Những hỗ trợ để nâng năng lực nghiên cứu khoa học cho cơ sở giáo dục ĐH
Hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các cơ sở giáo dục đại học trong thời gian tới cần chú trọng hướng tới việc tìm lời giải để chuyển các chủ trương, chính sách mới thành năng lực nghiên cứu thực chất; thành công nghệ, sản phẩm, nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng góp cụ thể cho sự phát triển của đất nước.
Nhiều chuyển biến tích cực trong hoạt động khoa học, công nghệ của các cơ sở giáo dục đại học.
Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chủ yếu đưa đất nước phát triển bứt phá.
Tiếp đó, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW tiếp tục yêu cầu đổi mới mạnh mẽ giáo dục đại học (ĐH), phát triển nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước.
Luật KHCN và ĐMST năm 2025, Nghị định số 125/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về hoạt động KHCN và ĐMST trong cơ sở giáo dục ĐH và Kế hoạch KHCN và ĐMST giai đoạn 2026-2030 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã tạo lập khuôn khổ pháp lý theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, mở rộng quyền tự chủ; chuyển từ quản lý nặng về quy trình, đầu vào sang quản lý theo mục tiêu, sản phẩm và tác động.
Tại Hội nghị triển khai hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) năm 2026 ngày 7/8 do Bộ GD&ĐT tổ chức tại Trường đại học (ĐH) Sư phạm Hà Nội, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho biết, hệ thống chính sách mới thời gian qua đã tạo nền tảng quan trọng cho đổi mới hoạt động khoa KHCN và ĐMST trong các cơ sở giáo dục ĐH.
“Có thể nói, hành lang pháp lý đã được mở rộng hơn, quyền tự chủ đã được trao nhiều hơn. Vấn đề quyết định hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm giải trình của từng cơ sở giáo dục ĐH”, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng, người đứng đầu các trường cần trực tiếp chỉ đạo, tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng nguồn lực, kết quả hoạt động KHCN và ĐMST của đơn vị.
Các cơ sở giáo dục ĐH cần tìm ra các lời giải để chuyển chủ trương, chính sách mới thành năng lực nghiên cứu thực chất; thành công nghệ, sản phẩm, nguồn nhân lực chất lượng cao và những đóng góp cụ thể cho phát triển đất nước.
Bên cạnh việc ghi nhận những chuyển biến tích cực trong hoạt động KH&CN, đặc biệt là nghiên cứu sau ĐH, Thứ trưởng cũng chỉ ra những hạn chế như chưa khai thác hết tiềm năng, còn thiếu các nhóm nghiên cứu mạnh, nguồn thu từ KH&CN còn hạn chế, việc triển khai ở một số địa phương còn nặng về thủ tục và sự liên kết giữa các cấp chưa thực sự bền vững.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT đề nghị các đơn vị tiếp tục cụ thể hóa các định hướng thành những hành động thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động KH&CN trong toàn ngành.
Những điểm mới trong cơ chế tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ nâng cao năng lực KHCN
Tại Hội nghị, PGS. TS. Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED), đã giới thiệu những điểm mới trong cơ chế tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ nâng cao năng lực KHCN theo các quy định mới của Chính phủ.
Theo đó, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP đã mở rộng chức năng của Quỹ, không chỉ thực hiện tài trợ và đặt hàng các nhiệm vụ KH&CN mà còn bổ sung nhiệm vụ hỗ trợ nâng cao năng lực KH&CN quốc gia, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển đội ngũ nghiên cứu và hệ sinh thái ĐMST.
Quỹ tiếp tục triển khai tài trợ và đặt hàng đối với 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ và phát triển sản phẩm. Đối với hình thức tài trợ, mức hỗ trợ của Nhà nước được quy định theo từng loại hình nghiên cứu, trong khi các nhiệm vụ đặt hàng sẽ được Nhà nước bảo đảm kinh phí trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của các bộ, ngành, địa phương.
Cùng với đó, Quỹ đang đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình quản lý nhiệm vụ KH&CN, rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục và áp dụng các tiêu chí đánh giá đầu ra rõ ràng, minh bạch nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư cho KH&CN.
Bên cạnh hoạt động tài trợ, NAFOSTED cũng sẽ triển khai nhiều chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực nghiên cứu như tổ chức hội thảo khoa học, trường hè, các khóa bồi dưỡng chuyên môn, hỗ trợ thực tập nghiên cứu ngắn hạn ở nước ngoài, thúc đẩy hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ. Đây được kỳ vọng sẽ là những chính sách quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nghiên cứu, tăng cường năng lực ĐMST và hỗ trợ các cơ sở giáo dục ĐH phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Tại Hội nghị, đại diện các cơ sở đào tạo đã tập trung trao đổi 4 nhóm vấn đề: hoàn thiện cơ chế, chính sách và tháo gỡ vướng mắc; phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu xuất sắc và hạ tầng nghiên cứu; thúc đẩy sở hữu trí tuệ (SHTT), chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off); đổi mới đánh giá hoạt động KH&CN theo hướng chú trọng chất lượng, hiệu quả ứng dụng và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.
Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, năm 2025, năng lực nghiên cứu của các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc tiếp tục được nâng cao. Toàn hệ thống có hơn 6.000 công bố thuộc Web of Science, 4.177 công bố thuộc Scopus và 10.267 bài báo đăng trên các tạp chí khoa học trong nước. Hoạt động SHH cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực với 481 sáng chế, giải pháp hữu ích và tài sản trí tuệ khác được chấp nhận đơn./.