Thúc đẩy giáo dục và y tế hòa nhập cho người khuyết tật

Sáng 26/8, tại Hà Nội, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) phối hợp với Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục Việt Nam (VIESP) tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Thúc đẩy giáo dục và y tế hòa nhập”.

Hội thảo có sự tham dự của 160 đại biểu, gồm 100 đại biểu trực tiếp và 60 đại biểu trực tuyến, đại diện các cơ quan Chính phủ, tổ chức của người khuyết tật (OPD), các cơ quan Liên hợp quốc, đối tác phát triển, cơ sở nghiên cứu, giáo dục, y tế và khu vực tư nhân.

Hội thảo tập trung chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, bài học từ thực tiễn Việt Nam và các giải pháp nhằm chuyển những cam kết chính sách về hòa nhập người khuyết tật thành các hệ thống và dịch vụ bền vững, qua đó bảo đảm người khuyết tật có thể thực hiện đầy đủ quyền của mình và tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội.

Đặt người khuyết tật ở vị trí trung tâm

Một trong những thông điệp xuyên suốt hội thảo là người khuyết tật không chỉ là đối tượng thụ hưởng của các chính sách phát triển hòa nhập mà cần được tham gia với vai trò đối tác chủ động trong quá trình thiết kế, thử nghiệm, triển khai và cải thiện các hệ thống, dịch vụ dành cho họ.

Chương trình chung của Liên hợp quốc về Hòa nhập người khuyết tật đã cụ thể hóa nguyên tắc này trong thực tiễn thông qua việc phối hợp trực tiếp với 25 tổ chức của người khuyết tật, đồng thời thu hút hơn 1.000 người tham gia 40 khóa đào tạo. Các hoạt động đào tạo góp phần nâng cao năng lực cho các tổ chức của người khuyết tật, cán bộ giáo dục và y tế, các nhà cung cấp dịch vụ và các bên liên quan khác trong thúc đẩy các phương pháp tiếp cận hòa nhập người khuyết tật.

Tại Cần Thơ, đánh giá nhu cầu với sự tham gia của người khuyết tật đã góp phần định hình mô hình dịch vụ sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản (SKTD&SKSS) hòa nhập. Tổng cộng 213 người khuyết tật - 62% nam và 38% nữ - đã được tiếp cận các hoạt động truyền thông và dịch vụ y tế phù hợp, bao gồm cung cấp thông tin về SKTD&SKSS và khám sức khỏe tại các trạm y tế cấp xã.

Trong lĩnh vực giáo dục, mô hình thí điểm Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập (IERC) tại Đà Nẵng đã giúp cán bộ giáo dục nâng cao khả năng hỗ trợ giáo dục hòa nhập và giáo dục giới tính toàn diện (CSE) hòa nhập người khuyết tật, mang lại lợi ích cho 292 trẻ em và thanh niên khuyết tật từ 13 - 25 tuổi.

Chương trình cũng thí điểm cung cấp miễn phí sách điện tử tiếp cận được với 35 học sinh tại Trường phổ thông cơ sở Nguyễn Đình Chiểu và Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục Đà Nẵng. Mô hình này tạo nền tảng để có thể nhân rộng trên mạng lưới các Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập , các trường chuyên biệt và các cơ sở nội trú trên toàn quốc phục vụ học sinh khiếm thị từ lớp 5 đến lớp 12.

Thông qua việc phối hợp với người khuyết tật và các đối tác liên quan, Chương trình đã xác định nhu cầu, thử nghiệm các giải pháp và đúc kết những bài học thực tiễn để hỗ trợ việc mở rộng trong tương lai. Những kinh nghiệm này cho thấy sự tham gia có ý nghĩa của người khuyết tật không phải là một nội dung bổ sung trong hòa nhập người khuyết tật, mà là một cơ chế cốt lõi để bảo đảm chính sách và dịch vụ phù hợp hơn với nhu cầu thực tế, dễ tiếp cận hơn và bền vững hơn.

Đồng kiến tạo tương lai hòa nhập từ những mô hình thí điểm

Phát biểu tại hội thảo, bà Đinh Việt Anh, Phó Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của các tổ chức của người khuyết tật “Sự tham gia của người khuyết tật cần vượt ra ngoài phạm vi tham vấn. Chúng tôi cần trở thành đối tác trong đồng kiến tạo và đồng triển khai các giải pháp, dựa trên kinh nghiệm sống của chính mình để xác định những rào cản thực tế và làm cho chính sách, dịch vụ phù hợp và dễ tiếp cận hơn”.

Bài trình bày của bà Đinh Việt Anh nhấn mạnh vai trò của các tổ chức của người khuyết tật với tư cách là đối tác kỹ thuật, đối tác đồng kiến tạo, cầu nối hai chiều giữa hệ thống và cộng đồng người khuyết tật, cũng như đối tác trong giám sát và đánh giá. Sự tham gia của người khuyết tật cần được bảo đảm trong toàn bộ quá trình - từ xác định vấn đề, thiết kế giải pháp đến triển khai, giám sát và đánh giá.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Pauline Tamesis, điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi của Chương trình chung về Hòa nhập người khuyết tật do UNDP, UNFPA và UNICEF đồng triển khai: “Hòa nhập người khuyết tật không phải là hoạt động từ thiện, cũng không phải là tạo ra những dịch vụ song song. Đó là việc nhìn nhận người khuyết tật là những người có quyền, là những công dân bình đẳng và là những đối tác thiết yếu trong việc định hình các hệ thống và cộng đồng nơi họ sinh sống”.

Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc kêu gọi tiếp tục tăng cường hợp tác giữa Liên hợp quốc, Chính phủ, các tổ chức của người khuyết tật và các bên liên quan, nhằm chuyển những sáng kiến đã chứng minh hiệu quả thành các hệ thống bền vững và tạo ra những thay đổi lâu dài.

Hội thảo giới thiệu các kết quả và kinh nghiệm từ Chương trình chung của Liên hợp quốc về Hòa nhập người khuyết tật “Cùng hợp tác vì một tương lai hòa nhập: Thúc đẩy giáo dục và y tế cho người khuyết tật tại Việt Nam”, đồng thời tạo không gian để các đối tác trong nước và quốc tế trao đổi về cách duy trì, điều chỉnh và mở rộng các cách tiếp cận này.

Từ mô hình thí điểm đến hệ thống bền vững

Khi Chương trình chung đi đến giai đoạn kết thúc, các đại biểu tập trung trao đổi về cách chuyển giao những cách tiếp cận đã được kiểm chứng cho các đối tác quốc gia để tích hợp vào các hệ thống cung cấp dịch vụ hiện có, qua đó đáp ứng tốt hơn những nhu cầu đang thay đổi của người khuyết tật trong bối cảnh Việt Nam đang có nhiều chuyển biến.

Từ năm 2024, Chương trình chung đã phát triển và thí điểm 5 mô hình có tính liên kết, gồm: Hệ thống chuyển đổi và cung cấp miễn phí tài liệu học tập tiếp cận được; tăng cường hoạt động của các Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập (IERC), áp dụng Thiết kế phổ quát trong học tập (UDL) và Kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP); lồng ghép giáo dục giới tính toàn diện hòa nhập người khuyết tật vào giáo dục nhà trường; mô hình dịch vụ sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản hòa nhập, giải quyết các rào cản cả từ phía nhu cầu và phía cung ứng dịch vụ; và dịch vụ chăm sóc ban ngày cho trẻ em khuyết tật nặng.

Các mô hình được triển khai tại Hà Nội, Đà Nẵng và Cần Thơ trong năm 2025, góp phần nâng cao năng lực cho hơn 260 cán bộ, nhân viên chuyên môn và tạo ra các bằng chứng, bài học thực tiễn nhằm hỗ trợ đối thoại chính sách ở cấp quốc gia và định hướng nhân rộng trong tương lai.

Ông Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Giáo dục trẻ khuyết tật và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, Bộ Giáo dục và Đào tạo, chia sẻ: “Trong nỗ lực không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục tại Việt Nam, đặc biệt đối với người khuyết tật, Liên hợp quốc luôn là đối tác lâu dài và tin cậy của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ việc kết nối Việt Nam với tri thức và kinh nghiệm quốc tế, hỗ trợ thí điểm những mô hình ban đầu thông qua các chương trình của UNICEF, đến nay UNDP, UNFPA và UNICEF đang tiếp tục phối hợp với Bộ để triển khai những giải pháp mới, góp phần thúc đẩy giáo dục cho người khuyết tật, đặc biệt là giáo dục hòa nhập, tại Việt Nam”.

Các đại biểu tái khẳng định một mục tiêu chung: chuyển những giải pháp đã được thử nghiệm thành các hệ thống bền vững, tăng cường vai trò làm chủ của quốc gia và bảo đảm người khuyết tật có thể thực hiện các quyền của mình và tham gia đầy đủ vào quá trình phát triển của Việt Nam.

Chương trình chung của Liên hợp quốc được UNDP, UNFPA và UNICEF triển khai với sự hỗ trợ tài chính của Quỹ Người khuyết tật toàn cầu (Global Disability Fund), phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, các tổ chức của người khuyết tật, các cơ sở nghiên cứu và các đối tác trong nước và quốc tế./.

Ngọc Diệp