TP. Hồ Chí Minh tìm người tài cho những bài toán lớn
TP. Hồ Chí Minh (TP. HCM) khởi động lại việc rà soát nhu cầu thu hút chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và kiến trúc sư trưởng, với mục tiêu đưa nguồn nhân lực chất lượng cao trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề phát triển mang tính chiến lược của Thành phố.
Thu hút nhân tài phải bắt đầu từ những bài toán lớn
Ngày 19/8, Sở KH&CN TP. HCM phối hợp Sở Nội vụ tổ chức Hội nghị "Triển khai các chính sách thu hút, tuyển chọn, sử dụng chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, kiến trúc sư trưởng cấp tỉnh, kiến trúc sư trưởng dự án phục vụ phát triển TP. HCM".
Theo ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Sở KH&CN TP. HCM, trong giai đoạn phát triển mới, Thành phố phải giải quyết những bài toán ngày càng phức tạp về chuyển đổi số (CĐS), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, vi mạch, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, tăng trưởng xanh, quy hoạch và quản trị đô thị.
Trong bối cảnh đó, nguồn lực vật chất vẫn quan trọng, nhưng yếu tố quyết định khả năng tạo ra đột phá là con người, đặc biệt là những chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài có khả năng dẫn dắt, tổ chức thực hiện và biến tri thức thành kết quả cụ thể.
Theo ông Nguyễn Sỹ Long, Phó Trưởng phòng Công chức, viên chức, Sở Nội vụ TP.HCM, ý nghĩa cốt lõi của chính sách thu hút nhân tài là tạo thêm động lực để Thành phố nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, trở thành trung tâm lớn về kinh tế, KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và CĐS.
Theo đó, nhiệm vụ then chốt không phải thu hút thật nhiều người, mà là tìm được những cá nhân thực sự xuất sắc, có khả năng giải quyết các bài toán lớn của địa phương. Đồng thời hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng lớn.
Ông Long cho rằng TP. HCM cần đi đầu cả nước về cơ chế, chính sách thu hút nhân sĩ, trí thức xuất sắc vào khu vực công. Qua đó nâng sức cạnh tranh của khu vực công so với khu vực tư nhân trong nước và quốc tế. “Tinh thần này được khái quát bằng thông điệp: Đúng người - đúng việc - đúng sản phẩm - đúng đãi ngộ”, ông Nguyễn Sỹ Long nhấn mạnh.
Hệ thống chính sách hiện nay được hình thành trên ba trụ cột pháp lý: chính sách đặc thù của TP. HCM; cơ chế tuyển chọn, sử dụng kiến trúc sư trưởng; cơ chế thu hút chuyên gia KHCN, ĐMST, CĐS. Mục tiêu chung là tạo ra một hệ thống đủ linh hoạt để Thành phố “tìm - chọn - dùng - giữ” người giỏi cho những bài toán phát triển cụ thể.
Một điểm nhấn là nguyên tắc "Bốn gắn": gắn với nhiệm vụ, gắn với sản phẩm, gắn với đo lường và gắn với đãi ngộ tương xứng. Cụ thể, mỗi vị trí phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của chương trình, đề án hoặc dự án trọng điểm; sản phẩm đầu ra phải được xác định rõ, có chỉ tiêu, tiến độ và thời hạn cụ thể; quyền lợi của chuyên gia phải tương xứng với năng lực, uy tín và đóng góp trí tuệ thực chất.
“Ngược lại, chính sách cũng đặt ra ba điều "không": không chạy theo số lượng, không sử dụng chính sách thu hút nhân tài như một hình thức tuyển bổ sung nhân sự và không hạ chuẩn để rút ngắn quy trình”, ông Nguyễn Sỹ Long cho biết.
Sau thời gian tạm dừng để sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, năm 2026, TP. HCM đã rà soát lại nhu cầu trên toàn địa bàn. Đến nay, có 4 đơn vị đề xuất 27 vị trí cần thu hút, tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, CĐS, AI, khởi nghiệp và ĐMST, chuyển giao công nghệ, quy hoạch, kiến trúc và quản lý dự án.
Từ kiến trúc sư trưởng đến chuyên gia giải quyết bài toán công nghệ
Theo Nghị định 231/2025/NĐ-CP quy định về tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng về KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia, kiến trúc sư trưởng được tuyển chọn, sử dụng với yêu cầu về tiêu chí, quy trình, chế độ chính sách, mối quan hệ công tác và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Tại TP.HCM, mô hình này được định hướng theo chuỗi: xác định nhiệm vụ hoặc dự án lớn, thẩm định nhu cầu và tiêu chí, sau đó lựa chọn kiến trúc sư trưởng, giao nhiệm vụ, ký hợp đồng và đánh giá bằng kết quả.
Kiến trúc sư trưởng cấp tỉnh/thành phố được kỳ vọng chủ trì xây dựng khung kiến trúc cho những hệ thống chiến lược, trọng yếu, trong khi kiến trúc sư trưởng dự án tập trung điều phối, quản lý những hợp phần công nghệ phức tạp, liên ngành. Người được lựa chọn phải thực sự có khả năng dẫn dắt chuyên môn và chịu trách nhiệm về kết quả của nhiệm vụ được giao.
Tương tự, với chuyên gia KHCN, ĐMST và CĐS, cơ chế mới cho phép cơ quan chủ trì chủ động tìm kiếm người phù hợp với từng chương trình, nhiệm vụ, dự án thay vì chờ một đợt tuyển dụng chung. Điều này mở ra khả năng tiếp cận rộng hơn với chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế, đồng thời yêu cầu các cơ quan sử dụng phải làm rõ ngay từ đầu: chuyên gia được thuê để giải quyết vấn đề gì, sản phẩm cần đạt là gì, thời gian bao lâu và trách nhiệm của các bên ra sao.
Thực tiễn tại Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP. HCM (SHTP), ông Phạm Cao Khải, Trưởng phòng Quản lý Khoa học và Đào tạo, SHTP cho biết, trong giai đoạn 2015-2023, SHTP đã thu hút thành công 7 chuyên gia. Một trong những trường hợp tiêu biểu là GS. TS. Akira Suzuki (Nhật Bản), chuyên gia về bảo tồn và lai tạo giống nấm.
Để phục vụ hoạt động nghiên cứu, Ban Quản lý đã đầu tư hệ thống phòng phân tích kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO 17025:2017, phòng thí nghiệm bảo tồn và lai tạo, khu nuôi cấy mô tế bào thực vật, xưởng sản xuất chế phẩm vi sinh và khu thực nghiệm nhà màng công nghệ cao.
Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này tiếp tục tăng mạnh. Đơn vị xác định nhu cầu thu hút 9 vị trí, tương ứng 10 chuyên gia, tập trung vào hoạch định mạng lưới khu nông nghiệp công nghệ cao; chiến lược chăn nuôi, trồng trọt, thủy sản và công nghệ sinh học; chọn tạo giống cây trồng; công nghệ và bảo quản sau thu hoạch; cùng CĐS, dữ liệu lớn và AI.
Một khó khăn được ông Phạm Cao Khải chỉ ra là khâu thẩm định hồ sơ năng lực của ứng viên, đặc biệt với chuyên gia nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Việc xác minh tính hợp pháp của văn bằng, chứng chỉ, công trình và thành tích nghiên cứu đòi hỏi sự thẩm định chuyên sâu của nhiều sở, ngành liên quan, khiến quy trình kéo dài trong khi nhu cầu tuyển chọn cho các nhiệm vụ cấp thiết đòi hỏi tiến độ nhanh hơn.
Bên cạnh đó, mức hỗ trợ thuê nhà hiện nay cũng được cho là chưa theo kịp thực tế. Theo chính sách của TP. HCM, trường hợp chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt gặp khó khăn về nhà ở nhưng cơ quan, đơn vị thu hút không bố trí được nhà ở công vụ thì được hỗ trợ tối đa 50% chi phí thuê nhà, không vượt quá 7 triệu đồng/tháng.
Tuy nhiên, theo ông Phạm Cao Khải, mức hỗ trợ này không còn phù hợp với biến động giá thuê nhà và mặt bằng chi phí dịch vụ tại TP. HCM, nhất là với chuyên gia từ địa phương khác, từ nước ngoài hoặc có nhu cầu ổn định chỗ ở lâu dài.
Ông Phạm Cao Khải cũng chỉ ra một thực tế: tiêu chí học thuật và năng lực thực chiến đôi khi chưa gặp nhau. Một chuyên gia có nhiều công bố quốc tế, học hàm, học vị cao chưa chắc đã có kinh nghiệm đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra sản xuất, xử lý sự cố tại hiện trường hoặc tổ chức một quy trình công nghệ phức tạp. Ngược lại, những kỹ sư có năng lực thực tế, làm chủ quy trình và giải quyết tốt bài toán sản xuất có thể chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí học thuật truyền thống.
Đây là lý do đơn vị đề xuất đánh giá chuyên gia dựa nhiều hơn vào sản phẩm, hiệu quả và tác động thực tế, thay vì chỉ dựa trên số lượng bài báo hay thành tích học thuật. Đồng thời, kiến nghị Thành phố xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) chuyên gia, nhà khoa học có khả năng kết nối giữa các sở, ngành, trường đại học, viện nghiên cứu và đơn vị sử dụng; mở rộng mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế.
Ông cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế đãi ngộ linh hoạt hơn, gồm hỗ trợ tham dự hội nghị khoa học, cải thiện điều kiện nghiên cứu và xem xét mức hỗ trợ thuê nhà phù hợp hơn với mặt bằng chi phí thực tế.
Những vướng mắc ông Khải nêu cũng là vấn đề được nhiều đơn vị tham dự hội nghị quan tâm, từ thẩm định hồ sơ, đánh giá đúng năng lực ứng viên, đến cơ chế đãi ngộ và điều kiện làm việc cho chuyên gia, cần được tháo gỡ.
Các ý kiến cho rằng, muốn nhân tài ở lại và tạo ra giá trị, Thành phố phải bảo đảm môi trường làm việc chuyên nghiệp, tôn trọng tính độc lập chuyên môn, trao quyền phù hợp, có đội ngũ hỗ trợ và cơ sở vật chất cần thiết. Quan trọng hơn, người đứng đầu cơ quan sử dụng phải chịu trách nhiệm về việc xác định đúng bài toán, bố trí nguồn lực và đánh giá kết quả.
TP. HCM đặt mục tiêu triển khai đợt thu hút đầu tiên trong quý III/2026, sau đó tiếp tục rà soát nhu cầu định kỳ hằng quý. Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu chủ động xác định những chương trình, nhiệm vụ, dự án thực sự cần đến nguồn lực đặc biệt.
Về lâu dài, mục tiêu của TP. HCM không chỉ là xây dựng cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút người tài, mà quan trọng hơn là hình thành môi trường và hệ sinh thái phù hợp để các chuyên gia, nhà khoa học phát huy năng lực, tạo ra những sản phẩm, kết quả cụ thể và đồng hành lâu dài cùng Thành phố. Bởi thước đo của chính sách không nằm ở số lượng chuyên gia được thu hút, mà ở những giá trị thực chất họ tạo ra, những bài toán được giải quyết và những đóng góp cụ thể cho quá trình phát triển của TP. HCM./.