Khởi động dự án 7,15 triệu USD thúc đẩy bảo tồn loài hoang dã và du lịch dựa vào thiên nhiên
Với khoản tài trợ 7,15 triệu USD từ Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF), Dự án WTP sẽ triển khai nhiều giải pháp nhằm gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên, đồng thời ứng dụng các công nghệ hỗ trợ giám sát, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại Việt Nam.
Ngày 27/8/2026, tại Hà Nội, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức khởi động Dự án “Thúc đẩy bảo tồn loài hoang dã và du lịch dựa vào thiên nhiên có trách nhiệm vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam” (Dự án WTP). Dự án do Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) tài trợ thông qua UNDP tại Việt Nam, với khoản tài trợ 7,15 triệu USD, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030.
Việt Nam có mức độ đa dạng sinh học cao, với nhiều hệ sinh thái và loài có ý nghĩa bảo tồn toàn cầu. Đây cũng là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên. Tuy nhiên, phát triển du lịch nếu thiếu quy hoạch và quản lý không phù hợp có thể tạo thêm áp lực đối với hệ sinh thái.
Trong khi đó, tiềm năng của du lịch trong tạo nguồn tài chính phục vụ bảo tồn và mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng địa phương chưa được khai thác đầy đủ. Một số khoảng trống hiện nay liên quan đến nguồn lực tài chính, hướng dẫn và tiêu chí kỹ thuật về du lịch dựa vào thiên nhiên, phối hợp liên ngành cũng như sự tham gia của cộng đồng và khu vực tư nhân.
Để giải quyết những vấn đề này, Dự án WTP hướng tới phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên có trách nhiệm, trong đó hoạt động du lịch không chỉ khai thác giá trị của tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng góp trở lại cho quản lý khu bảo tồn, bảo vệ loài, sinh cảnh và tạo thêm cơ hội kinh tế, sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Dự án được triển khai thông qua 4 hợp phần chính: hoàn thiện hướng dẫn, tiêu chí và công cụ nhằm hài hòa giữa phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên với bảo tồn đa dạng sinh học; thí điểm các mô hình quản lý, hợp tác và tài chính tại Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; nâng cao năng lực, thay đổi hành vi của các bên tham gia chuỗi giá trị du lịch; quản lý tri thức, giám sát, đánh giá và nhân rộng kết quả.
Một trong những trọng tâm của Dự án là từng bước chuyển một phần giá trị kinh tế do thiên nhiên và du lịch tạo ra trở lại thành nguồn lực cho bảo tồn. Theo đó, dự án sẽ nghiên cứu, thử nghiệm các cơ chế hợp tác giữa khu vực công, doanh nghiệp và cộng đồng; cơ chế chia sẻ lợi ích cũng như các giải pháp huy động, tái đầu tư nguồn thu từ hoạt động du lịch vào quản lý tài nguyên thiên nhiên.
Đáng chú ý, Dự án WTP sẽ thúc đẩy ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng lực bảo vệ và giám sát đa dạng sinh học. Hệ thống tuần tra SMART dự kiến được thiết lập tại Vườn quốc gia Núi Chúa và mở rộng tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, đồng thời kết nối với các hệ thống thông tin phục vụ giám sát và hỗ trợ ra quyết định.
Các công nghệ như máy bay không người lái, ứng dụng di động và các công cụ thu thập dữ liệu cũng sẽ được sử dụng để hỗ trợ giám sát đa dạng sinh học, cứu hộ, phòng cháy, chữa cháy và phát hiện các hoạt động bất hợp pháp.
Thông qua các hoạt động này, dự án kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý đối với khoảng 145.414 ha tại Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; đồng thời giảm phát thải khoảng 15,7 triệu tấn CO₂. Ở khía cạnh sinh kế, Dự án dự kiến tạo mới, phục hồi hoặc ổn định 1.800 việc làm “xanh”, trong đó 70% dành cho phụ nữ; đồng thời mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 3.000 người tại các khu vực triển khai dự án.
Bên cạnh đó, Dự án còn hướng tới thay đổi hành vi của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch. Các chương trình nâng cao nhận thức sẽ tập trung vào du khách, doanh nghiệp và cộng đồng, nhằm giảm nhu cầu mua, sử dụng, tiêu thụ sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp; hạn chế các hoạt động du lịch gây tổn hại sinh cảnh và hệ sinh thái nhạy cảm; khuyến khích sử dụng các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch có trách nhiệm, tác động thấp.
Các tiêu chí về đa dạng sinh học cũng dự kiến được tăng cường trong chương trình đào tạo, chứng nhận và quy tắc ứng xử của ngành du lịch. Đến cuối kỳ, Dự án đặt mục tiêu có 295 hướng dẫn viên du lịch được cấp chứng chỉ và tăng cường kiến thức về bảo tồn đa dạng sinh học.
Thông qua những hoạt động này, Dự án WTP hướng tới hình thành mô hình, trong đó bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng có thể hỗ trợ lẫn nhau. Việc bảo vệ tốt hơn các hệ sinh thái và loài hoang dã góp phần duy trì chất lượng, sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến; ngược lại, nguồn thu, việc làm và lợi ích kinh tế từ du lịch có thể tạo thêm nguồn lực và động lực để cộng đồng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý tiếp tục đầu tư cho bảo tồn./.