TP. Hồ Chí Minh chuyển từ "cấp phát" sang "đầu tư" trong KH&CN
Khoa học, công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) đang được TP. Hồ Chí Minh (TP.HCM) xác định là động lực quan trọng để tạo đột phá phát triển trong giai đoạn mới. Không chỉ xây dựng các chương trình nghiên cứu trọng điểm, thành phố còn thay đổi căn bản tư duy quản lý, lấy hiệu quả ứng dụng của kết quả nghiên cứu làm thước đo, đồng thời huy động mạnh mẽ nguồn lực từ doanh nghiệp và xã hội
Đổi mới tư duy triển khai nhiệm vụ KH&CN
Hội nghị triển khai Chương trình KHCN và ĐMST giai đoạn 2026 - 2030, do Sở KH&CN TP.HCM tổ chức ngày 4/8, ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, cho biết trong bối cảnh hiện nay, KHCN và ĐMST được xác định là động lực then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và TP.HCM nói riêng. Đặc biệt, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và hướng tới mô hình siêu đô thị, vai trò của KHCN càng trở nên quan trọng trong việc giải quyết các bài toán phát triển.
Theo ông Thăng, chương trình giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung vào các vấn đề lớn, phục vụ trực tiếp cho yêu cầu phát triển của thành phố, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và đưa KHCN vào thực tiễn sản xuất cũng như đời sống.
Các lĩnh vực ưu tiên gồm chuyển đổi số, công nghệ cao, 10 công nghệ chiến lược của quốc gia, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao và các giải pháp phục vụ quản trị siêu đô thị, hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, giảm ngập nước, ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường.
Điểm mới nổi bật của chương trình là thay vì triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu riêng lẻ, thành phố sẽ tổ chức theo các cụm nhiệm vụ và chuỗi nhiệm vụ để giải quyết trọn vẹn những vấn đề thực tiễn mà thành phố, doanh nghiệp và người dân đang đặt ra. Đồng thời, thành phố sẽ huy động đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành cùng các “tổng công trình sư”, “tổng kiến trúc sư” tham gia giải quyết các bài toán lớn.
Theo Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, cơ quan quản lý sẽ chuyển từ tư duy “cấp phát kinh phí” sang tư duy “đầu tư”. Việc đánh giá các nhiệm vụ KHCN không chỉ dừng ở nghiệm thu, mà tập trung vào hiệu quả ứng dụng của kết quả nghiên cứu. Thành phố cũng ưu tiên các chương trình có sản phẩm đầu ra cụ thể, có sự tham gia của nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nước, nhằm tăng cường liên kết, huy động nguồn lực xã hội và tạo tác động thực chất đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Triển khai 7 chương trình KH&CN trọng điểm
Bà Nguyễn Thị Thu Sương, Trưởng phòng Phát triển KHCN Sở KH&CN TP.HCM cho biết, Chương trình KH&CN và nâng cao tiềm lực KH&CN trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030 hướng đến mục tiêu đưa KHCN và ĐMST trở thành động lực tăng trưởng của thành phố.
Theo đó, trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM sẽ triển khai 7 chương trình KH&CN trọng điểm gồm: công nghệ số và đô thị thông minh; công nghiệp công nghệ cao; y tế và chăm sóc sức khỏe; nông nghiệp công nghệ cao; công nghệ vận hành đô thị; khoa học xã hội và nhân văn; vườn ươm KH&CN trẻ.
Thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo lên từ 15 người trên một vạn dân; có ít nhất 25% doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu từ các viện, trường vào hoạt động sản xuất, kinh doanh; đạt từ 500 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ và 300 đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích; triển khai tối thiểu 50 nhiệm vụ KH&CN cấp thành phố mỗi năm; đồng thời hình thành khoảng 5.000 nhân lực KH&CN trẻ.
Bên cạnh đó, đến năm 2030, TP.HCM phấn đấu chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt 2 - 3% GRDP; có ít nhất 60% kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn; đạt 3.500 bài báo khoa học quốc tế mỗi năm, tăng số lượng sáng chế bình quân 10% mỗi năm và hình thành ít nhất 5 trung tâm xuất sắc (CoE). Đây được kỳ vọng tạo nền tảng để KHCN và ĐMST trở thành động lực quan trọng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội bền vững của thành phố.
Lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo các nhiệm vụ nghiên cứu
Bên cạnh việc xây dựng các chương trình trọng điểm, TP.HCM cũng đồng thời đổi mới phương thức quản lý các nhiệm vụ KH&CN sử dụng ngân sách nhà nước.
Ông Võ Hưng Sơn, Phó Trưởng phòng Quản lý Khoa học, Sở KH&CN TP. HCM cho biết, việc quản lý sẽ được thực hiện trên cơ sở Quyết định số 36/2026/QĐ-UBND về quy định quản lý nhiệm vụ KHCN và ĐMST và Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND quy định mức chi quản lý, thực hiện nhiệm vụ.
Theo quy định mới, Sở KH&CN thực hiện chức năng quản lý nhà nước, trong khi Quỹ Phát triển KHCN và ĐMST sẽ trực tiếp quản lý việc triển khai các nhiệm vụ KH&CN.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc áp dụng quản trị rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, chấp nhận một số rủi ro theo quy định của pháp luật nhằm khuyến khích ĐMST. Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua Nền tảng số quản lý KHCN và ĐMST quốc gia. Đồng thời, đánh giá hiệu quả đầu ra và tác động của các nhiệm vụ trên các tiêu chí như giá trị khoa học, khả năng ứng dụng, tác động kinh tế - xã hội, tác động chính sách và mức độ ĐMST. Việc đánh giá này sẽ được thực hiện tối thiểu mỗi năm một lần, trong thời gian 5 năm sau khi nhiệm vụ kết thúc.
Về cơ chế tài chính, Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã điều chỉnh một số mức chi phục vụ thực hiện nhiệm vụ KHCN và ĐMST. Trong đó, mức thù lao tối đa dành cho chủ nhiệm nhiệm vụ cấp thành phố, được nâng từ 40 triệu đồng lên 70 triệu đồng/người/tháng.
Theo ông Võ Hưng Sơn, chương trình KH&CN và ĐMST của thành phố sẽ được tổ chức theo hướng gắn với cụm nhiệm vụ, chuỗi nhiệm vụ và các chương trình trọng điểm nêu trên. Cách làm này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đồng thời tạo động lực phát triển bền vững cho TP.HCM trong giai đoạn mới./.