Hải Phòng thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bằng cơ chế đặc thù
Tận dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 226/2025/QH15, Hải Phòng đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với trọng tâm là sandbox, Khu Thương mại tự do (FTZ), đầu tư cho R&D và kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Đây là nội dung nổi bật tại Diễn đàn "Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Hải Phòng từ cơ chế chính sách đặc thù" trong khuôn khổ TECHFEST Hải Phòng 2026.
Từ "ưu đãi chính sách" đến kiến tạo một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Chiều ngày 4/8, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện TECHFEST Hải Phòng 2026, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP. Hải Phòng đã tổ chức Diễn đàn "Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Hải Phòng từ cơ chế chính sách đặc thù".
Không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn, sự kiện còn được xem là nơi tập hợp các ý tưởng nhằm cụ thể hóa những cơ chế mới mà Trung ương đã trao cho Thành phố, hướng tới mục tiêu đưa TP. Hải Phòng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo (ĐMST) và công nghệ của vùng Duyên hải Bắc Bộ.
Diễn đàn quy tụ nhiều chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và đại diện doanh nghiệp (DN) trong nước, quốc tế như ông James Tan, Nhà sáng lập, Quản lý Đối tác Quỹ đầu tư mạo hiểm Quest Ventures (Singapore); ông Nguyễn Võ Hưng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ ĐMST thuộc Cục ĐMST - Bộ KH&CN; bà Lê Thị Minh Anh, Trưởng ban Phát triển không gian ĐMST, Trung tâm ĐMST Quốc gia (NIC); cùng đại diện các Sở KH&CN địa phương, DN công nghệ và trường đại học (ĐH).
"Thể chế là vũ khí cạnh tranh" trong cuộc đua công nghệ toàn cầu
Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS), Diễn đàn được kỳ vọng góp phần giải bài toán làm thế nào để biến các chính sách thành động lực phát triển thực chất, thay vì chỉ dừng lại trên giấy tờ.
Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP. Hải Phòng Lê Lương Thịnh cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chưa từng có về công nghệ, nơi các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xanh hay kinh tế số đang định hình lại chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo Phó Giám đốc Lê Lương Thịnh, nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của địa phương đến từ hạ tầng, lao động hay ưu đãi thuế thì hiện nay, năng lực thể chế mới là yếu tố quyết định tốc độ phát triển.
Ông nhấn mạnh, trong cuộc đua công nghệ, không địa phương nào có thể đứng ngoài. Điều quan trọng không chỉ là thu hút DN mà còn phải tạo dựng môi trường đủ linh hoạt để những ý tưởng mới được thử nghiệm, DN được chấp nhận rủi ro và các sáng kiến có cơ hội thương mại hóa.
Thông điệp này phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý KH&CN. Thay vì quản lý theo hướng kiểm soát chặt chẽ, cơ quan quản lý đang chuyển sang đồng hành với DN, chấp nhận thử nghiệm và chia sẻ rủi ro trong quá trình ĐMST.
Theo lãnh đạo Sở KH&CN TP. Hải Phòng, thời gian qua Thành phố đã chủ động xây dựng các chương trình hành động để hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời tận dụng các cơ chế từ Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội cùng nhiều nghị quyết của HĐND Thành phố. Đây được xem là nền tảng giúp TP. Hải Phòng có điều kiện triển khai những mô hình mà trước đây khó thực hiện, từ xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), phát triển các không gian ĐMST, hỗ trợ DN nghiên cứu - phát triển (R&D), đến hình thành các quỹ đầu tư và mạng lưới chuyên gia đồng hành cùng startup.
Theo ông Lê Lương Thịnh, mục tiêu lớn nhất không phải là ban hành thêm nhiều chính sách mà là đưa chính sách vào cuộc sống. Đáng chú ý, mặc dù Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi và tổ chức các hội nghị hướng dẫn DN tiếp cận chính sách, song đến nay số DN chủ động đề xuất áp dụng các cơ chế đặc thù vẫn còn rất hạn chế. Điều này cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn tồn tại, đòi hỏi chính quyền phải tiếp tục tháo gỡ các rào cản về thủ tục, thông tin cũng như tâm lý e ngại của DN khi tiếp cận những chính sách mới.
Chuyển từ tư duy quản lý sang đồng hành cùng doanh nghiệp
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cam kết thay đổi phương thức quản lý của cơ quan nhà nước. Theo lãnh đạo Sở KH&CN TP. Hải Phòng, Thành phố sẽ chuyển mạnh từ tư duy "quản lý, cấp phép" sang "kiến tạo, phục vụ và chia sẻ rủi ro".
Điều này đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý không chỉ đóng vai trò ban hành chính sách mà còn trực tiếp đồng hành cùng DN trong quá trình triển khai, từ hướng dẫn thủ tục, giải thích cơ chế cho tới tháo gỡ những khó khăn phát sinh khi áp dụng các chính sách mới. Lãnh đạo Sở cũng khẳng định, nếu DN gặp vướng mắc khi thực hiện các hồ sơ liên quan đến cơ chế đặc thù, cơ quan quản lý sẽ chủ động tham mưu để xử lý thay vì để DN tự xoay xở.
Cam kết này được cộng đồng DN đánh giá là tín hiệu tích cực trong bối cảnh ĐMST luôn gắn với những yếu tố rủi ro và chưa có tiền lệ. Không chỉ kỳ vọng vào chính sách, lãnh đạo Sở KH&CN TP. Hải Phòng cũng gửi thông điệp mạnh mẽ tới cộng đồng DN.
Theo ông Lê Lương Thịnh, "nghiên cứu và phát triển (R&D) không nên được xem là chi phí, mà phải được nhìn nhận như khoản đầu tư mang lại giá trị lâu dài".
Doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng các viện nghiên cứu, trường ĐH để giải quyết những bài toán công nghệ của mình, đồng thời tận dụng các cơ chế hỗ trợ mà Thành phố đã công bố.
Ở chiều ngược lại, các viện nghiên cứu và trường ĐH cũng cần thay đổi cách tiếp cận, đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm thông qua các mô hình DN hoạt động khởi nguồn hoạt động KH&CN được hình thành trong các trường ĐH, viện nghiên cứu (spin-off) hoặc hợp tác thương mại hóa cùng DN.
Theo nhiều chuyên gia, chỉ khi tri thức được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và doanh thu thì hệ sinh thái ĐMST mới thực sự tạo ra giá trị cho nền kinh tế.
Tìm lực đẩy từ cơ chế chính sách
Sau phiên khai mạc, Diễn đàn bước vào phiên chuyên đề đầu tiên với chủ đề "Lực đẩy từ cơ chế chính sách".
Các diễn giả tập trung phân tích những khoảng trống trong hoạt động R&D của TP. Hải Phòng thông qua Chỉ số ĐMST cấp địa phương (PII), đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực R&D của DN.
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là việc tận dụng các cơ chế đặc thù để kết nối Hải Phòng với mạng lưới ĐMST quốc tế. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ đang tái cấu trúc, địa phương không chỉ cần thu hút vốn đầu tư mà còn phải kết nối được với tri thức, công nghệ, chuyên gia và các quỹ đầu tư toàn cầu.
Bên cạnh đó, vấn đề phát triển hạ tầng thông minh gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) tại các khu công nghiệp cũng được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, đây còn được xem là điều kiện quan trọng để DN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, nhất là trong các ngành công nghệ cao và xuất khẩu.
Hải Phòng Inno-Hub: Hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế
Tiếp nối những trao đổi về vai trò của thể chế, phiên thảo luận thứ hai của Diễn đàn mang chủ đề "Hải Phòng Inno-Hub: Tầm nhìn Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc tế", tập trung vào các giải pháp xây dựng hạ tầng ĐMST, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sandbox, phát triển Khu Thương mại tự do (FTZ) và hoàn thiện hệ thống tài chính cho DN khởi nghiệp.
Nếu phiên đầu tiên trả lời câu hỏi "cần cơ chế gì để thúc đẩy ĐMST", thì phiên thứ hai hướng tới lời giải "làm thế nào để biến những cơ chế đó thành hệ sinh thái vận hành hiệu quả".
Các chuyên gia thống nhất rằng, ĐMST không chỉ là câu chuyện của các startup hay DN công nghệ mà phải được xây dựng như một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi DN, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, cơ quan quản lý và chuyên gia cùng tham gia tạo lập giá trị.
Theo đó, Hải Phòng Inno-Hub được kỳ vọng trở thành hạt nhân kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước, tạo môi trường để các ý tưởng công nghệ được thử nghiệm, hoàn thiện và nhanh chóng đưa ra thị trường.
Sandbox - "phòng thí nghiệm" cho chính sách và công nghệ mới
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm của các đại biểu là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).
Trong bối cảnh nhiều công nghệ mới như AI, logistics thông minh, cảng biển số, robot, chuỗi khối hay các mô hình kinh doanh số phát triển nhanh hơn khung pháp lý hiện hành, sandbox được xem là giải pháp giúp rút ngắn khoảng cách giữa đổi mới sáng tạo và quản lý nhà nước.
Thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật mới được triển khai, cơ chế này cho phép DN thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh trong phạm vi, thời gian và điều kiện nhất định dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.
Theo các chuyên gia, đây không chỉ là công cụ hỗ trợ DN mà còn giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện chính sách.
Đối với Hải Phòng - địa phương có lợi thế về cảng biển, logistics và công nghiệp chế tạo - sandbox có thể mở đường cho nhiều mô hình mới như cảng thông minh, logistics số, phương tiện tự hành trong khu công nghiệp hay các giải pháp AI phục vụ quản trị đô thị.
Việc mạnh dạn triển khai cơ chế thử nghiệm cũng được đánh giá là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thu hút DN công nghệ và các nhà đầu tư quốc tế.
FTZ - động lực thu hút chuỗi cung ứng công nghệ cao
Một chủ đề được nhiều diễn giả phân tích là vai trò của Khu Thương mại tự do Hải Phòng trong chiến lược phát triển hệ sinh thái ĐMST.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển mạnh, lợi thế của TP. Hải Phòng không chỉ nằm ở vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế mà còn ở khả năng kết hợp giữa hạ tầng cảng biển, logistics, khu công nghiệp và các chính sách đặc thù. Nếu được vận hành hiệu quả, FTZ sẽ không chỉ thu hút DN sản xuất mà còn hấp dẫn các trung tâm R&D, DN công nghệ, quỹ đầu tư và mạng lưới ĐMST quốc tế.
Điều này sẽ tạo ra một chu trình khép kín, từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến sản xuất và thương mại hóa sản phẩm ngay tại địa phương.
Theo nhiều đại biểu, lợi thế lớn nhất của Hải Phòng là có thể phát triển đồng thời các lĩnh vực như logistics thông minh, cảng biển số, sản xuất thông minh, kinh tế biển, bán dẫn, AI và chuyển đổi số - những ngành đang được ưu tiên trong chiến lược phát triển quốc gia.
Hải Phòng đang sở hữu những điều kiện hiếm có để bứt phá
Phát biểu tại Diễn đàn, bà Lê Thị Minh Anh, Trưởng ban Phát triển không gian ĐMST, NIC, nhận định TP. Hải Phòng đang hội tụ ba lợi thế quan trọng để phát triển hệ sinh thái ĐMST: dư địa phát triển còn lớn, định hướng chiến lược rõ ràng và quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ lãnh đạo Thành phố.
Theo bà Lê Thị Minh Anh, việc TP. Hải Phòng sớm ban hành Chương trình hành động triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2030 đã tạo nền tảng quan trọng để hình thành thị trường ĐMST trong những năm tới.
Đặc biệt, Nghị quyết số 226/2025/QH15 ngày 26/7/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hải Phòng đã mở ra không gian phát triển mới khi trao cho Thành phố nhiều cơ chế đặc thù trong quản lý, đầu tư và thử nghiệm mô hình phát triển mới. Đây được xem là điều kiện để Hải Phòng chủ động tháo gỡ các rào cản thể chế, thu hút nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.
Từ góc độ phát triển hệ sinh thái, bà Lê Thị Minh Anh đề xuất Thành phố ưu tiên đầu tư các thiết chế nền tảng như Công viên khoa học và ĐMST, Trung tâm ĐMST, Fablab - phòng thí nghiệm chế tạo kỹ thuật số/không gian sáng tạo mở, không gian sáng tạo cộng đồng và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp. Song song với hạ tầng vật chất, TP. Hải Phòng cần hình thành mạng lưới liên kết giữa DN, trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư và các chuyên gia nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Kết nối toàn cầu thay vì chỉ khai thác ưu đãi
Một trong những khuyến nghị đáng chú ý của NIC là TP. Hải Phòng cần chuyển từ tư duy "hưởng ưu đãi" sang xây dựng các nền tảng kết nối dài hạn với hệ sinh thái ĐMST quốc tế. Theo đó, Thành phố cần tập trung vào 4 nhóm kết nối, gồm: kết nối tri thức, kết nối công nghệ, kết nối đầu tư và kết nối mạng lưới mở. Không chỉ tìm kiếm nguồn vốn, các DN cần tiếp cận các bài toán công nghệ, chuyên gia quốc tế, hệ thống dữ liệu và các đối tác có khả năng cùng phát triển sản phẩm.
Trong nền kinh tế tri thức, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở khả năng tham gia vào các mạng lưới ĐMST toàn cầu. Đó cũng là con đường giúp DN địa phương từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh thay vì chỉ đảm nhận vai trò gia công trong chuỗi giá trị.
Hoàn thiện chuỗi hỗ trợ từ nghiên cứu đến thị trường
Ông Nguyễn Võ Hưng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ ĐMST, Cục ĐMST - Bộ KH&CN cho rằng TP. Hải Phòng cần tiếp tục nâng cao vị thế trong chuỗi sản xuất toàn cầu bằng cách phát triển các ngành công nghệ mới dựa trên nền tảng tri thức và kỹ năng đã tích lũy.
Theo ông, ĐMST sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi địa phương xác định rõ những lĩnh vực kinh tế mũi nhọn để tập trung nguồn lực và thiết kế chính sách phù hợp. Điều này đòi hỏi hệ sinh thái phải được hoàn thiện theo chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thử nghiệm, đầu tư, sản xuất đến thương mại hóa.
Trong đó, tài chính cho ĐMST giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nhiều startup không thất bại vì thiếu ý tưởng mà vì không thể vượt qua giai đoạn đầu - khoảng thời gian được ví như "thung lũng chết", khi sản phẩm chưa tạo ra doanh thu nhưng lại cần nguồn lực lớn để hoàn thiện công nghệ và tiếp cận thị trường.
Vì vậy, các đại biểu cho rằng bên cạnh nguồn vốn ngân sách, TP. Hải Phòng cần phát triển hệ thống quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đồng đầu tư và các công cụ tài chính chấp nhận rủi ro để hỗ trợ DN ĐMST.
Xây dựng hệ sinh thái thay vì phát triển đơn lẻ
Một điểm chung trong các tham luận là ĐMST không thể phát triển nếu các chủ thể hoạt động rời rạc. Muốn hình thành một hệ sinh thái đúng nghĩa, cần có sự kết nối thường xuyên giữa DN, trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.
Mỗi mắt xích đều có vai trò riêng, nhưng chỉ khi được liên kết thành mạng lưới, các nguồn lực mới được phát huy tối đa. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia đề xuất TP. Hải Phòng xây dựng các nền tảng chia sẻ dữ liệu, công bố các bài toán công nghệ của DN, thúc đẩy đặt hàng nghiên cứu và tăng cường hợp tác công - tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ./.