Đồng kiến tạo tri thức, tạo giá trị mới trong nghiên cứu khoa học xã hội

Tại Tọa đàm, PGS. TS. Nguyễn Tài Đông, Trưởng ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, trình bày khái quát dự thảo Đề án “Đổi mới căn bản hoạt động khoa học của Viện Hàn lâm theo hướng đồng kiến tạo tri thức và giá trị nhằm đóng góp thiết thực cho công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Theo dự thảo, trước những yêu cầu mới của đất nước và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường khoa học, Viện Hàn lâm cần đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức tổ chức nghiên cứu. Trong đó, chú trọng gắn nghiên cứu cơ bản với chủ trương, chính sách, pháp luật; chuyển từ các nghiên cứu đơn lẻ sang nghiên cứu theo chương trình; tăng cường khai thác dữ liệu lớn và đẩy mạnh nghiên cứu đa ngành, liên ngành, xuyên ngành.

Một nội dung trọng tâm của Đề án là chuyển từ mô hình nghiên cứu khép kín sang đồng kiến tạo tri thức và giá trị, với sự tham gia thực chất của các chủ thể liên quan trong toàn bộ vòng đời nhiệm vụ khoa học, từ xác định nhiệm vụ, đặt hàng, tài trợ đến đánh giá kết quả và tác động. Quá trình này được đề xuất gắn với các quy định pháp lý hiện hành, đồng thời tăng cường bảo đảm liêm chính khoa học.

Dự thảo cũng đề xuất huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho khoa học; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh; thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và hợp tác quốc tế; nâng cao chất lượng các tạp chí khoa học; tăng cường quản lý, truyền thông và lan tỏa kết quả nghiên cứu.

Tại tọa đàm, ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, tập trung vào việc hoàn thiện dự thảo Đề án theo hướng ngắn gọn, sát với yêu cầu thực tiễn. Các đại biểu đề nghị chú trọng phát huy nguồn lực nội sinh, gắn nghiên cứu với thực tiễn; xây dựng đội ngũ chuyên gia và nhóm nghiên cứu mạnh; bảo đảm nguồn kinh phí bền vững; nâng cao chất lượng tạp chí khoa học và xây dựng môi trường nghiên cứu liêm chính, trách nhiệm, sáng tạo.

Phát biểu kết luận, GS. TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học. Đồng thời, cho rằng trong bối cảnh mới, hoạt động khoa học cần đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức và triển khai, phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Theo GS. TS. Lê Văn Lợi, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế và bộ máy được tinh gọn, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cần phát huy tối đa nguồn lực tại chỗ, đồng thời mở rộng kết nối với các địa phương, đối tác trong nước và quốc tế để bổ sung nguồn lực cho nghiên cứu.

Đối với nghiên cứu cơ bản, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, đây là quá trình cần sự tích lũy lâu dài, đòi hỏi kiên trì đầu tư, đồng thời đổi mới phương pháp tiếp cận, nâng cao năng lực khai thác và xử lý dữ liệu. Hoạt động khoa học cũng cần liên tục thích ứng với yêu cầu của thực tiễn.

GS. TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh, mục tiêu của Đề án không chỉ là đồng kiến tạo tri thức mà còn tạo chuyển biến về tư duy và phương thức làm khoa học, từng bước chuyển hóa thành nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ nghiên cứu, nhà khoa học.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đề nghị Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế tiếp tục bám sát chức năng, nhiệm vụ của Viện Hàn lâm, tập trung vào các lĩnh vực khoa học xã hội chủ yếu; tăng cường truyền thông khoa học, chắt lọc kết quả nghiên cứu cơ bản để phục vụ tư vấn chính sách và chuyển hóa tri thức thành các giải pháp thiết thực cho xã hội.

Nhấn mạnh nhà khoa học giữ vai trò trung tâm trong đổi mới hoạt động khoa học, GS. TS. Lê Văn Lợi đề nghị tiếp tục tạo môi trường thuận lợi, phát huy tối đa tiềm năng và sức sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu, góp phần nâng cao vị thế của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở các ý kiến tại Tọa đàm, Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế sẽ tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện dự thảo Đề án, bảo đảm phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của Viện Hàn lâm trong giai đoạn mới./.

TT