Việt Nam - Nhật Bản đồng kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Từ kinh nghiệm xây dựng các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) của Nhật Bản đến định hướng phát triển Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Diễn đàn ĐMST Việt Nam - Nhật Bản diễn ra ngày 13/8 đã mở ra những gợi ý quan trọng về mô hình hợp tác song phương trong giai đoạn mới.
Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Kinh nghiệm từ Nhật Bản
Tại Diễn đàn ĐMST Việt Nam - Nhật Bản, đại diện Japan Science and Technology Complex đã chia sẻ kinh nghiệm phát triển các hệ sinh thái công nghệ cao gắn với công nghiệp và ĐMST của Nhật Bản, trong đó nhấn mạnh vai trò của hạ tầng và nguồn nhân lực.
Theo đại diện đơn vị này, các mô hình như như Kumamoto Science Park cho thấy giá trị của việc kết nối nghiên cứu, sản xuất, không gian thử nghiệm và các dịch vụ hỗ trợ trong cùng một hệ sinh thái.
Tiếp nối những chia sẻ về kinh nghiệm quốc tế, đại diện Mitsubishi Research Institute (MRI) giới thiệu góc nhìn về mô hình hợp tác phát triển các ngành công nghệ chiến lược Việt Nam - Nhật Bản, đồng thời chia sẻ định hướng phát triển Vietnam-Japan Innovation Hub và UAV Lab tại Hòa Lạc.
Theo MRI, mô hình hợp tác không dừng lại ở việc kết nối các bên, mà cần hình thành một chu trình “Kết nối - thử nghiệm - mở rộng”. Theo đó, các đối tác sẽ được kết nối trên cơ sở nhu cầu và năng lực công nghệ; các giải pháp được đưa vào thử nghiệm và kiểm chứng trong môi trường thực tế, sau đó mở rộng quy mô đối với những công nghệ đã chứng minh hiệu quả.
Cách tiếp cận này cũng gợi mở vai trò mới cho Hòa Lạc - không chỉ là khu công nghệ cao mà còn là không gian đồng sáng tạo, nơi doanh nghiệp, startup, trường đại học và các đối tác quốc tế cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.
Những chia sẻ tại Diễn đàn cho thấy thành công của một hệ sinh thái ĐMST không đến trong thời gian ngắn mà được xây dựng qua nhiều năm trên nền tảng nhân lực, mạng lưới hợp tác, đầu tư nghiên cứu và nguồn vốn dài hạn.
Một trong những minh chứng điển hình là hệ sinh thái khởi nghiệp của The University of Tokyo, nơi đã hình thành hơn 700 startup cùng nhiều doanh nghiệp phát triển thành công thông qua IPO và các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A). Thành quả này được xây dựng trên nền tảng hợp tác lâu dài giữa đại học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và Chính phủ.
Theo các chuyên gia Nhật Bản, Việt Nam và Nhật Bản có nhiều lợi thế bổ trợ cho nhau. Việt Nam có thế mạnh về nguồn nhân lực phần mềm, năng lực sản xuất và lực lượng lao động trẻ, năng động, trong khi Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, công nghiệp, mạng lưới doanh nghiệp, kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái và nguồn vốn dài hạn. Đây là nền tảng quan trọng để hai nước mở rộng hợp tác trong nghiên cứu - phát triển, đào tạo nhân lực, khởi nghiệp công nghệ, thử nghiệm giải pháp, sản xuất tiên tiến và phát triển thị trường.
Hòa Lạc hướng tới mô hình hợp tác tiêu biểu Việt Nam - Nhật Bản
Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Vũ Quốc Huy, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu Công nghệ cao và Khu Công nghiệp Hà Nội, cho biết Nhật Bản giữ vị trí đặc biệt trong quá trình phát triển Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Không chỉ có nhiều doanh nghiệp đang đầu tư tại đây, Nhật Bản còn là một trong những đối tác đồng hành cùng Việt Nam từ giai đoạn quy hoạch, phát triển hạ tầng đến hợp tác khoa học, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.
Theo ông Vũ Quốc Huy, Hòa Lạc được định vị là trung tâm ĐSMT quốc gia, cực tăng trưởng phía Tây Thủ đô và hạt nhân của nền kinh tế tri thức. Mục tiêu đặt ra là xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất thử đến thương mại hóa và đưa sản phẩm ra thị trường toàn cầu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội đã xác định bảy điều kiện trọng tâm gồm: quy tụ các trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu; thu hút trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) của các tập đoàn; phát triển các tổ chức trung gian và cơ sở ươm tạo; quy tụ các quỹ đầu tư công - tư và quỹ đầu tư mạo hiểm; xây dựng hành lang pháp lý cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox); phát triển hạ tầng hiện đại, bền vững; và hoàn thiện hệ thống giao thông kết nối.
Song song với đó, Thành phố Hà Nội cũng định hướng đóng vai trò là "khách hàng đầu tiên" thông qua việc xây dựng danh mục các bài toán, sản phẩm và đơn hàng công nghệ có quy mô đủ lớn nhằm tạo thị trường cho doanh nghiệp ĐMST. Ban Quản lý đang hoàn thiện mô hình phục vụ theo cơ chế "một đầu mối - một cam kết thời hạn", bảo đảm mỗi dự án chiến lược đều có đơn vị chịu trách nhiệm xuyên suốt.
Trên nền tảng hợp tác nhiều năm qua, Ban Quản lý đề xuất chuyển từ tư duy "Nhật Bản hỗ trợ xây dựng Hòa Lạc" sang mô hình "Việt Nam và Nhật Bản cùng kiến tạo hệ sinh thái công nghệ tại Hòa Lạc". Theo ông Vũ Quốc Huy, năm nhóm hợp tác trọng tâm được đề xuất gồm:
Một là, hình thành Viet Nam - Japan Innovation Hub tại Hòa Lạc, tập trung vào bán dẫn - điện tử, sản xuất thông minh và công nghệ xanh; kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo của hai nước.
Hai là, ưu tiên thu hút trung tâm nghiên cứu và phát triển của các tập đoàn Nhật Bản, đồng thời phát triển hạ tầng nghiên cứu dùng chung: phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán hiệu năng cao và trí tuệ nhân tạo, trung tâm đo kiểm, phòng thí nghiệm bán dẫn và khu thử nghiệm công nghệ.
Ba là, triển khai Chương trình nhân lực công nghệ cao Việt Nam – Nhật Bản tại Hòa Lạc. Doanh nghiệp Nhật Bản cùng các trường đại học hai nước trực tiếp xác định nhu cầu, thiết kế chương trình, tổ chức thực tập và đặt bài toán nghiên cứu cho sinh viên, kỹ sư trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa, vật liệu mới và sản xuất thông minh.
Bốn là, phát triển Hòa Lạc thành nơi thử nghiệm công nghệ có kiểm soát đối với xe tự hành, thiết bị bay không người lái, robot dịch vụ, lưới điện thông minh, IoT, logistics tự động và các giải pháp đô thị xanh. Đối với những công nghệ chứng minh được hiệu quả, Ban Quản lý sẽ báo cáo Thành phố xem xét đặt hàng, thương mại hóa và nhân rộng tại Hà Nội, Việt Nam và các nước trong khu vực.
Năm là, nghiên cứu hợp tác đầu tư xây dựng “Vườn Nhật Bản” tại Hòa Lạc - công trình thể hiện tình hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản và là nơi tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế trong tương lai.
Đồng kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho giai đoạn phát triển mới
Những nội dung được trao đổi tại Diễn đàn cho thấy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản đang chuyển từ mô hình hỗ trợ phát triển sang đồng kiến tạo hệ sinh thái ĐSMT. Trong mô hình này, hạ tầng, chính sách, nguồn nhân lực, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức tài chính được kết nối thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.
Đối với Việt Nam, đặc biệt là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, kinh nghiệm từ Nhật Bản không chỉ mang ý nghĩa tham khảo mà còn là cơ sở để xây dựng một trung tâm ĐSMT có khả năng kết nối quốc tế, thử nghiệm công nghệ mới và hình thành các doanh nghiệp công nghệ có sức cạnh tranh trong khu vực. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình hợp tác tiêu biểu giữa Việt Nam và Nhật Bản trong phát triển khoa học, công nghệ, ĐSMT và các ngành công nghệ chiến lược trong những năm tới./.