Hình thành cầu nối công nghệ để Hải Phòng đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm vào DN
Thay vì chỉ dừng ở các thỏa thuận hợp tác hay những kết quả nghiên cứu trên giấy, TP. Hải Phòng đang hướng tới một mô hình kết nối thực chất giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi đi vào sản xuất
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, doanh nghiệp (DN) không chỉ phát triển dựa trên lợi thế về lao động hay chi phí sản xuất. Đổi mới công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và nhu cầu của DN vẫn là bài toán chưa dễ giải tại Việt Nam.
Đó cũng là lý do Hội thảo khoa học "Cầu nối công nghệ KIST - Hải Phòng: Từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn", do Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP. Hải Phòng phối hợp với Viện KH&CN Hàn Quốc (KIST) (thuộc Phân viện Gangneung) tổ chức chiều ngày 4/8 trong khuôn khổ TECHFEST Hải Phòng 2026, thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, DN và các cơ sở đào tạo.
Khác với nhiều diễn đàn học thuật chỉ tập trung giới thiệu thành tựu nghiên cứu, hội thảo lần này hướng đến mục tiêu cụ thể hơn: tạo cơ chế để DN tiếp cận trực tiếp các công nghệ mới, đồng thời hình thành mạng lưới hợp tác giữa các viện nghiên cứu của Hàn Quốc với hệ sinh thái ĐMST tại TP. Hải Phòng.
Theo Giám đốc Sở KH&CN TP. Hải Phòng Nguyễn Cao Thắng, Thành phố đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi được Quốc hội trao cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 226/2025/QH15 ngày 27/6/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách, đặc thù phát triển TP. Hải Phòng. Cùng với định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, TP. Hải Phòng xác định phát triển năng lực công nghệ nội sinh là nền tảng để tạo lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Lãnh đạo Sở KH&CN nhấn mạnh, điều Thành phố hướng tới không phải là gia tăng số lượng các đề tài nghiên cứu mà là nâng cao hiệu quả ứng dụng. Những kết quả nghiên cứu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được DN tiếp nhận, hoàn thiện và đưa vào sản xuất.
KIST chia sẻ mô hình đưa nghiên cứu ra thị trường
Những năm gần đây, TP. Hải Phòng liên tục thu hút các dự án đầu tư quy mô lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, logistics, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng và công nghệ cao. Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu nghiên cứu, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất ngày càng gia tăng.
Tuy nhiên, theo nhiều đại biểu tham dự hội thảo, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ mà là thiếu cơ chế để DN tìm được đúng công nghệ mình cần.
Không ít DN mong muốn đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) nhưng lại không biết tìm đối tác ở đâu, trong khi nhiều viện nghiên cứu sở hữu các kết quả có giá trị nhưng chưa có cơ hội thương mại hóa. Theo các chuyên gia, muốn tháo gỡ nút thắt này cần hình thành những tổ chức trung gian có khả năng kết nối giữa bên cung và bên cầu công nghệ, đồng thời đồng hành cùng DN trong suốt quá trình thử nghiệm, hoàn thiện và chuyển giao.
Theo đại diện KIST, để một công nghệ có thể đi vào cuộc sống, nhà khoa học cần tham gia ngay từ quá trình DN xác định nhu cầu, thay vì chỉ nghiên cứu độc lập rồi mới tìm đối tác chuyển giao. Mô hình này đã giúp Hàn Quốc xây dựng thành công mạng lưới liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu và DN trong nhiều thập kỷ qua, tạo nên hệ sinh thái ĐMST có khả năng đưa các ý tưởng nghiên cứu nhanh chóng trở thành sản phẩm thương mại.
Một kinh nghiệm đáng chú ý được các chuyên gia chia sẻ là DN luôn được coi là trung tâm của quá trình ĐMST. Mọi hoạt động nghiên cứu đều xuất phát từ bài toán thực tiễn của DN, qua đó nâng cao khả năng ứng dụng và hạn chế tình trạng nghiên cứu không gắn với nhu cầu thị trường.
Doanh nghiệp mong muốn tiếp cận công nghệ phù hợp, có khả năng triển khai
Từ góc nhìn của cộng đồng DN, nhu cầu lớn nhất hiện nay không chỉ là tìm kiếm những công nghệ mới, mà là tìm được giải pháp phù hợp với quy mô, điều kiện sản xuất và khả năng đầu tư của từng DN.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân trẻ Hải Phòng Chu Minh Cương cho biết, DN trên địa bàn đang đặc biệt quan tâm tới các công nghệ phục vụ CĐS, ứng dụng AI trong quản trị, tự động hóa dây chuyền sản xuất, phát triển vật liệu mới, chuyển đổi xanh và nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu. Tuy nhiên, quá trình đổi mới công nghệ vẫn gặp nhiều khó khăn do DN thiếu thông tin về nguồn cung công nghệ, thiếu đội ngũ đánh giá tính khả thi của giải pháp cũng như chưa có nhiều cơ hội tiếp cận trực tiếp với các tổ chức nghiên cứu quốc tế.
Theo ông Chu Minh Cương, điều DN cần là những công nghệ đã được kiểm chứng, có khả năng ứng dụng trong thực tế, đồng thời có sự đồng hành trong quá trình chuyển giao, đào tạo nhân lực và hoàn thiện quy trình vận hành.
Việc kết nối với KIST được kỳ vọng sẽ mở thêm kênh tiếp cận công nghệ nguồn cho DN Hải Phòng, giúp giảm thời gian tìm kiếm đối tác nghiên cứu, hạn chế rủi ro trong quá trình đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Đưa nhà khoa học đến gần hơn với hoạt động sản xuất
Một trong những đề xuất nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là mô hình "Mỗi doanh nghiệp một nhà nghiên cứu" do PGS. TS. Phương Thiện Thương, Phó Viện trưởng Viện KH&CN Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), đề xuất.
Theo mô hình này, thay vì DN chỉ tiếp nhận công nghệ ở giai đoạn cuối, nhà khoa học sẽ tham gia ngay từ khi DN xác định vấn đề cần giải quyết. Các nhóm nghiên cứu có thể trực tiếp làm việc tại nhà máy, tìm hiểu quy trình sản xuất, từ đó đưa ra giải pháp công nghệ phù hợp với từng ngành nghề, từng dây chuyền cụ thể.
Cách tiếp cận này giúp thay đổi phương thức hợp tác truyền thống giữa nghiên cứu và sản xuất. DN không còn là đơn vị đứng ngoài quá trình nghiên cứu, mà trở thành chủ thể cùng tham gia phát triển công nghệ.
PGS. TS. Phương Thiện Thương cho rằng TP. Hải Phòng có nhiều lợi thế để triển khai mô hình này khi sở hữu nền công nghiệp phát triển, hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp quy mô lớn cùng mạng lưới các trường đại học (ĐH), viện nghiên cứu ngày càng được mở rộng.
Bên cạnh đó, ông đề xuất nghiên cứu xây dựng Trung tâm kết nối công nghệ tại Khu thương mại tự do Hải Phòng, đóng vai trò như một đầu mối tiếp nhận, đánh giá, thích nghi và chuyển giao công nghệ.
Theo định hướng này, KIST sẽ cung cấp các công nghệ nguồn, chuyên gia và mạng lưới đối tác quốc tế; VKIST hỗ trợ nghiên cứu ứng dụng, làm chủ công nghệ; các trường ĐH tham gia đào tạo nhân lực và DN là lực lượng triển khai, hoàn thiện sản phẩm để đưa ra thị trường.
Nếu được hình thành, trung tâm sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho mô hình KIST - Haiphong Techhub, góp phần xây dựng chuỗi giá trị ĐMST ngay tại địa phương.
Phát huy vai trò của trường đại học trong chuỗi chuyển giao công nghệ
Bên cạnh viện nghiên cứu và DN, các trường ĐH được xác định là mắt xích quan trọng trong quá trình đưa công nghệ vào thực tiễn.
Theo TS. Võ Hoàng Tùng, đại diện Trường ĐH Hàng hải Việt Nam, sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu nền tảng của KIST với khả năng nghiên cứu ứng dụng, đào tạo nhân lực của các trường ĐH trong nước sẽ tạo ra nhiều cơ hội phát triển sản phẩm khoa học có khả năng thương mại hóa.
Ông cho rằng, để hợp tác công nghệ đạt hiệu quả, cần hình thành một quy trình liên tục từ nghiên cứu ý tưởng, phát triển công nghệ, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm cho đến chuyển giao cho DN.
Trong chuỗi liên kết này, mỗi bên sẽ đảm nhận một vai trò khác nhau. KIST có thế mạnh về công nghệ nền và kinh nghiệm nghiên cứu quốc tế; các viện, trường trong nước đảm nhiệm nghiên cứu ứng dụng, đào tạo nhân lực; còn DN là lực lượng quyết định khả năng thương mại hóa.
Sự phối hợp này không chỉ giúp tận dụng tốt hơn nguồn lực khoa học mà còn hạn chế tình trạng nghiên cứu bị tách rời khỏi nhu cầu thực tế của thị trường.
Hướng tới hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng kết nối quốc tế
Từ những trao đổi tại hội thảo, có thể thấy mục tiêu lớn hơn của hợp tác giữa TP. Hải Phòng và KIST không chỉ là một số chương trình chuyển giao công nghệ riêng lẻ, mà là xây dựng một hệ sinh thái ĐMST có khả năng vận hành lâu dài.
Theo Sở KH&CN TP. Hải Phòng, thời gian tới, Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với KIST, VKIST cùng các đối tác triển khai các chương trình nghiên cứu chung, ưu tiên những lĩnh vực gắn với nhu cầu phát triển của DN và địa phương.
Song song với đó, Hải Phòng sẽ thúc đẩy việc cụ thể hóa mô hình KIST - Haiphong Techhub, hướng tới hình thành trung tâm kết nối công nghệ đa chức năng, vừa hỗ trợ DN tiếp nhận công nghệ mới, vừa thúc đẩy hoạt động nghiên cứu ứng dụng, ươm tạo DN KH&CN.
Trung tâm này cũng được kỳ vọng trở thành cầu nối hỗ trợ DN trong các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, kết nối đầu tư, hoàn thiện thủ tục pháp lý và tiếp cận các chính sách hỗ trợ ĐMST.
Việc tăng cường hợp tác với KIST cho thấy Hải Phòng đang chuyển từ tư duy tiếp nhận công nghệ sang chủ động xây dựng năng lực ĐMST. Khi các nhà khoa học, cơ sở đào tạo và DN cùng tham gia vào một hệ thống liên kết chặt chẽ, những kết quả nghiên cứu sẽ có thêm cơ hội được hiện thực hóa thành sản phẩm, dịch vụ phục vụ phát triển kinh tế.
Không chỉ tạo lợi thế cho DN trên địa bàn, mô hình hợp tác này còn có thể trở thành kinh nghiệm tham khảo trong việc xây dựng các mạng lưới chuyển giao công nghệ quốc tế tại Việt Nam, góp phần đưa KHCN và ĐMST trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng bền vững./.