giờ địa phương), tại thủ đô Moskva, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã dự Diễn đàn Khoa học công nghệ (KHCN) Việt Nam - Liên bang Nga với chủ đề “Kết nối công nghệ chiến lược”.

Diễn đàn được Chính phủ Liên bang Nga, Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga cùng các cơ quan hữu quan của hai nước phối hợp chặt chẽ tổ chức.

Cùng dự có Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko; Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân.

Tham dự Diễn đàn còn có 500 đại biểu đại diện các cơ quan hoạch định chính sách, các viện nghiên cứu, các hiệp hội doanh nghiệp (DN) công nghệ, các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà đầu tư của Việt Nam và Liên bang Nga.

Hai nước còn nhiều tiềm năng hợp tác lĩnh vực công nghệ cao

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Thủ tướng Liên bang Nga Chernyshenko nêu rõ, Việt Nam từ lâu đã là đối tác đáng tin cậy của Nga. Quan hệ hai nước dựa trên truyền thống hữu nghị và tương trợ lẫn nhau và mối quan hệ này phát triển trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực trọng điểm là khoa học và giáo dục.

Năm 2026, hai bên thống nhất là Năm Giao lưu giáo dục, KH&CN Việt Nam - Liên bang Nga theo Tuyên bố chung của hai nước.

Phó Thủ tướng Nga Chernyshenko cho biết, hai bên còn nhiều tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ cao. Tại Diễn đàn hôm nay, hai bên sẽ khởi động tuyển chọn dự án nghiên cứu chung mới do Quỹ Khoa học Nga và Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia Việt Nam (NAFOSTED) đồng tổ chức, đồng thời khởi động một số dự án hợp tác khác.

Nhấn mạnh việc trí tuệ nhân tạo (AI), vật liệu tiên tiến, vật liệu mới, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ... chính là những lĩnh vực sẽ định hình nên diện mạo công nghệ trong tương lai, Phó Thủ tướng Nga Chernyshenko cho rằng, điều quan trọng đối với hai nước không chỉ là chia sẻ những thành tựu mà còn là hợp nhất năng lực để cùng nhau tạo ra những phát triển tiên tiến.

Phó Thủ tướng Chernyshenko tin tưởng sự hợp tác sẽ tiếp thêm động lực cho quan hệ đối tác chiến lược toàn diện của Nga và Việt Nam ngày càng phát triển.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng

Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Diễn đàn được tổ chức vào thời điểm Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với khát vọng xây dựng một đất nước hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc; phấn đấu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để thực hiện được những mục tiêu đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Trong quá trình này, Việt Nam coi trọng hợp tác quốc tế, đặc biệt là hợp tác với những đối tác có nền tảng KHCN mạnh, có quan hệ hữu nghị truyền thống và có khả năng bổ sung cho nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ, quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga đã được thử thách qua nhiều thập kỷ. KHCN và giáo dục là những lĩnh vực tạo nên nền móng đặc biệt của mối quan hệ đó.

Hàng vạn cán bộ, chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay, trong đó nhiều người đã trở thành những nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ lãnh đạo, đóng góp quan trọng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, hợp tác KH&CN Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn tới cần có một tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn. Không chỉ dừng ở trao đổi chuyên gia, đào tạo cán bộ, mà phải hướng tới cùng làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường.

Hai nước tập trung vào các định hướng lớn, trong đó cần xác định đưa hợp tác về công nghệ chiến lược trở thành một trụ cột mới của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga.

Hai nước lựa chọn một số lĩnh vực thực sự có tính chiến lược, kết hợp thế mạnh KHCN của Liên bang Nga với nhu cầu phát triển, nguồn nhân lực và thị trường của Việt Nam - như năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ - vệ tinh, bán dẫn - vi điện tử, công nghệ lượng tử và AI; ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực công nghệ mới và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, an toàn và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của mỗi nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các tập đoàn công nghệ, tập đoàn năng lượng của Nga tăng cường đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam; đồng thời khuyến khích DN công nghệ Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư, hợp tác tại Liên bang Nga.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên cần tạo điều kiện để các nhà khoa học, DN hai nước gặp gỡ, trao đổi và hợp tác; đồng thời đầu tư mạnh mẽ cho thế hệ các nhà khoa học và chuyên gia trẻ Việt Nam - Liên bang Nga.

Hai bên cần mở rộng các chương trình đào tạo về những lĩnh vực công nghệ chiến lược; tăng cường trao đổi nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh, kỹ sư; tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu trẻ của hai nước cùng thực hiện những nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Chính phủ và các cơ quan hữu quan hai nước tiếp tục phát huy vai trò của Ủy ban Hợp tác giáo dục, KH&CN Việt Nam - Liên bang Nga, nghiên cứu xây dựng một cơ chế để thường xuyên rà soát các dự án hợp tác KHCN trọng điểm.

Trong đó, mỗi chương trình cần xác định rõ mục tiêu, đối tác thực hiện, nguồn lực, sản phẩm và thời hạn. Các thỏa thuận được ký kết phải được chuyển thành chương trình. Các chương trình phải được chuyển thành dự án. Các dự án phải tạo ra công nghệ và sản phẩm và các sản phẩm có tiềm năng phải được tạo điều kiện để tiếp cận thị trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn trong những năm tới, khi hai bên đánh giá quan hệ hợp tác KH&CN Việt Nam - Liên bang Nga, không chỉ nói về bao nhiêu đoàn đã trao đổi, bao nhiêu văn kiện đã ký kết, mà quan trọng hơn là: Bao nhiêu công nghệ đã được hai bên cùng làm chủ? Bao nhiêu sản phẩm đã được tạo ra? Bao nhiêu DN đã cùng đầu tư? Bao nhiêu nhà khoa học trẻ đã trưởng thành? Và những kết quả đó đã đóng góp như thế nào cho sự phát triển của hai đất nước? Đó phải là những thước đo mới của hợp tác.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng với nền tảng hữu nghị truyền thống, sự tin cậy chính trị cao, tiềm lực KHCN của Liên bang Nga và quyết tâm đổi mới, phát triển mạnh mẽ của Việt Nam, hợp tác KHCN và ĐMST hoàn toàn có thể trở thành một động lực mới, một trụ cột mới và một biểu tượng mới của quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong thế kỷ XXI.

Tại Diễn đàn, hai bên đã ra mắt Mạng lưới Tri thức Việt Nam - Liên bang Nga và trao các văn kiện hợp tác về KHCN và giáo dục giữa hai nước.

Nâng tầm vóc mới cho hợp tác KHCN giữa hai nước

Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh trong lịch sử hợp tác hữu nghị truyền thống tốt đẹp và đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga, KHCN và giáo dục đào tạo luôn là một trong những trụ cột quan trọng nhất.

Hàng chục ngàn cán bộ, nhà khoa học và chuyên gia hàng đầu của Việt Nam đã được đào tạo tại Nga, trở thành nguồn nhân lực quý giá đóng góp to lớn vào công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam.

Bước sang kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết hợp tác KHCN giữa hai quốc gia đòi hỏi một tầm vóc mới. Chủ đề kết nối công nghệ chiến lược của diễn đàn hôm nay chính là lời khẳng định cho cam kết và khát vọng chung đó.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn trong việc tiếp thu và làm chủ, phát triển các công nghệ lõi, công nghệ mang tính chiến lược. Trong khi đó, Liên bang Nga luôn giữ vị thế là cường quốc hàng đầu thế giới về khoa học cơ bản, công nghệ hạt nhân, công nghệ lượng tử, vật liệu mới và an toàn thông tin.

“Sự kết hợp giữa tiềm năng nghiên cứu xuất sắc của Nga và sự năng động, khát vọng vươn lên của các nhà khoa học Việt Nam sẽ tạo ra những giá trị đột phá”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết ông và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga đã làm việc trực tiếp, cả trực tuyến để trao đổi về những định hướng hợp tác trong thời gian sắp tới bao gồm:

Thứ nhất, tiếp tục mở rộng chương trình tài trợ nghiên cứu chung sang lĩnh vực công nghệ chiến lược, trong năm 2026 đã có 4 đề tài được chọn tài trợ trong tổng số 34 hồ sơ đề xuất và tăng gấp 3 lần so với năm 2005 trước đó.

Thứ hai, tổ chức phiên họp Ủy ban hỗn hợp KHCN vào cuối tháng 11 tới đây để trao đổi về công nghệ chiến lược, công nghệ lượng tử, trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Thứ ba, thống nhất đưa tối thiểu 30-50 nhà khoa học trẻ Việt Nam tham gia hội nghị các nhà khoa học trẻ với danh nghĩa là khách mời đặc biệt vào đầu tháng 12/2026.

Thứ tư, tăng cường hỗ trợ học bổng đào tạo tiến sĩ các ngành công nghệ chiến lược.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng mong muốn các đại biểu cùng nhau thảo luận cởi mở và sâu sắc về ba vấn đề mang tính cốt lõi:

Thứ nhất, tập trung vào một số công nghệ chiến lược có thế mạnh bổ trợ lẫn nhau.

Thứ hai, hình thành các mô hình hợp tác nghiên cứu và phát triển có chiều sâu.

Thứ ba, gắn kết hợp tác KH&CN với đào tạo nhân lực, với DN và thị trường.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân tin tưởng những trao đổi tại các phiên chuyên đề và phiên kết nối đối tác công nghệ hôm nay sẽ mở ra một chương mới, hiện thực hóa các cam kết, đưa hợp tác KH&CN Việt Nam - Liên bang Nga lên một tầm cao mới, tương xứng với tiềm năng và quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia./.

QA