Những công cụ AI hỗ trợ bác sĩ có thực sự giúp tiết kiệm thời gian?

Theo kết quả khảo sát tháng 11/2025 của trường Cao đẳng Bác sĩ đa khoa Hoàng gia Úc (RACGP), khoảng 40% bác sĩ gia đình tại nước này đã sử dụng các công cụ ghi chép bằng trí tuệ nhân tạo (AI scribes) vào thực hành khám chữa bệnh.

Được ví như một trợ lý số, AI scribe có khả năng “lắng nghe” các cuộc tư vấn giữa bác sĩ và người bệnh, sau đó sử dụng công nghệ AI tạo sinh để soạn thảo ghi chú lâm sàng, bản tóm tắt thông tin bệnh nhân và các giấy tờ hành chính khác.

Mặc dù được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa quy trình làm việc, nhưng có một bài toán thực tế đặt ra AI thực sự giúp tiết kiệm bao nhiêu thời gian trong thực tế và những lợi ích mà công nghệ này mang lại có lớn hơn các rủi ro hay không?.

AI có thể giúp các bác sĩ tiết kiệm thời gian đến đâu?

Theo một nghiên cứu quy mô lớn công bố trên tạp chí JAMA vào tháng 4/2026, các công cụ ghi chép AI thực sự mang lại hiệu quả tiết kiệm thời gian cho y bác sĩ, dù mức độ cải thiện ở ngưỡng vừa phải chứ không quá đột phá như kỳ vọng. Trung bình, các bác sĩ sử dụng AI scribe giảm được 16 phút mỗi ngày cho công việc lập hồ sơ, tương đương mức giảm khoảng 10%.

Với nhóm bác sĩ chăm sóc ban đầu, con số này gần như tăng gấp đôi, lên tới gần 27 phút mỗi ngày. Kết quả này đồng nhất với những đánh giá trước đó, khẳng định AI scribe giúp tinh gọn quy trình làm việc ban đầu và giảm thiểu gánh nặng hành chính một cách thiết thực.

AI không phải lúc nào cũng giúp tiết kiệm thời gian

Bên cạnh những lợi ích đạt được, công cụ ghi chép AI vẫn tiềm ẩn nhiều hạn chế như dễ mắc lỗi, bỏ sót thông tin, xuất hiện hiện tượng “ảo giác” (tự tạo dữ liệu không có thực) và gây nên tình trạng “dài dòng hóa ghi chú”, từ đó làm gia tăng rủi ro lâm sàng.

Các tác giả của nghiên cứu trên tạp chí JAMA lưu ý rằng, quỹ thời gian tiết kiệm từ khâu lập hồ sơ tự động thường bị dịch chuyển sang khâu rà soát, kiểm tra và hiệu chỉnh lại văn bản. Đặc biệt, nghiên cứu khẳng định việc ứng dụng AI scribe không cắt giảm được nhiều thời gian khi các bác sĩ phải làm các công việc về hồ sơ, giấy tờ ngoài giờ làm việc.

Giảm bớt tình trạng kiệt sức ở bác sĩ

Dù không tiết kiệm quá nhiều quỹ thời gian tổng thể, nhưng một lượng thời gian dù nhỏ được giảm vẫn mang lại tác động tích cực trong việc cải thiện chỉ số sức khỏe tinh thần và giảm tình trạng kiệt sức ở đội ngũ y bác sĩ.

Các tác giả nghiên cứu trên JAMA giải thích rằng, cảm nhận về sự giải phóng gánh nặng hành chính mang giá trị tinh thần rất lớn. Việc dịch chuyển thời gian từ thao tác nhập liệu trên hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) sang các hoạt động chuyên môn khác giúp bác sĩ cảm thấy công việc có ý nghĩa hơn, từ đó nâng cao mức độ hài lòng và giảm áp lực tâm lý trong quá trình làm việc.

Dù vậy, yếu tố giám sát của con người vẫn đóng vai trò quyết định tới chất lượng chăm sóc y tế và niềm tin của cộng đồng. Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Wei Zhou cùng các cộng sự, bệnh nhân Úc thể hiện thái độ “tích cực nhưng có điều kiện” đối với AI: họ sẵn sàng tiếp nhận bản tóm tắt bệnh án do AI lập ra, với điều kiện duy nhất là bác sĩ đã trực tiếp kiểm tra và xác nhận.

Tiến sĩ Zhou khẳng định những lo ngại về nguy cơ sai lệch, định kiến hay quyền riêng tư vẫn luôn hiện hữu, đòi hỏi AI phải luôn được sử dụng như một công cụ hỗ trợ chứ không không phải thay thế phán đoán chuyên môn của bác sĩ.

Đáp ứng các nghĩa vụ nghề nghiệp khi sử dụng AI

Cơ quan Quản lý Hành nghề y tế Úc (AHPRA) và các hội đồng quốc gia đã ban hành hướng dẫn về việc sử dụng AI an toàn và có trách nhiệm đối với các bác sĩ.

Bộ nguyên tắc này tập trung vào các trụ cột cốt lõi gồm: trách nhiệm giải trình, mức độ hiểu biết về công nghệ, tính minh bạch và sự đồng thuận sau khi được giải thích rõ (informed consent).

AHPRA nhấn mạnh các bác sĩ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về độ an toàn, chất lượng khám chữa bệnh, đồng thời đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ nghề nghiệp theo Quy tắc Ứng xử của Hội đồng Y khoa khi đưa AI vào vận hành.

Những khuyến nghị khi sử dụng các công cụ ghi chép AI

Ở Úc, để đảm bảo việc sử dụng công cụ ghi chép AI diễn ra an toàn và có trách nhiệm, các bác sĩ gia đình cần tuân thủ bộ quy tắc chuẩn hóa gồm 7 bước cốt lõi, bắt đầu từ khâu lựa chọn cẩn trọng phần mềm có khả năng bảo vệ tốt nhất quyền riêng tư dữ liệu, bác sĩ cần có sự đồng thuận của bệnh nhân (ưu tiên lưu lại xác nhận) và giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu về cách thức vận hành cùng biện pháp bảo mật.

Trong quá trình vận hành, việc rà soát kỹ lưỡng mọi kết quả AI xuất ra là bắt buộc để đảm bảo chất lượng lâm sàng. Cuối cùng, các cơ sở y tế cần xây dựng chính sách, quy trình tập huấn nội bộ, cập nhật chính sách bảo mật công khai minh bạch và thực hiện đánh giá định kỳ để đo lường hiệu quả thực tế so với chi phí bỏ ra.

Khi sử dụng AI scribe, các bác sĩ cần đặc biệt quan tâm đến những rủi ro chính.

Rủi ro của AI: Bao gồm bảo mật/quyền riêng tư (cách lưu trữ, phân quyền và mục đích dùng dữ liệu) và độ chính xác lâm sàng (nguy cơ phát sinh sai sót gây hệ lụy y khoa).

Phải được sự đồng ý của bệnh nhân: Bác sĩ bắt buộc phải được sự đồng ý của bệnh nhân trước khi dùng hệ thống AI scribes; tại một số bang ở Úc, tự ý ghi âm khi chưa xin phép là hành vi vi phạm pháp luật hình sự./.

Hạnh Tâm